ប្រធានរាជបណ្ឌិត្យសភាកម្ពុជាបានប្រកាសថា សន្ធិសញ្ញាសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស បានរលាយចូលទៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជារួចហើយ ដោយថាអ្វីដែលសន្ធិសញ្ញានៅសល់ គឺគ្រាន់តែជានិមិត្តរូបនៃសេរីភាពមួយសម្រាប់កម្ពុជាប៉ុណ្ណោះ មិនអាចយកសន្ធិសញ្ញានេះ មកដាក់បញ្ជាឲ្យកម្ពុជាគោរពនោះទេ។
ប្រធានរាជបណ្ឌិត្យសភា លោក សុខ ទូច ថ្លែងបែបនេះ ក្នុងសន្ធិសីទសារព័ត៌មានបកស្រាយកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស នៅព្រឹកថ្ងៃទី០១ កញ្ញានេះ ដោយបានប្រកាសឈប់ឲ្យមានការបកស្រាយថាសន្ធិសញ្ញាក្រុងប៉ារីសនេះ នៅមានឥទ្ធិពលលើកម្ពុជាទៀត។ លោកបញ្ជាក់ថា កិច្ចព្រមព្រៀងនេះ អស់ឥទ្ធិពលពីកម្ពុជារួចទៅហើយ បន្ទាប់ពីកម្ពុជាបានបង្កើតរដ្ឋធម្មនុញ្ញរបស់ខ្លួននៅឆ្នាំ១៩៩៣។
លោកថា៖ «រឿងស្អីប្រទេសមួយ ដែលមានរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលជាច្បាប់កំពូល ហើយយកកិច្ចព្រមពៀងក្រុងប៉ារីសមកដើរតួរក្នុងផ្លូវច្បាប់។ តែពេលនេះ កិច្ចព្រមព្រៀងក្លាយជានិមិត្តរូបនៃការបង្កើតព្រះរាជាណាចក្រទី២ តែកិច្ចព្រមព្រៀងមិនអាចក្លាយជាច្បាប់នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាទេ។ រដ្ឋធម្មនុញ្ញនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជាក្លាយជាច្បាប់កំពូល គឺរដ្ឋធម្មនុញ្ញហ្នឹងហើយ អញ្ចឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីសនេះក្លាយទៅជានិមិត្តរូបទេ មិនអាចមកប្រើប្រាស់បានទេ! ឈប់ពីថ្ងៃនេះទៅដែលអ្នកនយោបាយ អ្នកសារព័ត៌មានដែលបកស្រាយខុស!»។
កិច្ចព្រមព្រៀងសន្ធិភាពក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា ឆ្នាំ១៩៩១ មានការទទួលស្គាល់ដោយប្រទេសចំនួន១៨ ក្នុងនោះ ក៏មានប្រទេសមហាអំណាចទាំង៥ផងដែរ។
ចំពោះអ្នកប្រឹក្សាឯករាជ្យ ផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស លោក សួន ប៊ុនស័ក្តិ យល់ថា បើទោះបីជាស្មារតីនៃសន្ធិសញ្ញាក្រុងប៉ារីសនេះ បានរលាយចូលច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញក៏ដោយ តែប្រទេសជាហត្ថលេខីនៃសន្ធិសញ្ញានេះមិនអាចបោះបង់ចោលកម្ពុជានោះទេ ដែលធ្វើឲ្យស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ គឺនៅដដែល។
លោកថា៖ «ជារដ្ឋហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស គេមានសិទ្ធិ គេមានយោបល់អីត្រូវសួរនាំអីផ្សេងៗ គេមិនអាចនៅស្ងៀមបានទេ យោងតាមកាតព្វកិច្ច។ តែដូចខ្ញុំថា អញ្ចឹងការដែលបំពេញកាតព្វកិច្ចហ្នឹង លុះត្រាតែមានចលនាពីក្នុងស្រុកដែលទាមទារ។ និយាយឲ្យចំ បើសិនជាថា្នក់អាជ្ញាធររដ្ឋមិនខ្វល់ទេ ក៏ត្រូវមានសកម្មជនប្រជាពលរដ្ឋ ឬក៏តួអង្គអន្តរជាតិណាមួយដែលតស៊ូរកយុត្តិធម៌អន្តរជាតិហ្នឹង គឺជាអ្នកមាត់ក ទើបប្រទេសជារដ្ឋហត្ថលេខី ទើបគាត់បំពេញកាតព្វកិច្ចរបស់គាត់មានជាការទូត ក៏ដូចជារូបភាពសន្តិវិធីអីផ្សេងៗហ្នឹង»។
ខ្លឹមសារសំខាន់នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្ធិសញ្ញាសន្តិភាព២៣ តុលា ឆ្នាំ១៩៩១នោះ គឺចាប់បង្ខំឲ្យវៀតណាមដកទ័ពរបស់ខ្លួន ចេញពីទឹកដីកម្ពុជា ដែលបានដាក់ត្រួតត្រាប្រទេសជាប់របងគ្នាមួយនេះ តាំងពីឆ្នាំ១៩៧៩ នៅក្រោមអ្វីដែលវៀតណាមអះអាងថា ជួយវាយរំលំរបបខ្មែរក្រហមនោះ។ បន្ថែមពីលើនេះ ខ្លឹមសារនៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស ក៏តម្រូវឱ្យកម្ពុជារៀបចំការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្ត្រតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យលើកដំបូងនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ក្រោមការរៀបចំដោយ អ៊ុនតាក់។
កម្ពុជាបានដកស្រង់ខ្លឹមសំខាន់ៗនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ទៅដាក់បញ្ចូលក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញខ្លួនផងដែរ។ អត្ថន័យសំខាន់ៗ ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយយោងតាមស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីសនោះគឺ ការផ្សះផ្សារជាតិ ឯកភាពជាតិ សន្ដិភាព អធិបតេយ្យភាព បូរណភាពទឹកដី ប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងនីតិរដ្ឋ។
គួររំលឹកផងដែរថា រដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានលុបចោលថ្ងៃទី២៣ តុលា ពីប្រតិទិនឈប់សម្រាកបុណ្យជាតិអស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ ប៉ុន្តែបានដាក់បញ្ចូលថ្ងៃនេះ ជាថ្ងៃបុណ្យជាតិវិញ ក្រោយពីសម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ជាភាគីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនោះ ចូលទិវង្គត់ក្នុងឆ្នាំ២០១២៕
