មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា(CCHR)រកឃើញថា ការរំលោភសិទ្ធិជនជាប់ចោទនៅសាលាឧទ្ធរណ៍នៅក្នុងដំណើរការជម្រះក្តីនៅតែមានច្រើន។
របាយការណ៍អង្កេតរបស់មជ្ឈមណ្ឌសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា CCHR ចេញផ្សាយក្នុងខែតុលានេះបានអង្កេតលើ សវនាការនៅសាលាឧទ្ធរណ៍លើសំណុំរឿងចំនួន២៣៩ ដែលមានជនជាប់ចោទសរុប៣៥២នាក់។ ក្នុងចំណោមសំណុំរឿងសរុប២៣៩ ដែលCCHRបានអង្កេត ឱ្យដឹងថា ៦៦% ឬ១៣៧ករណី ចៅក្រមមិនបានប្រាប់ជនជាប់ចោទថាពួកគេមាន សិទ្ធិនៅស្ងៀមឡើយ។ សំណុំរឿងចំនួន៥៣ ឬ២៦% ចៅក្រមបានប្រាប់ជនជាប់ចោទថាពួកគេមានសិទ្ធិនៅស្ងៀមតែមិនពន្យល់ទេ ខណៈដែលចៅក្រមពន្យល់ពីសិទ្ធិនេះដល់ជនជាប់ចោទក្នុងសំណុំរឿងចំនួន១៧ឬស្មើនឹង៨%ប៉ុណ្ណោះ។
CCHR រកឃើញទៀតថា ជនជាប់ចោទចំនួន៧៧នាក់ ឬស្មើនឹងជាង២១% ក្នុងចំណោម៣៥២នាក់ បានបង្ហាញខ្លួនដោយពាក់សម្លៀកបំពាក់ទណ្ឌិត នៅក្នុងសវនាការ។
អ្នកសម្របសម្រួលគម្រោងសិទ្ធិទទួលបានការជម្រះដោយយុត្តិធម៌ លោក ហ៊ុន ស៊ាងហាក់ មានប្រសាសន៍ថា សង្គមស៊ីវិលនៅតែសម្ដែងក្ដីបារម្មណ៍នៅពេលរកឃើញថា ចៅក្រមបានមើលរំលងពីសិទ្ធិ«សន្មត់ទុកជាមុនថាគ្មានទោស»របស់ជនជាប់ចោទដែលត្រូវបានធានាដោយច្បាប់នោះ។
ប្រសាសន៍លោក ហ៊ុន ស៊ាងហាក់ ៖ យើងចង់ឱ្យឃើញថាជនជាប់ចោទទាំងអស់ហ្នឹង មិនត្រូវសន្មត់ថាគាត់ជាអ្នកទោសជាទណ្ឌិតអីចឹង ។បើអ្នកណាម្នាក់មិនទាន់មានសាលក្រមឬសាលដីការស្ថាពរ ហើយបំពាក់ខោអាវគាត់ជាទណ្ឌិតអីចឹង វាខុសនឹងគោលការណ៍ច្បាប់និងអយុត្តិធម៌សម្រាប់ពួកគាត់។
ទោះជាយ៉ាងណាក្ដី CCHR បញ្ជាក់ថា ចៅក្រមសាលាឧទ្ធរណ៍ ព្រះរាជអាជ្ញា សាលាឧទ្ធរណ៍កាលពីខែសីហា បានឆ្លើយតបចំពោះមុខ ក្រុមអ្នកចងក្រងរបាយការណ៍ថា មានសិទ្ធិខ្លះគួរតែប្រាប់និងសិទ្ធិខ្លះទៀតមិនគួរប្រាប់ដល់ជនជាប់ចោទទេ ដូចជា សិទ្ធិ«សន្មត់ទុកជាមុនថាគ្មានទោស»ជាដើម។ សាលាឧទ្ធរណ៍ក៏បានទទូលស្គាល់ថា តុលាការនឹងរកដំណោះស្រាយជាមួយអគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធនាគារក្នុងករណី ជនជាប់ចោទស្លៀកសម្លៀកបំពាក់ទណ្ឌិតចូលក្នុងសវនាការ ដើម្បីកំណត់លទ្ធភាពឱ្យពួកគេស្លៀកពាក់ស៊ីវិលចូលក្នុងដំណើរការជម្រះក្ដី។
អ្នកនាំពាក្យអគ្គនាយកដ្ឋាន ពន្ធនាគារ លោក នុត សវនា ថ្លែងប្រាប់វីអូឌីថា អគ្គនាយកដ្ឋានពន្ធនាគារធ្លាប់បានពិភាក្សាជាមួយស្ថាប័នតុលាការរួចហើយ ជុំវិញករណី សម្លៀកបំពាក់ជនជាប់ចោទ ពេលឡើងមកសវនាការនេះ ប៉ុន្តែមិនទាន់មានការសម្រេចណាមួយផ្លូវការនៅឡើយទេ។
ប្រសាសន៍លោក នុត សវនា«៖ ដោយសារកត្តាសន្តិសុខ យើងខ្លាចគាត់ស្លៀកស៊ីវិល ពេលដែលមានការរត់គេចខ្លួនអីហ្នឹងពិបាកតាមចាប់ដោយសារខោអាវស៊ីវិល ប៉ុន្តែក៏មានការថ្លឹងថ្លែងជាមួយនិតិវិធីច្បាប់និងសិទ្ធិមនុស្សដែរ អីចឹងមិនទាន់មានការឯកភាពជារួមមួយថា ពេលឡើងសវនាការត្រូវស្លៀកពាក់អីនៅឡើយទេ។»
ទន្ទឹមនឹងនេះ អ្នកនាំពាក្យគណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោក កត្តា អ៊ន មានប្រសាសន៍ថា លោកទទួលស្គាល់ថាដំណើរការសវនាមានចំណុចខ្វះខាតមួយចំនួនដែលត្រូវពង្រឹងនិងកែលម្អ ប៉ុន្តែ សវនាការទាំងអស់ដំណើរការទៅរលូនទៅតាមគោលនយោបាយកំណែរទម្រង់ច្បាប់និងប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌របស់រាជរដ្ឋាភិបាល។
ប្រសាសន៍លោក កត្តា អ៊ន៖ «គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សតែងតែជំរុញ ឱ្យមានការគោរពនិតិវិធី ត្រឹមត្រូវ គោរពបែបបទសេចក្ដីណែរនាំរបស់ក្រសួងយុត្តិធម៌ ធ្វើយ៉ាងណាឱ្យសមត្ថកិច្ចធ្វើយ៉ាងណាគោរពសិទ្ធិមនុស្ស គោរពសិទ្ធិទាំងជនរងគ្រោះទាំងសិទ្ធិជនជាប់ចោទ។»
រដ្ឋធម្មនុញ្ញមាត្រា៣៨ដែលបានចែងថា ជនជាប់ចោទណាក៏ដោយ ត្រូវទុកថាជាមនុស្សឥតទោស ដ៏រាបណាតុលាការមិនទាន់ កាត់ទោសជាស្ថាពរ។ កតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋនិងនយោបាយ មាត្រា១៤(២) ជនដែលជាប់ចោទពីបទព្រហ្មទណ្ឌត្រូវបានសន្មត់ជាមុនថាគ្មានទោស រហូតដល់ពិរុទ្ធិភាពរបស់ខ្លួន ត្រូវបានកំណត់ស្របតាមច្បាប់។ ច្បាប់ស្ដីពីយុត្តិធម៌អនិតិជន មាត្រា៥ ចែងថា គ្រប់បុគ្គលដែលបំពេញមុខងារណាមួយពាក់ព័ន្ធនឹងអនិតិជន ត្រូវធានាឱ្យមានការគោរពគោលការណ៍ដូចតទៅ៖ …សន្មត់ថាគ្មានទោសដរាបណាតុលាការមិនទាន់កាត់ទោសជាស្ថាពរ។
ទោះបែបណាក៏ដោយ អតីតអ្នកទណ្ឌិតម្នាក់ឈ្មោះ សុភា ថ្លែងប្រាប់វីអូឌីថា លោកធ្លាប់ត្រូវបានតុលាការសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ ផ្តន្ទាទោសជាប់ពន្ធនាគាររយៈ២ឆ្នាំកន្លះក្នុងសំណុំរឿងរំលោភសេចក្ដីទុកចិត្តកាលពីឆ្នាំ២០១២ ។ លោកថា លោកបានប្ដឹងឧទ្ធរណ៍ប្រឆាំងនឹងសេចក្ដីសម្រេចរបស់សាលាដំបូង ប៉ុន្តែចៅក្រមសាលាឧទ្ធរណ៍សម្រេចតម្កល់ទោសនោះដដែល។
លោកសុភា៖ កាលខ្ញុំឡើងសវនាការសាលាឧទ្ធរណ៍ហ្នឹងខ្ញុំភ័យណាស់។ ចៅក្រមនិយាយមិនសូវលឺ ខាងរាជអាជ្ញាសំឡុតៗ ខ្ញុំភ័យរហូតរៀបពាក្យនិយាយមិនត្រូវ គេនិយាយ ចុះឡើងរួចចេញសាលដីការសម្រេចឱ្យខ្ញុំជាប់គុកដដែល។ គ្មានអ្នកណាប្រាប់ខ្ញុំថាខ្ញុំមានសិទ្ធិអីឬគ្មានសិទ្ធិអីខ្លះនោះទេ ខ្ញុំពាក់អាវគុកហ្នឹងឡើងមកតុលាការ …។
មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជាកត់សម្គាល់ថា ការសន្មត់ជាមុនថាគ្មានទោសជាសិទ្ធិមូលដ្ឋាននិងត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាសកលថាជាសិទ្ធិទទួលបានការជម្រះក្ដីដោយយុត្តិធម៌ ដែលសិទ្ធិនេះត្រូវអនុវត្តពេញលេញ រយៈពេលនៃនិតិវិធីស៊ើបអង្កេតនិងការជំនុំជម្រះផ្នែកព្រហ្មទណ្ឌរហូតដល់បណ្ដឹងចុងក្រោយ។ មានន័យថា ជនម្នាក់នឹងត្រូវបានសន្មត់ជាមុនថាគ្មានទោសរហូតទាល់តែពិរុទ្ធភាពរបស់ខ្លួន ត្រូវបានកំណត់ស្របតាមច្បាប់ និងតាមរយៈដីកាស្ថាពរ។
នាយិកាមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា អ្នកស្រីចក់ សុភាព លើកឡើងក្នុងរបាយការណ៍ថា សិទ្ធិមួយចំនួនរបស់ជនជាប់ចោទមិនទាន់ត្រូវបានគោរពពេញលេញឡើយក្នុងដំណើរការសវនា នៅសាលាឧទ្ធរណ៍។
អ្នកស្រី ចក់ សុភាព៖ «ឱ្យអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធយកចិត្តចាត់វិធានការបន្ទាន់នឹងសមស្របដើម្បីធានាថា សិទ្ធិទទួលបានការជម្រះក្ដីដោយយុត្តិជំរុញធម៌ ពិសេសសិទ្ធិទទួលបានការសន្មត់ទុកជាមុនថាគ្មានទោស [..]ត្រូវបានធានាយ៉ាងពេញលេញ។»
