អ្នកតវ៉ានៅមុខស្ថានទូតចិន បានស្នើទៅប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះសាលាឧទ្ធរណ៍ឱ្យទម្លាក់ចោលបទចោទប្រកាន់ និងដោះលែងពួកគេឱ្យមានសេរីភាពវិញ ដោយថាការយកញត្តិទៅដាក់នៅស្ថានទូតមួយនេះកាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២០ គ្មានចេតនាបង្កផលប៉ះពាល់ដល់សង្គមឡើយ។
ការស្នើនេះ ធ្វើឡើងអំឡុងពេលសាលាឧទ្ធរណ៍បើកសវនាការបណ្ដឹងសាទុក្ខរបស់អ្នកតវ៉ានៅមុខស្ថានទូតចិន និងអតីតមន្ត្រីបក្សសង្រ្គោះជាតិចំនួន៩នាក់ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២១ ក្រោយពីចៅក្រមសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញកាលពីថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ បានកាត់ទោសពួកគេឱ្យជាប់ពន្ធនាគារចន្លោះពី១២ខែដល់២០ខែ។
ឈរនៅក្នុងរង្វង់ក្រចកសេះ ក្នុងសម្លៀកបំពាក់ពណ៌ទឹកប៊ិច អ្នកស្រី យ៉យ ស្រីមុំ ដែលជាអ្នកតវ៉ាម្នាក់ ក្នុងចំណោមអ្នកតវ៉ាផ្សេងទៀត បានប្រាប់ទៅប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះសាលាឧទ្ធរណ៍លោក ប្លង់ សំណាង ថា ពួកគាត់ទាំងអស់គ្នាគ្រាន់តែទៅដាក់ញត្តិ មិនបានបង្កបញ្ហា និងផលប៉ះពាល់ដល់សង្គមអ្វីឡើយ។ លើសពីនេះ ការទៅដាក់ញត្តិរបស់ពួកគាត់ពេលនោះក៏មិនខុសច្បាប់អ្វីដែរ ប៉ុន្តែអាជ្ញាធរបែរជាមកចាប់ខ្លួនពួកគាត់ដោយចោទប្រកាន់ធ្ងន់ធ្ងរទៅវិញ។
យ៉ាងណា ការលើកឡើងនេះ ត្រូវបានប្រធានប្រឹក្សាជំនុំជម្រះលោក ប្លង់ សំណាង ថា មូលហេតុដែលសមត្ថកិច្ចចាប់ខ្លួនអ្នកតវ៉ាពេលនោះ អាចបណ្ដាលមកពីសកម្មភាពដាក់ញត្តិរបស់ពួកគាត់មិនបានសុំច្បាប់ពីអាជ្ញាធរ។ ដូច្នេះលោកថា អាជ្ញាធរអនុវត្តទៅតាមច្បាប់។
ទោះបីជាយ៉ាងនេះក្តី អ្នកស្រី យ៉យ ស្រីមុំ បន្តថា កន្លងមក ទោះបីជាសុំច្បាប់ក៏អាជ្ញាធរចាប់ខ្លួនដែរ ណាមួយការដាក់គញត្តិរបស់ពួកគាត់មិនមានគ្នាច្រើនទេ។ មួយទៀត ពួកគាត់គ្រាន់តែប្រើប្រាស់សិទ្ធិក្នុងនាមជាប្រជាពលរដ្ឋ និងជាម្ចាស់ឆ្នោតតែប៉ុណ្ណោះ។
អ្នកស្រីថា៖«ខ្ញុំបានទៅដាក់ញត្តិទៅស្ថានទូតចិន មិនបានសុំច្បាប់ទេ សុំច្បាប់ក៏ចាប់ដែរ ។ ពួកខ្ញុំប្រើប្រាស់ សិទ្ធិក្នុង នាមជាប្រជាពលរដ្ឋ ជាម្ចាស់ឆ្នោត ដើម្បីតវ៉ា និងទាមទារឱ្យគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសប៉ុណ្ណោះ»។
ក្រៅពីអ្នកស្រី យ៉យ ស្រីមុំ អ្នកតវ៉ាម្នាក់ទៀត គឺលោក តុន និមល ក៏បានលើកឡើងដែរថា មូលហេតុដែលពួកគាត់ប្ដឹងសាទុក្ខ ដោយយល់ថា ការកាត់ដាក់ទោសពួកគាត់ជារឿងអយុត្តិធម៌។ លោកបន្តថា ពួកគាត់គ្រាន់តែទៅយកញត្តិទៅដាក់នៅស្ថានទូតចិន សុំឱ្យប្រទេសហត្ថលេខីមួយនេះគោរពនិងអនុវត្តតាមកិច្ចព្រមព្រៀងសនិ្តភាពទីក្រុងប៉ារីសឱ្យបានត្រឹមត្រូវតែប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនបានបង្កហិង្សាអ្វីឡើយ។
លោថា៖«ពួកខ្ញុំគ្រាន់តែហែរញត្តិទៅដាក់នៅស្ថានទូតចិន ដោយស្ងៀមស្ងាត់ ហេតុអីមកចាប់ពួកខ្ញុំដាក់ពន្ធនាគារ អស់រយៈពេលជាង ១ ឆ្នាំហើយ។ បើពួកខ្ញុំធ្វើខុសអីអាជ្ញាធរគួរតែអប់រំ និងណែនាំពួកខ្ញុំ មិនមែនមកចាប់ពួកខ្ញុំអ៊ីចឹងទេ វាអយុត្តិធម៌សម្រាប់ពួកខ្ញុំណាស់»។
ចំណែកអ្នកស្រី លឹម សាន ដែលជាអ្នកតវ៉ាដែរ បានលើរៀបរាប់ថា ពួកគាត់មិនបានបង្កបញ្ហា ដល់សង្គមជាតិឡើយ ផ្ទុយទៅវិញមានតែអាជ្ញាធរទេ ដែលបង្កហិង្សាលើពួកគាត់ទាំងអស់គ្នាពេលនោះ។
ប៉ុន្តែ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាលោក ប្លង់ សំណាង បានឆ្លើយតបទៅកាន់ក្រុមអ្នកតវ៉ាថា បើសិនជាពួកគាត់ទៅដាក់ញ្ញត្តិគួរតែទៅម្នាក់បានហើយ ដោយមិនចាំបាច់ទៅគ្នា១០នាក់ទេ ។ លោកថា ការដាក់ញត្តិ ឬការតវ៉ា មិនត្រូវធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សង្គម និងសិទ្ធិអ្នកដទៃឡើយ។
យ៉ាងនេះក្តី ក៏ក្រុមអ្នកតវ៉ានៅតែចាក់ទុកការដាក់ញត្តិរបស់ពួកគេមិនបានបង្កផលប៉ះពាល់ ឬមានចេតទុច្ចរិក ដូចការចោទប្រកាន់របស់សាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញឡើយ។ ពួកគេនៅតែស្នើទៅប្រធានក្រុមប្រឹក្សាសាលា ឧទ្ធរណ៍ ឱ្យទម្លាក់ចោលបទចោទប្រកាន់ទាំងឡាយ និងដោះលែងពួកគេទាំងអស់គ្នាឱ្យមានសេរីភាពបានជួបជុំគ្រួសារឡើងវិញ។
ក្រោយពីសំណូមរួច មេធាវីការពារក្ដីឱ្យអ្នកតវ៉ានិងអតីតបក្សប្រឆាំងទាំង ៩ នាក់ គឺលោក សំ សុគង់ បានស្នើទៅប្រធានក្រុមប្រឹក្សាលោក ប្លង់ សំណាង ឱ្យបន្តសវនាការនៅពេលក្រោយទៀត ដោយសារ ពេលវេលាសវនាការនៅថ្ងៃទី៣ ខែវិច្ឆិកាមានរយៈពេលខ្លី ខណៈលោកមិនទាន់សួរកូនក្ដីផង ប៉ុន្តែអស់ពេលវេលាទៅ។
លោកថា៖«ស្នើទៅលោកប្រធានសវនាការលើកក្រោយគឺសវនាការមុនគេកុំដាក់ចុងម៉ោងដូចពេលនេះ »។
ក្រោយពីស្នើសុំនោះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជំនុំជម្រះលោក ប្លង់ សំណាង បានសម្រេចបន្តសវនាការនៅថ្ងៃក្រោយ ប៉ុន្តែមិនបានកំណត់ពេលវេលាជាក់លាក់ទេ។
លោកថា៖«ខ្ញុំបន្តតាមការស្នើរបស់លោកមេធាវី ហើយសម្រាប់ពេលវេលាហ្នឹង ជូនដំណឹងនៅពេលក្រោយ» ។
នាយិកាមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា លោកស្រី ចក់ សុភាព សង្កេតឃើញថា ជាទូទៅទោះបីក្នុងបរិបទកូវីដ-១៩ ក្ដី ក៏អាជ្ញាធរមិនបានអនុវត្តទៅតាមវិធានសុខាភិបាលឡើយ។ ជាក់ស្ដែងលោកស្រីថា នៅពេលដែលមានការជួបជុំម្ដងៗរបស់ស្រ្តីជាពិសេស ស្ត្រីថ្ងៃសុក្រជាដើម អាជ្ញាធរតែងតែទៅរុញច្រានពួកគាត់ ដោយមិនបានអនុលោមតាមការណែនាំរបស់ក្រសួងសុខាភិបាលទេ។
លោកស្រីចាត់ទុកការចោទប្រកាន់ ទៅលើប្រជាពលរដ្ឋដែលជួបជុំគ្នាដោយសន្តិវិធីនេះ ថាជាការគំរាមកំហែង និងរឹតត្បិតដល់សិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ។
លោកស្រីថា៖«កន្លងមកតែងតែមានការរិតបន្តឹង ឬការបង្ក្រាបរាល់ការជួបជុំសហគមន៍ហ្នឹង ទាំងអស់នេះ គួរតែពិនិត្យឡើងវិញ ហើយការចោទប្រកាន់កន្លងមក ចំពោះសកម្មជនឬ សហគមន៍ ដែលធ្វើការទាមទារតាមរយៈការជួបជុំដោយសន្តិវិធីនេះ មិនគួរក្លាយជាបទល្មើសនោះទេ។ អាជ្ញាធរលោកគួរតែបង្កបរិយាកាសអំណោយផលសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋអាចធ្វើការជួបជុំឬក៏សំខាន់បំផុតបើសិនជាក្នុងលក្ខខណ្ឌដែលមិនអាចឱ្យពលរដ្ឋជួបជុំ ដោយសារ ហេតុផលចាំបាច់ ដូចជាបញ្ហាសុខភាពជាដើម ។ អ៊ីចឹងអាជ្ញាធរគួរតែយកយន្តកាលក្នុងការស្ដាប់កង្វល់ពលរដ្ឋ គួរតែលើកទឹកចិត្តឱ្យពលរដ្ឋ ធ្វើការលើកនូវសំណូមនានា ហើយព្យាយាមដោះស្រាយសំណូមពរនានា ជាជាងទៅបង្ក្រាបទៅដល់ពលរដ្ឋ»។
កាលពីថ្ងៃទី២ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២១ចៅក្រមជំនុំជម្រះសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ លោកស្រី អ៊ុក រ៉េតគន្ធា បានសម្រេចផ្ដន្ទាទោសអ្នកតវ៉ានៅមុខស្ថានទូតចិននិងអតីតមន្ត្រីបក្សប្រឆាំងចំនួន៩នាក់ ឱ្យជាប់ពន្ធនាគារចន្លោះពី១២ខែដល់២០ខែ និងពិន័យជាប្រាក់ក្នុងម្នាក់ៗចំនួន២លានរៀលចូលរដ្ឋ ក្រោមបទចោទប្រកាន់«ញុះញង់ និងផ្ដើមគំនិតញុះញង់»។
អ្នកតវ៉ានិងអតីតមន្ត្រីបក្សប្រឆាំងទាំង៩នាក់នោះ រួមមាន លោក តុន និមល អ្នកស្រី លឹម សាន និងអ្នកស្រី យ៉យ ស្រីមុំ ត្រូវបានតុលាការសម្រេចផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ១ឆ្នាំកន្លះ ខណៈអ្នកស្រី ប៉ៃ រ៉ន អ្នកស្រី សាត ផា និងអ្នកស្រី សាន់ ស្រីនាថ ត្រូវបានផ្តន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ១ឆ្នាំពីបទ«ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។
ចំណែកអតីតសមាជិកព្រឹទ្ធសភា និងជាមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់អតីតគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក ហូរ វ៉ាន់ និងលោក សាន សីហៈ ត្រូវបានតុលាការផ្ដន្ទាទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ១ឆ្នាំ៨ខែ និងចេញដីកាឱ្យចាប់ខ្លួន។ រីឯអ្នកស្រី ហុង អាន ជាសកម្មជនគាំទ្រអតីតគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារ១ឆ្នាំកន្លះ ដោយអ្នកទាំង៣នាក់ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទ «អ្នកផ្តើមគំនិតក្នុងអំពើញុះញង់ បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»៕
