សង្គមស៊ីវិលស្នើទៅរដ្ឋាភិបាលនិងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធឱ្យពិចារណាធ្វើវិសោធនកម្ម ឬលុបចោលបទ «ញុះញង់» នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ ដោយថា មាត្រានៃច្បាប់នេះបានរារាំងនិងកម្រិតសេរីភាពអ្នកធ្វើការងារសង្គម និងពលរដ្ឋដែលហ៊ាននិយាយពីភាពខ្វះចន្លោះរបស់រដ្ឋាភិបាល។
ការស្នើនេះធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីសកម្មជនបរិស្ថាន តំណាងសហគមន៍ដីធ្លី សកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស សហជីព រួមទាំងសកម្មជននយោបាយបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលតុលាការរំលាយ ភាគច្រើនដែលត្រូវបានអាជ្ញាធរចាប់ខ្លួន តែងរងការចោទប្រកាន់ពីតុលាការពីបទ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទល្មើស និងបទញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍» ដែលមានចែងក្នុងមាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ។
នាយិកាប្រតិបត្តិនៃមជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា (CCHR) លោកស្រី ចក់ សុភាព មានប្រសាសន៍ថា មាត្រា៤៩៤ និងមាត្រា៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌ មានគោលដៅរារាំងនិងកម្រិតសេរីភាពអ្នកធ្វើការងារសង្គមដែលហ៊ាននិយាយពីភាពខ្វះចន្លោះរបស់រដ្ឋាភិបាល បើទោះបីជាកិច្ចការងាររបស់ពួកគាត់បានធ្វើទាំងនោះមានការធានាដោយរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងលិខិតតូបករណ៍ស្ដីពីសិទ្ធិមនុស្ស នយោបាយ ដែលកម្ពុជាបានទទួលស្គាល់ក៏ដោយ។
លោកស្រីបន្តថា មាត្រាទាំងពីរនេះមិនគួរយកមកចោទប្រកាន់លើសហគមន៍ដីធ្លី សកម្មជនការពារសិទ្ធិមនុស្ស បរិស្ថាន រួមទាំងសកម្មជននយោបាយ ដែលមានភាពសកម្មការងារសង្គមនិងជីវភាពនយោបាយឡើយ ខណៈការចោទប្រកាន់កន្លងមកក៏មិនមានភស្តុតាងដែរ។
លោកស្រី ចក់ សុភាព បន្តថា កន្លងមក មជ្ឈមណ្ឌលសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា ធ្លាប់តស៊ូមតិជាមួយស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធឱ្យពិនិត្យមើលអំពីលក្ខខណ្ឌច្បាប់នេះឡើងវិញ ដើម្បីឱ្យស្របតាមច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញនិងច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសការបកស្រាយផងដែរ ប៉ុន្តែមិនទទួលលទ្ធផលទេ ដោយសារស្ថាប័នរដ្ឋនៅតែយល់ថាច្បាប់នេះមានភាពចាំបាច់។
លោកស្រីថា៖ «ការបន្តធ្វើបែបនេះ វាជាការកម្រិតទៅដល់ការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ វាបង្កឱ្យមានភាពភ័យខ្លាច ចាប់ពិរុទ្ធខ្លីរបស់ពលរដ្ឋក្នុងការចូលរួម ព្រោះយូរៗទៅ យើងនាំគ្នាយល់[ថា]តើទង្វើរបស់ខ្លួនហ្នឹងអាចត្រូវបានគេយល់ថាការជាញុះញង់ដែរឬទេ! អ៊ីចឹងថានឹងធ្វើឱ្យរាំងស្ទះដល់ការចូលរួមពលរដ្ឋ។ អ៊ីចឹងចុងក្រោយ ផលជះវាប្រាកដដល់សង្គមយើងទាំងមូល ប៉ះពាល់ដល់អភិបាលកិច្ច។ អ៊ីចឹងធាតុផ្សំសំខាន់នៃអភិបាលកិច្ចល្អ គឺការចូលរួមរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ»។
លោកស្រីបន្ថែមថា៖ «អ៊ីចឹងបើសិនជាប្រជាពលរដ្ឋមិនអាចចូលរួមដោយសេរី និងមិនមានការលើកទឹកចិត្តឱ្យចូលរួម ផ្ទុយទៅវិញ មានការរាំងខ្ទប់ដោយសារនីតិវិធីច្បាប់ឬការបកស្រាយច្បាប់ដោយបំពានពីអាជ្ញាធរពាក់ព័ន្ធអ៊ីចឹង វានឹងធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់អភិបាលកិច្ច ដែលវានឹងប៉ះពាល់ដល់ការអភិវឌ្ឍប្រកបដោយចីរភាពហ្នឹង»។
នាយករងអង្គការឃ្លាំមើលការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ លោក អំ សំអាត កត់សម្គាល់ថា បើអត្ថន័យនៃច្បាប់ល្អ ប៉ុន្តែអ្វីដែលអាក្រក់នោះ គឺការបកស្រាយច្បាប់។ លោកថា ការប្រើមាត្រានៃច្បាប់មកចោទប្រកាន់ដោយមិនសមហេតុផល ខណៈមាត្រានៃច្បាប់នេះមិនទាន់មានភាពច្បាស់លាស់។
លោក អំ សំអាត បានជំរុញដល់រដ្ឋាភិបាលនិងស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធគួរតែពិនិត្យមាត្រា៤៩៤ និងមាត្រា៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌឡើងវិញ ឬអាចធ្វើវិសោធនកម្មតែម្ដង ហើយបកស្រាយឱ្យស្របទៅតាមច្បាប់ ដើម្បីបញ្ចៀសការរិះគន់។
លោកថា៖ «មាត្រាហ្នឹង [៤៩៤ និង ៤៩៥] អាចនឹងរងហានិភ័យសម្រាប់ការចោទប្រកាន់លើសកម្មជនការពារសិទ្ធិ សកម្មជនបរិស្ថាន និងសកម្មជនផ្សេងៗទៀត។ អ៊ីចឹងគួរតែពិនិត្យពិចារណាមាត្រាទាំងអស់ទៅលើការបកស្រាយកន្លងមកហ្នឹង។ វាអាចនឹងប៉ះពាល់ទៅដល់សេរីភាពជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ឬដល់សកម្មភាពអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សអត់? ឬបរិស្ថានឬអត់? និងសង្គមកម្រិតណា? និងបកស្រាយឱ្យបានច្បាស់លាស់ នឹងអាចធ្វើវិសោធនកម្ម»។
លោក អំ សំអាត សង្កេតឃើញថា មិនមែនតែអង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិទេ សូម្បីតែអង្គការអន្តរជាតិក៏ធ្លាប់ស្នើឱ្យធ្វើវិសោធនកម្ម និងលុបចោលបទចោទ «ញុះញង់» នេះផងដែរ។
ក្រមព្រហ្មទណ្ឌត្រូវបានប្រកាសឱ្យប្រើប្រាស់ជាផ្លូវការនៅឆ្នាំ២០១០ ដែលមានចំនួន៦៧២មាត្រា។ ប៉ុន្តែក្នុងចំណោមមាត្រាទាំងនោះ គេសង្កេតឃើញអាជ្ញាធរនិងតុលាការបានយកមាត្រាចំនួន២ គឺមាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ ពាក់ព័ន្ធនឹងបទចោទ «ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទល្មើស និងបទញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍» យកមកចោទប្រកាន់លើសហគមន៍ដីធ្លី សកម្មជនការពារសិទ្ធិមនុស្ស អ្នកការពារបរិស្ថាន រួមទាំងសកម្មជននយោបាយដែលរងការចាប់ខ្លួនជារឿយៗ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧មកដល់បច្ចុប្បន្ន ពោលគឺក្រោយគណបក្សសង្រ្គោះជាតិត្រូវបានតុលាការកំពូលរំលាយ។
សាស្ត្រាចារ្យវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ លោក ឯម សុវណ្ណរ៉ា លើកឡើងថា ប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យមិនគួរមានច្បាប់ចោទប្រកាន់ពីបទ«ញុះញង់»ទេ ដោយសារយន្តការនេះបានលើកកម្ពស់សិទ្ធិបញ្ចេញមតិដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់អន្តរជាតិដែលកម្ពុជាបានចុះហត្ថលេខាទទួលស្គាល់។
លោកថា៖ «បទញុះញង់ គឺជារបៀបនៃការគ្រប់គ្រងមួយបំបាត់សំឡេងប្រជាពលរដ្ឋ បំបាត់សេរីភាព សិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋទេ។ ការចោទប្រកាន់នេះ ជាការលាបពណ៌ ជានយោបាយបែបថ្មីរបស់អ្នកកាន់អំណាច អ្នកនយោបាយ ក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យមិនគួរមាន។ វាមិនជំរុញឱ្យប្រជាពលរដ្ឋឆ្លើយតប ទទួលបានសិទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដូចសង្គមប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដទេ»។
ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ផៃ ស៊ីផាន សុំមិនធ្វើអត្ថាធិប្បាយ ដោយបង្វែរសំណួរនេះឱ្យសួរទៅរដ្ឋសភា និងក្រសួងយុត្តិធម៌។
លោកថា៖ «រឿងទី២ ដែលលើកឡើងសុំឱ្យលុបនិងធ្វើវិសោធនកម្មមាត្រានេះចោល អ៊ុំសុំមិនឆ្លើយតបអីទេ ដោយឱ្យសួរទៅក្រសួងយុត្តិធម៌ ដែលគេមានសមត្ថកិច្ចក្នុងការឆ្លើយ។ ប៉ុន្តែសង្គមដែលជាប្រជាពលរដ្ឋ ក៏ដូចជាអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលអាចមានច្រកទៅខាងរដ្ឋសភា ជាតំណាងរាស្ត្ររបស់ខ្លួន សុំប្រាប់ហេតុផលត្រឹមត្រូវ តើហេតុដូចម្ដេចមិនចង់ឃើញមាត្រាហ្នឹងកើតឡើង? តើវាអធម្មនុញ្ញភាពឬយ៉ាងម៉េច? ត្រូវមានការជជែកគ្នា»។
អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋសភា លោក ឡេង ប៉េងឡុង ចាត់ទុកការលើកឡើងរបស់សង្គមស៊ីវិលគ្រាន់តែជាសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិមួយប៉ុណ្ណោះ ដោយមុនធ្វើច្បាប់នេះក៏មានការចូលរួមពីអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែរ។
លោកថា៖ «បើមាននរណាចាប់អារម្មណ៍ មានខាងរដ្ឋាភិបាល ឬមានសាធារណជនចាប់អារម្មណ៍ មានផ្លូវដែលលើកសំណើនេះទៅរដ្ឋសភា រកផ្លូវណាស្នើទៅរដ្ឋសភាទៅ បើមានអ្នកណាចាប់អារម្មណ៍។ បាទៗ! បើសិនជាមានការស្នើពីរដ្ឋាភិបាល សភានឹងពិនិត្យហើយ។ ខ្ញុំចង់និយាយថា ច្បាប់នីមួយៗមានខុសពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ យើងអាចស្នើទៅក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញបកស្រាយថែមទៀតផងដែរ»។
ទោះបីយ៉ាងណា បទចោទញុះញង់នេះត្រូវបានអង្គការសង្គមស៊ីវិលមើលឃើញថា ផ្ទុយពីរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា និងលិខិតតូបករណ៍ស្ដីសិទ្ធិមនុស្ស នយោបាយដែលតម្កល់នៅអង្គការសហប្រជាជាតិផងដែរ។
ជាក់ស្ដែង រដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា មាត្រា៣៥ ចែងថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទាំងពីរភេទមានសិទ្ធិចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងជីវភាពនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច សង្គមកិច្ច និងវប្បធម៌របស់ប្រទេសជាតិ។ សេចក្ដីស្នើទាំងឡាយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ត្រូវបានទទួលការពិនិត្យនិងដោះស្រាយយ៉ាងហ្មត់ចត់ពីអង្គការរដ្ឋ។ ដោយឡែក មាត្រា៤១ ចែងថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានសេរីភាពខាងការបញ្ចេញមតិរបស់ខ្លួន សេរីភាពខាងសារព័ត៌មាន សេរីភាពខាងការបោះពុម្ពផ្សាយ សេរីភាពខាងការប្រជុំ។
កាលពីខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២០ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលចំនួន៣៥ស្ថាប័ននៅកម្ពុជាបានចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍មួយ ដោយបង្ហាញការសោកស្ដាយ និងព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះការប្រើប្រាស់បទល្មើស «ញុះញង់» ដោយអាជ្ញាធរ ដើម្បីបំបិទសិទ្ធិសេរីភាពនៃការបញ្ចេញមតិ និងការចូលរួមដោះស្រាយបញ្ហាសង្គមនានានៅកម្ពុជា៕
