ដំណើរវិវឌ្ឍនយោបាយនៅកម្ពុជា ត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិនាំយកទៅជជែកដេញដោលជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោយពីគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំត្រូវបានគេផាត់ចេញពីឆាកនយោបាយទាំងប្រញាប់ប្រញាល់ មុនការបោះឆ្នោតជាតិចូលមកដល់នោះ។
ជាញឹកញាប់ ក្រោយតុលាការកំពូលរបស់កម្ពុជា រំលាយគណបក្សប្រឆាំង តាមបណ្តឹងរបស់រដ្ឋាភិបាលរួចមក ជំរុញឲ្យសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប នាំមុខគេគំរាមពីវិធានការនានា មានដាក់ទណ្ឌកម្មទិដ្ឋាការ បង្កកទ្រព្យសម្បត្តិ ដល់អ្នកដែលគេគិតថា បានចូលរួមបំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជា និងគំរាមផ្តាច់ប្រព័ន្ធអនុគ្រោះពន្ធ បើរដ្ឋាភិបាលមិនស្តារប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញនោះ។
ជ្រុងមួយទៀតនៃជម្លោះនយោបាយរបស់កម្ពុជា ជំរុញឲ្យអ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត ប្រាប់ពិភពលោកថា ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជាថ្មីៗនេះ គ្មានតម្លាភាព និងយុត្តិធម៌ តាមគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យទេ។
ក្នុងសម័យប្រជុំលើកទី៣៩ នៅក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សអង្គការសហប្រជាជាតិ នៅទីក្រុងហ្សឺណែវ ប្រទេសស្វីស កាលពីថ្ងៃទី២៦កញ្ញា សប្តាហ៍មុន លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត បានចោទសួរតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍របស់កម្ពុជាប្រចាំនៅទីនោះពីបញ្ហានីតិរដ្ឋ សិទ្ធិមនុស្ស និងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ។
«ការរំលាយគណបក្សប្រឆាំងដ៏ធំមួយ និងការហាមប្រាមក្រុមសមាជិកមន្ដ្រីជាន់ខ្ពស់ អតីតបក្សប្រឆាំង មិនឲ្យធ្វើសកម្មភាពនយោបាយ៥ឆ្នាំ គឺធ្វើឲ្យមានការចោទសួរពីភាពពិតប្រាកដនៃការបោះឆ្នោត។ ការសួរដេញដោលផ្នែកនយោបាយជាលក្ខណៈពហុបក្សនោះ គឺជាផ្នែកដ៏សំខាន់មួយ ជាការប្រកួតប្រជែងដោយស្មោះត្រង់នៅក្នុងការបោះឆ្នោត»។
អ្នករាយការណ៍ពិសេសរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត
អ្នករាយការណ៍ពិសេសរូបនេះ បានវាយយម្លៃថា រដ្ឋាភិបាលរបស់លោកនាយករដ្ឋមន្ដ្រី ហ៊ុន សែន បានប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធច្បាប់ ដើម្បីចាប់អ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្ស សកម្មជនដីធ្លី អ្នកសារព័ត៌មាន និងចោទប្រកាន់ប្រធានអតីតគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក កឹម សុខា លោកស្រីថា វិធានការទាំងនេះ ធ្វើឲ្យលំហប្រជាធិបតេយ្យនៅកម្ពុជារួមតូច ពិសេសចំណោទពីភាពស្របច្បាប់របស់រដ្ឋាភិបាលថ្មី។
បើទោះបីជាតំណាងអចិន្ត្រៃយ៍របស់កម្ពុជាប្រចាំនៅក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សនៅអង្គការសហប្រជាជាតិនេះ បានច្រានចោលរបាយការណ៍របស់លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត នេះក៏ដោយ ប៉ុន្តែ មានប្រទេសធំៗដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យភាគច្រើន ដូចជា សហភាពអឺរ៉ុប ជប៉ុន កាណាដា ជាដើម បានគាំទ្រសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត និងជំរុញឲ្យចរចានយោបាយឡើងវិញ។
តើនឹងមានការចរចានយោបាយទេក្រោយពីលោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត លើកយកបញ្ហាកម្ពុជាទៅសួរដេញដោលនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ?
អ្នកវិភាគយល់ឃើញផ្សេងគ្នាពីបញ្ហានេះ។ អ្នកវិភាគនយោបាយ និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវពីការអភិវឌ្ឍសង្គម លោកបណ្ឌិត មាស នី វិភាគថា ការចរចានយោបាយអាចនឹងកើតឡើង ក្រោយពីបញ្ហារបស់កម្ពុជា ត្រូវបានក្រុមប្រទេសលោកសេរីបង្ហាញកង្វល់រួមគ្នា ដូចករណីក្នុងកិច្ចប្រជុំនៅអង្គការសហប្រជាជាតិនេះ។
លោកថា៖ «វានឹងអាចមានការរួមកម្លាំងគ្នារវាង ស្ថាប័នសិទ្ធិមនុស្សដទៃទៀតនៅក្នុងតំបន់ហ្នឹងគេនឹងធ្វើការតស៊ូមតិបន្តទៀត នៅពេលខាងមុខ ដើម្បីលើកពីវបត្តិនយោបាយនៅកម្ពុជា ពីព្រោះអី រឿងនេះមិនអាចលាក់កំបាំងគេបានទេ»។
អ្នកវិភាគរូបនេះ អះអាងទៀតថា ជប៉ុនជាប្រទេសផ្តល់ជំនួយឥតសំណងធំជាងគេបើធៀបនឹងប្រទេសចិន ខណៈដែលលោកថា អាមេរិក និងអឺរ៉ុបជាទីផ្សារដ៏ធំរបស់កម្ពុជា ដែលផ្តល់ប្រាប់ចំណេញដល់កម្ពុជារាប់រយលានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំៗ។
លោក មាស នី វិភាគថា ចរន្តនយោបាយ និងចរន្តសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជា ពេលនេះមិនអាចហក់ទៅខាងចិនទាំងស្រុង ហើយផាត់ប្រទេសសេរីចោលបានទេ ប៉ុន្តែ លោកថា អ្វីដែលជំរុញឲ្យមានការផ្សះផ្សាជាតិក្នុងរយៈពេលយូរ គឺត្រូវបណ្តុះវប្បធម៌ទុកចិត្តគ្នារវាងខ្មែរ និងខ្មែរ។
លោកថា៖ «ដរាបណាខ្មែរនិងខ្មែរមិនព្រមអង្គុយនិយាយគ្នាមិនព្រមរកពេលដើម្បីផ្សះផ្សាជាតិទេ យើងគិតតែរំពឹងទៅលើអន្តរជាតិខ្ញុំគិតថា គ្មាននិរន្តរភាពទេ តែបន្តិចហ្នឹងឈ្លោះគ្នាដដែលទេ ព្រោះសព្វថ្ងៃនេះអ្នកដែលពឹងអាមេរិកហ្នឹង ក៏មិនប៉ិនអីប៉ុន្មាន អ្នកពឹងចិនក៏មិនប៉ិនអីប៉ុន្មានដែរ»។
អ្នកវិភាគនយោបាយ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ វិភាគថា ស្ថានការណ៍នយោបាយអាចនឹងប្រែប្រួល ដោយថា ការថ្លែងសុន្ទរថារបស់មេដឹកនាំកម្ពុជា នៅក្នុងមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិ ហាក់បង្ហាញភាពទន់ភ្លន់ ដោយថា សុន្ទរកថានោះ មិនប្រើពាក្យវាយប្រហារដល់ដៃគូប្រកួត តែបានប្រើពាក្យការពារច្រើនជាង។
ម្យ៉ាងវិញទៀត លោកវិភាគថា ចរន្តពិភពលោក នឹងមិនបណ្តោយឲ្យកម្ពុជា ដើរចេញពីស្មារតីរដ្ឋធ្មនុញ្ញ ដែលប្រសូត្រចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនោះទេ។
លោកស្រី រ៉ូណា ស្មីត បានថ្លែងក្នុងកិច្ចប្រជុំនៅក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសប្រជាជាតិនោះថា គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាដែលគ្រប់គ្រងអាសនៈទាំងអស់ក្នុងសភា ជារដ្ឋឯកបក្ស។
លោកស្រីថា៖ «ដូចនេះ លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យសេរីពហុបក្ស ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ត្រូវតម្កល់ទុកមួយអន្លឺក្នុងប្រវត្តិសាស្ត្រសម្រាប់រយៈពេល ៥ឆ្នាំទៅមុខទៀត ដែលជានីតិកាលរដ្ឋសភាបច្ចុប្បន្ន»។
ប៉ុន្តែ អ្នកវិភាគនយោបាយ លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា វិភាគថា ការចរចានយោបាយនឹងមិនអាចកើតឡើងទេ ដរាបណា ប្រតិកម្មអន្តរជាតិ បានគ្រាន់តែបង្ហាញពីកង្វល់របស់ខ្លួន ហើយគ្មានវិធានការជាក់លាក់នោះ។
លោកថា៖ «នៅប៉ុន្មានថ្ងៃទៀតនេះ ព្រឹទ្ធសភាអាមេរិកនឹងអនុម័តច្បាប់មួយទៀត ពាក់ព័ន្ធនឹងលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ហើយនិងច្បាប់គោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស។ វាអាចមានឥទ្ធិពលទៅលើព្រឹត្តិការណ៍នយោបាយនៅកម្ពុជា។ ហើយប្រសិនបើសហគមន៍អឺរ៉ុបគេលើកសំណើរពាក់ព័ន្ធទៅនឹងឥស្សរជននយោបាយមួយចំនួនដែលធ្វើឲ្យខូចលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យអាហ្នឹងកម្ពុជាយើងអាចរងផលប៉ះពាល់»។
អ្នកជំនាញផ្នែកគោលនយោបាយ និងជាសាស្ដ្រាចារ្យជំនាញការទូត និងកិច្ចការពិភពលោកនៅមហាវិទ្យាល័យ Occidental នៅសហរដ្ឋអាមេរិក លោក អ៊ា សុផល ពន្យល់ថា របត់នយោបាយនៅកមម្ពុជាពេលនេះ មិនអាចប្រែប្រួលដោយគ្រាន់តែសហគមន៍អន្តរជាតិបង្ហាញការព្រួយបារម្ភនោះទេ។ លោកបានចោទជាសំនួរថា តើ «តើសត្វខ្លាអាចផ្លាស់ប្តូរឆ្នូតរបស់វាបានឬទេ?»៕
