អ្នកជំនាញកិច្ចការបរទេស បានលើកឡើងថា ការធ្វើសមយុទ្ធយោធាកម្ពុជា-ចិនជាបន្តបន្ទាប់ ដោយទាត់ចោលសមយុទ្ធយោធាជាមួយប្រទេសលោកខាងលិច គឺជាបញ្ហាប្រឈម ហើយថា កម្ពុជានឹងត្រូវបានសហគមន៍អន្តរជាតិ មើលឃើញកាន់តែច្បាស់អំពីទំនោរទៅរកចិន ទាំងមនោគមន៍វិជ្ជា និងវិស័យយោធា។
អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ លោក ឈុំ សុជាតិ បានឱ្យដឹងថា សមយុទ្ធយោធាកម្ពុជា-ចិន ដែលមានឈ្មោះថា «នាគមាស» ឆ្នាំនេះ មានកងទ័ពចិនចូលរួមសរុបជាង ២៥០នាក់ ខណៈកម្ពុជាមានកម្លាំងចូលរួមជាង ២ពាន់នាក់។ លោកបញ្ជាក់ថា សមយុទ្ធយោធានេះ នឹងចាប់ផ្តើមជាផ្លូវការពីថ្ងៃទី១៣ ខែមីនា រហូតដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែមីនា មិនមែនចាប់ផ្តើមពីថ្ងៃនេះ ដូចការចុះផ្សាយមួយចំនួនឡើយ។
លោក ឈុំ សុជាតិ ថា សមយុទ្ធយោធានេះមានគោលបំណងផ្លាស់ប្ដូរបទពិសោធន៍រវាងកងទ័ពទាំងពីរ លើកិច្ចការមនុស្សធម៌ ការជួយសង្គ្រោះគ្រោះមហន្តរាយ ការប្រឆាំងភេរវកម្ម និងការរក្សាសន្តិភាពក្រោមឆ័ត្រអង្គការសហប្រជាជាតិ។
អ្នកជំនាញគោលនយោបាយ និងជាសាស្ដ្រាចារ្យផ្នែកកិច្ចការទូត និងកិច្ចការពិភពលោកនៃមហាវិទ្យាល័យ Occidental សហរដ្ឋអាមេរិក លោក អៀ សុផល មើលឃើញថា ការធ្វើលំហាត់យោធាជាមួយប្រទេសកុម្មុយនីស្តចិនពេលនេះជារឿងមួយល្អ ប៉ុន្តែ លោកជំរុញឱ្យកម្ពុជាគួរតែធ្វើសមយុទ្ធយោធាបែបនេះ ជាមួយបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតដែលប្រកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ និងមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្សល្អផងដែរ ។
ប៉ុន្តែ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ លោក ឈុំ សុជាតិ បានអះអាងថា កម្ពុជាមិនបានបញ្ឈប់ការធ្វើសមយុទ្ធយោធាជាមួយប្រទេសលោកខាងលិចទេ ពិសេសហរដ្ឋអាមេរិក ដោយថា ពេលណាមួយសមស្រប កម្ពុជានឹងធ្វើសមយុទ្ធយោធារួមគ្នាជាមួយអាមេរិកឡើងវិញផងដែរ។
លោកបន្ថែមថា៖ «អីចឹង យើងក៏ផ្អាកការងារជាមួយអាមេរិកាំងសិន។ យើងមិនមែនឈប់ទេ តែយើងផ្អាក។ ពេលវេលាសមស្របណាមួយ យើងនឹងធ្វើទៀត។ អាហ្នឹង វាអាស្រ័យលើការពិភាក្សាគ្នារវាងក្រសួងការពារប្រទេសទាំងពីរទៀត»។
នៅចុងខែនេះ កូនប្រុសច្បងលោក ហ៊ុន សែន គឺលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលជាមេបញ្ជាការកងទ័ពជើងគោកកម្ពុជាផងនោះ បានដឹកនាំគណៈប្រតិភូ និងមន្ត្រីយោធារបស់ខ្លួនទៅបំពេញទស្សនៈកិច្ចរយៈពេល ៥ថ្ងៃនៅប្រទេសចិន។
លោក ឈុំ សុជាតិ បញ្ជាក់ថា ក្នុងដំណើរទស្សនៈកិច្ចនោះ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិចិន បានប្រកាសជាថ្មីថា ក្នុងសម័យកាលដឹកនាំរបស់ប្រធានាធិបតីចិន លោក ស៊ី ជីងពីង និងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន សែន បានធ្វើឱ្យទំនាក់ទំនងមិត្តភាពកម្ពុជា-ចិន ឈានដល់ចំណុចកំពូល ហើយភាគីចិនក៏ប្រកាសគាំទ្រយ៉ាងរឹងមាំ និងគ្រប់ជ្រុងជ្រោយដល់កម្ពុជាដែរ។
អ្នកវិភាគនយោបាយ លោក ឯម សុវណ្ណារ៉ា មើលឃើញថា កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរវាងកម្ពុជា និងចិន ទាំងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម ការទូត និងយោធាជាដើមនោះ ជារឿងល្អមួយ។
ប៉ុន្តែ លោកបង្ហាញក្ដីបារម្ភថា ការធ្វើសមយុទ្ធយោធាតែជាមួយចិន ហើយទាត់ចោលប្រទេសលោកខាងលិច ធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិមើលឃើញកាន់តែច្បាស់អំពីឥរិយាបថរបស់កម្ពុជាថា កាន់តែបោះពួយខ្លាំងទៅរកចិន។
លោកបន្តថា៖ «អានេះជាហេតុផលមួយដែលកម្ពុជាគួរបង្ហាញជំហរ បង្ហាញភាពតម្លាភាព ដើម្បីរក្សាចំណងទាក់ទងការទូត និងចំណងវិស័យយោធា និងសេដ្ឋកិច្ចហ្នឹង ជាមួយបណ្តាប្រទេសទាំងអស់ មិនផ្តោតតែទៅលើចិនមួយទេ ព្រោះយើងមើលអំពីមុខមាត់របស់កម្ពុជានៅលើឆាកអន្តរជាតិ គឺត្រូវការគាំទ្រពីប្រទេសលោកខាងលិច ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហគមន៍អឺរ៉ុបហ្នឹងខ្លាំង។ ទីផ្សារសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជាយើងនាំទំនិញទៅសហគមន៍អឺរ៉ុប ហើយនិងសហរដ្ឋអាមេរិកហ្នឹងច្រើន»។
សមយុទ្ធយោធា «នាគមាស» ដែលប្រមូលផ្ដុំទៅដោយលំហាត់យោធានានា និងការបាញ់គ្រាប់ពិតផងនោះ ត្រូវបានរៀបចំរួមគ្នាដោយយោធាកម្ពុជា និងចិនចំនួន ៣ឆ្នាំជាប់ៗគ្នាមកហើយ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៦កន្លងមក។
កាលពីដើមឆ្នាំ២០១៧ កម្ពុជាបានសម្រេចផ្អាកសមយុទ្ធយោធា ជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលមានឈ្មោះថា «ឆ្មាំអង្គរ» ដែលធ្លាប់តែធ្វើរួមគ្នា៧ឆ្នាំរួចមកហើយ។
មួយខែក្រោយមក កម្ពុជាក៏បានសម្រេចផ្អាកសមយុទ្ធយោធាជាមួយប្រទេសអូស្ត្រាលី ដែលមានឈ្មោះថា «ដោនគោព្រៃ» ផងដែរ ក្រោមហេតុផលដូចគ្នាថា កម្ពុជាត្រូវត្រៀមខ្លួនរក្សាសណ្តាប់ធ្នាប់សាធារណៈក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៧ និង២០១៨ និងចូលរួមយុទ្ធនាការបោសសម្អាតគ្រឿងញៀនរបស់រដ្ឋាភិបាល៕
