សមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក ស្នើរដ្ឋាភិបាលបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់ប្រព័ន្ធតុលាការចោទប្រកាន់និងចាប់ឃុំខ្លួនប្រជាពលរដ្ឋក្នុងរឿងវិវាទដីធ្លីនៅកម្ពុជា ដោយថា ពួកគាត់គ្រាន់តែប្រើសិទ្ធិក្នុងការតវ៉ាដើម្បីទាមទាររកយុត្តិធម៌នោះ។
សមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្ស និងអភិវឌ្ឍន៍នៅកម្ពុជា ហៅកាត់ថា អាដហុក (ADHOC) នៅថ្ងៃអង្គារនេះ បានចេញផ្សាយនូវរបាយការណ៍មួយដែលមានកម្រាស់ចំនួន៣៤ទំព័រ ក្រោមចំណងជើងថា «ការបន្តចោទប្រកាន់-ការចាប់ឃុំខ្លួនពលរដ្ឋក្នុងរឿងវិវាទដីធ្លី ការចោទប្រកាន់-ការចាប់ឃុំខ្លួនក្នុងរឿងវិវាទដីធ្លី»។
របាយការណ៍នោះបានលើកឡើងថា ក្នុងឆ្នាំ២០២១ ប្រជាពលរដ្ឋចំនួន១៧ ០៣៣គ្រួសារ ក្នុងនោះមានជនជាតិដើមភាគតិច ១ ៣៤៧គ្រួសារ បានរងផលប៉ះពាល់ដោយសារវិវាទដីធ្លីដែលមានទំហំជាង៥០ ០០០ហិកតា (៥២ ៦០១,៨៧ហិកតា)។ អាដហុកបន្តថា ការរំលោភដីធ្លីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋដែលលេចធ្លោជាងគេនាពេលនេះ គឺពីសំណាក់បុគ្គលមានអំណាចចំនួន៦៦ករណី និងបុគ្គលអ្នកមានទ្រព្យចំនួន២៧ករណី។
របាយការណ៍របស់អាដហុក រកឃើញទៀតថា ក្នុងឆ្នាំ២០២១ វិវាទដីធ្លីធំៗបានកើនឡើងខ្ពស់មានលក្ខណៈធ្ងន់ធ្ងរ ដោយមានការប្រើអំពើហិង្សា វាយបង្រ្កាប ចាប់ខ្លួន ឃុំខ្លួន និងបាញ់ប្រហារទៅលើប្រជាពលរដ្ឋ ខណៈពលរដ្ឋដែលត្រូវបានចាប់ខ្លួន បានធ្លាក់ខ្លួនឈឺធ្ងន់ក្នុងពន្ធនាគារ ដូចជា ករណីវិវាទនៅស្រុកកណ្ដាលស្ទឹង ខេត្តកណ្ដាល រវាងក្រុមហ៊ុន OCIC ដែលអភិវឌ្ឍធ្វើព្រលានយន្តហោះថ្មី ខណៈករណីវិវាទនៅក្នុងស្រុកស្អាងក៏មានសកម្មជនម្នាក់ស្លាប់ ក្រោយពេលបញ្ជូនពីពន្ធនាគារដល់មន្ទីរពេទ្យ។
ចំណែកករណីវិវាទដីធ្លីនៅស្រុកអង្គស្នួល ខេត្តកណ្ដាលវិញ ក៏មានកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបាញ់រះដោយត្រូវប្រជាពលរដ្ឋម្នាក់បណ្ដាលឱ្យរបួសធ្ងន់ធ្លាយស្មាខាងឆ្វេង ខណៈវិវាទដីធ្លីនៅខេត្តត្បូងឃ្មុំ បន្ទាយមានជ័យ ព្រះសីហនុ កំពង់ស្ពឺ កោះកុង សៀមរាប កំពង់ធំ និងមណ្ឌលគិរី ជាដើម មានការបាញ់គំរាមកំហែង និងចាប់វាយខ្នោះប្រជាពលរដ្ឋម្ចាស់ដី ក្រោយពីពួកគាត់បានតវ៉ា។
របាយការណ៍ដដែលនោះបានបញ្ជាក់ថា ការរំលោភបំពានដីធ្លីនេះក៏បានធ្វើឱ្យមានការចាប់ខ្លួនចោទប្រកាន់លើប្រជាពលរដ្ឋជាម្ចាស់ដី ដោយក្នុងនោះ ជនរងគ្រោះ១៥៧នាក់កំពុងជាប់បណ្ដឹងអាជ្ញា និងដាក់ឱ្យស្ថិតក្រោមការត្រួតពិនិត្យតុលាការ ខណៈជនរងគ្រោះ១៧នាក់ទៀតកំពុងត្រូវបានឃុំខ្លួនបណ្ដោះអាសន្ន ដោយម្នាក់ធ្លាក់ខ្លួនមានជំងឺធ្ងន់ធ្ងររហូតដល់ស្លាប់ក្រោយពេលបញ្ជូនដល់មន្ទីរពេទ្យ។
អាដហុក ឱ្យដឹងទៀតថា ករណីប្រជាសហគមន៍វិវាទដីធ្លីជាប់បណ្ដឹងអាជ្ញា និងដាក់ឱ្យស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតពិនិត្យរបស់តុលាការដែលមានច្រើនជាងគេ ក្នុងនោះ មានខេត្តត្បូងឃ្មុំ ៤៤នាក់, ខេត្តឧត្ដរមានជ័យ ២៨នាក់, ខេត្តកណ្ដាល ២១នាក់, ខេត្តក្រចេះ ១៨នាក់ និងខេត្តកំពង់ស្ពឺ ១៥នាក់ ខណៈកត្តាចម្បងដែលនាំឱ្យមានការចោទប្រកាន់និងឃុំខ្លួនប្រជាពលរដ្ឋក្នុងរឿងវិវាទដីធ្លី ធ្វើឡើងដើម្បីបំបាក់ស្មារតីប្រជាពលរដ្ឋម្ចាស់ដី ធ្វើឱ្យពួកគាត់លែងហ៊ានប្រើសិទ្ធិក្នុងការទាមទារតវ៉ាស្វែងរកយុត្តិធម៌នោះ។
អាដហុកបញ្ជាក់ទៀតថា បទចោទប្រកាន់ដែលតុលាការចោទប្រជាពលរដ្ឋរងគ្រោះនោះ មានដូចជា បទហិង្សាមានស្ថានទម្ងន់ទោស, គំរាមកំហែង, ធ្វើឱ្យខូចខាតដោយចេតនាមានស្ថានទម្ងន់ទោស, ញុះញង់ឱ្យប្រព្រឹត្តបទឧក្រិដ្ឋជាអាទិ៍ និងបទប្រឆាំងនឹងអ្នករាជការសាធារណៈមានស្ថានទម្ងន់ទោស ខណៈឫសគល់នៃវិវាទនេះកើតឡើងដោយសារការរំលោភដីធ្លីពលរដ្ឋពីសំណាក់អ្នកមានអំណាច។
សមាគមអាដហុកបានចាត់ទុកសកម្មភាពទាំងអស់នេះថា កំពុងដើរផ្ទុយពីគោលការណ៍ច្បាប់ជាតិនិងអន្តរជាតិ ក៏ដូចជាយន្តការសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ព្រមទាំងអនុសាសន៍អង្គការសហប្រជាជាតិ ពាក់ព័ន្ធនឹងវិវាទដីធ្លីមួយចំនួនដែរ។
អ្នកមានជម្លោះដីធ្លីនៅខេត្តកោះកុង អ្នកស្រី ផាវ ញ៉ើង ដែលបានរងបណ្ដឹងនៅតុលាការដែរនោះ មានប្រសាសន៍ថា ពួកគាត់ចង់ឱ្យរដ្ឋាភិបាល និងក្រុមហ៊ុន ឬបុគ្គលមានអំណាច ឈប់យកប្រព័ន្ធតុលាការមកគាបសង្កត់និងចាប់ខ្លួនពលរដ្ឋបន្តទៀត ហើយងាកមកដោះស្រាយ ដើម្បីបញ្ចប់វិវាទដីធ្លីដែលកំពុងកើតឡើងនាពេលបច្ចុប្បន្ន។
អ្នកស្រីថា៖ «យើងរងគ្រោះដីធ្លីហើយបែរជាមានការគំរាមកំហែង ចាប់ឃុំខ្លួន ចោទប្រកាន់តាមរយៈតុលាការអ៊ីចឹង។ ខ្ញុំឈឺចាប់ណាស់! ខ្ញុំអត់អាចទទួលយកបានទេ! ខ្ញុំស្នើរដ្ឋាភិបាលពិនិត្យមើលរបាយការណ៍សង្គមស៊ីវិល ដើម្បីយកមកសហការជាមួយអាជ្ញាធរ សង្គមស៊ីវិល យកមកដោះស្រាយបញ្ហាទាំងអស់ហ្នឹងឱ្យបានឆាប់ៗវិញ ដើម្បីជាដំណោះស្រាយ»។
ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ផៃ ស៊ីផាន មានប្រសាសន៍ថា ប្រសិនជាមានការចាប់ខ្លួនប្រជាពលរដ្ឋដោយសាររឿងវិវាទដីធ្លីនោះ ពួកគាត់មានសិទ្ធិក្នុងការស្វែងរកមេធាវីដើម្បីការពារក្ដីឱ្យបាន ជាជាងគ្រាន់តែទាមទារ។ លោកចាត់ទុកការទាមទាររបស់ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលនេះ ថាកំពុងសម្លាប់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌នៅកម្ពុជា ដោយសារការមិនអនុវត្តទៅតាមច្បាប់នោះ។
លោកថា៖ «ជនដែលទទួលបានការចាប់ឃុំឃាំងនៅពន្ធនាគារ លោកត្រូវប្រើប្រាស់សិទ្ធិរបស់លោកតាមច្បាប់តែមានចែង គឺមានមេធាវី មិនមែនគ្រាន់តែលើចំនួនអ្នកទទួលបានចាប់និងឃុំឃាំង វាជារឿងអាក្រក់ វាមិនមែនអ៊ីចឹងទេ! គួរតែនាំគ្នាពង្រឹងនិតីរដ្ឋ! បើឃើញថាអាជ្ញាធរមានការរំលោភ អាហ្នឹងអាជ្ញាធរត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់។ បើប្រជាពលរដ្ឋមានការរំលោភ ត្រូវទទួលទោសទណ្ឌតាមរយៈតុលាការ។ អាហ្នឹងទាល់មានគោលការណ៍ បានយើងអាចកសាងប្រទេសយើងឱ្យក្លាយជានីតិរដ្ឋបាន»។
ទោះយ៉ាងណា ក្នុងរបាយការណ៍របស់សមាគមអាដហុក ក៏បានស្នើរដ្ឋាភិបាលនិងតុលាការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់បញ្ឈប់ការចាប់ខ្លួន ចោទប្រកាន់ និងឃុំខ្លួនប្រជាពលរដ្ឋក្នុងរឿងវិវាទដីធ្លី ព្រមទាំងបញ្ឈប់ការប្រើប្រាស់កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធបង្រ្កាបអ្នកទាមទារដោយសន្តិវិធី ដើម្បីការពារភាគីក្រុមហ៊ុនបុគ្គលមានទ្រព្យនិងមានអំណាច។ ជាមួយគ្នានោះដែរ អាដហុកស្នើឱ្យក្រសួងពាក់ព័ន្ធ តុលាការ និងគណៈកម្មការដោះស្រាយវិវាទដីធ្លី ពន្លឿននិងពង្រឹងការដោះស្រាយបញ្ចប់វិវាទដីធ្លីដែលនៅកកស្ទះឱ្យបានឆាប់ចប់ មានតម្លាភាព យុត្តិធម៌ និងមិនលម្អៀង៕
