ការរីករាលដាលបទឧក្រិដ្ឋឆបោក គ្រប់ទម្រង់ក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ជំរុញឱ្យមានការទាមទារបើកការស៊ើបអង្កេតគ្រួសារហ៊ុន ទើបអាចទប់ស្កាត់បាន ខណៈឧក្រិដ្ឋជនមួយចំនួនក្លាយជាទីប្រឹក្សាមេដឹកនាំកំពូល។
បញ្ហានេះជាក្តីបារម្ភផងដែរ ពីការពង្រីកភាពភ័យខ្លាចដល់ប្រទេសក្នុងតំបន់ រួមទាំងពលរដ្ឋកម្ពុជា ចំពេលប្រព័ន្ធច្បាប់ មិនអាចកាត់ទោសកំហុសមេដឹកនាំបាននៅឡើយ។
ការសំអាងបែបនេះ ក្រោយអង្គភាពស៊ើបអង្កេតឧក្រិដ្ឋកម្ម តាមប្រព័ន្ធអ៊ីនធើណិតថៃ តាមការចង្អុលបង្ហាញ របស់អតីតនាយករដ្ឋមន្រ្តី លោក ថាក់ស៊ីន ស៊ីណាវ៉ាត្រា កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ បានបើកការស៊ើបអង្កេតមួយ រកឃើញថា អគារ២៥ជាន់ មួយកន្លែងក្នុងក្រុងប៉ោយប៉ែត ពិតជាមូលដ្ឋានប្រតិបត្តិការបោកប្រាស់តាមប្រព័ន្ធអនឡាញ ដោយខុសច្បាប់នៅកម្ពុជា។
តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្គ្រោះជាតិលោក សួន សូរីដា និយាយប្រាប់ វីអូឌី នៅថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ នេះថា ការរកឃើញរបស់មេដឹកនាំថៃលោក ថាក់ស៊ីន នេះ បានឆ្លុះបញ្ចាំងពីភាពអាម៉ាស់របស់មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន អសមត្ថភាពដឹកនាំប្រទេស បណ្តែតបណ្តោយឱ្យឧក្រិដ្ឋជនចិន យកទឹកដីកម្ពុជាធ្វើជាជម្រកឆបោកអនឡាញ។
លោកបន្តថា បទល្មើសឆបោកអនឡាញនៅកម្ពុជា កើតចេញពីការដឹកនាំបែបគ្រួសារនិយម បក្សពួកនិយម ប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ យកជនម៉ាហ្វីយ៉ាចិនជាទីប្រឹក្សា និងសម្លាប់ប្រជាធិបតេយ្យជាដើម។
លោកថា៖ «ការដឹកនាំរបៀបគ្រួសារនិយម ហើយនិងអំពើពុករលួយចាក់ស្រេះបែបនេះជាហេតុ ធ្វើឱ្យឧកញ៉ាមានមួយចំនួនហ្នឹង រកស៊ីតាមអំពើសុច្ចរិត នឹងពិបាកណាស់ ពិបាកណាស់គឺចាំបាច់ដែលត្រូវតែបង្វែរទៅជាការរកស៊ីតាមរបៀបទុច្ចរិត ពោលគឺ ថ្មីៗនេះយើងឃើញថាមានក្រុមពួកម៉ាហ្វីយ៉ាចិនជាច្រើន ដែលសម្រុកចូលមករកស៊ីនៅកម្ពុជា»។
សម្រាប់លោក សូរីដា យល់ថា ដើម្បីទប់ស្កាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោកនៅកម្ពុជា ឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព ទាល់តែរដ្ឋាភិបាលហ៊ានអារសាច់ស្អុយក្នុងជួររដ្ឋាភិបាល បើកការស៊ើបអង្កេតលើសែស្រឡាយរបស់ខ្លួន ប្រសិនបើរកឃើញថា មានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមអនឡាញនេះ។
លោកថា៖ «ដំណោះស្រាយវាសំខាន់ណាស់ គឺត្រូវចាត់ការទៅលើអ្នកដែលជាខ្នងបង្អែក នៃឧក្រិដ្ឋជននោះ ហើយបើសិនជាយើងអត់ចាត់ការខ្នងបង្អែក នៃឧក្រិដ្ឋជននោះទេ គឺវាមិនអាចទៅបំបាត់របរប្រភេទនឹងបានទេ ពីព្រោះអ្នកដែលកាងនឹងគាត់នៅតែមានឥទ្ធិពល មានអំណាចក្នុងការកាង នៃរបររកស៊ីនឹងទៀត»។
អ្នកជំនាញច្បាប់ និងអភិបាលកិច្ចបែបប្រជាធិបតេយ្យ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត និយាយថា ក្រោមការដឹកនាំឯកបក្ស ឬគ្រួសារនិយមនេះហើយធ្វើឱ្យប្រទេសកម្ពុជាក្លាយជាជម្រកឧក្រិដ្ឋឆបោកបែបទ្រង់ទ្រាយធំ។
ម្យ៉ាងវិញទៀតលោកយល់ថា បទល្មើសឆបោកនៅកម្ពុជាមិនអាចទប់ស្កាត់បានទេ ដរាបណាគ្រួសារហ៊ុនបន្តដឹកនាំបែបផ្តាច់ការ ប្រព្រឹត្តិអំពើពុករលួយ បក្សពួកនិយម និងបំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យនោះ។
លោកថា៖ «វាត្រូវការឆន្ទៈនយោបាយមួយដ៏មុះមុត ហើយកម្ពុជាត្រូវធានានៅក្នុងការដើរលើមាគ៌ានៃនីតិរដ្ឋ គឺលុបបំបាត់នូវវប្បធម៌និទណ្ឌភាពនោះទើបអាចធានាបានអំពីការបង្ក្រាប ទៅនឹងអំពើឧក្រិដ្ឋប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាព ហើយអ្នកណាប្រព្រឹត្តិបទល្មើសត្រូវតែទទួលទោស ហើយទោះបីជាអ្នកនោះជាអ្នកណាក៏មិនអាចបំពានច្បាប់បានទេ ហើយច្បាប់ត្រូវតែដាក់ទោសអ្នកទាំងនោះ»។
ប្រធានកម្មវិធីប្រឆាំងការជួញដូរមនុស្សនៃអង្គការ សង់ត្រាល់ លោក ឌីថេ ហូយ៉ា សរសេរលើហ្វេសប៊ុក របស់ខ្លួននៅថ្ងៃទី៣០ ខែធ្នូ នេះថា ថៃរកឃើញអាគារឆបោកតាមប្រព័ន្ឋអនឡាញនៅកម្ពុជា ឯកម្ពុជាអត់ឃើញ លោកថា «សន្តិភាពណាស់សម្រាប់ឧក្រិដ្ឋជន»។
សកម្មជនបក្សប្រឆាំងដែលលោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់តាមប្រមាញ់គឺលោក ផន ផាន់ណា និយាយថា «លោក ថាក់ស៊ីន បានឱ្យប៉ូលីសថៃ បើកការស៊ើបអង្កេតកន្លែងឧក្រិតកម្មអនឡាញ (អាគារ កុក អាន) នៅប៉ោយប៉ែត រកឃើញជនរងគ្រោះជាង ១០០នាក់ ខណៈដែលមេដឹកនាំខ្មែរ អត់ដឹងខ្យល់អីសោះ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ វីអូឌី មិនអាចសុំការឆ្លើយតបពី អភិបាលក្រុងប៉ោយប៉ែត លោក គាត ហ៊ុល និងអ្នកនាំពាក្យគណបក្ស លោក សុខ ឥសាន បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
ដោយឡែក អ្នកជំនាញផ្នែកនយោបាយ លោក ប៉ោ មករា មានប្រសាសន៍ថា បញ្ហាឆបោកតាមអនឡាញនេះ ជះឥទ្ធិពលអាក្រក់ដល់វិស័យផ្សេងៗក្នុងប្រទេស រួមទាំងសេដ្ឋកិច្ចជាតិរបស់កម្ពុជា។
លោកបារម្ភថា អ្នករងគ្រោះគឺប្រជាពលរដ្ឋ ដែលធ្វើឱ្យពួកគេរស់នៅទាំងភាពភ័យខ្លាច និងបាត់បង់នូវប្រាក់ចំណូល ពីវិស័យទេសចរណ៍ គ្មានភ្ញៀវទេសចរណ៍ និងអ្នកវិនិយោគមករកស៊ីនៅកម្ពុជាជាដើម។
លោកថា៖ «បញ្ហាអំពើពុករលួយនេះទៀតសោត វាបើកឱកាសឱ្យមន្ត្រីគ្រាប់ល្ពៅ ឱ្យមន្ត្រីខិលខូចឱ្យជនបរទេសខិលខូចមួយចំនួននឹងទៅយកកម្ពុជាជាទីតាំង ដែលបើករកស៊ីពាក់ព័ន្ធទៅនឹងការឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញហ្នឹង អ៊ីចឹងរដ្ឋាភិបាលគួរតែមើលពិនិត្យករណីឡើងវិញ។ ទី២ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបញ្ហាពង្រឹងនីតិរដ្ឋ ប្រព័ន្ធច្បាប់ហ្នឹងគឺត្រូវតែជាប្រព័ន្ធច្បាប់មួយអនុវត្តឱ្យបានត្រឹមត្រូវ មិនមានបក្សមិនមានពួក គឺអនុវត្តដើម្បីផលប្រយោជន៍ជាតិទាំងមូល»។
សម្រាប់លោក ប៉ោក មករា ផ្តល់យោបល់ថា វិធានបង្ក្រាបបទលើ្មសប្រភេទនេះ អាចធ្វើទៅបាន វាលុះណាតែរដ្ឋាភិបាលមានឆន្ទៈ លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ហ៊ានអារសាច់ស្អុយ ក្នុងជួរមន្រ្តីរបស់ខ្លួន បើរកឃើញថាមានជាប់ពាក់ព័ន្ធ ទើបអាចទប់ស្កាត់បាន។
កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែធ្នូ ភារធារីស្តីទីនៃស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិក ប្រចាំកម្ពុជាគឺ អ្នកស្រី ប្រៃហ្គេត អែលវ៉កឃឺរ (Bridgette L. Walker) បានលើកឡើងចំពោះមុខអតីតនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាលោក ហ៊ុន សែន ពីការព្រួយបារម្ភអំពីបទល្មើសឆបោកអនឡាញ ដែលថា ជះឥទ្ធិពលមិនល្អដល់បរិយាកាសវិនិយោគ សេដ្ឋកិច្ច នៅកម្ពុជា និងនៅក្នុងតំបន់។
ថ្មីៗសហរដ្ឋអាមេរិកបានដាក់ទណ្ឌកម្ម ឧកញ៉ា លី យ៉ុងផាត់ ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើជួញដូរមនុស្ស និងពលកម្មដោយបង្ខំក្នុងជំនួញ បទឆបោកតាមអនឡាញ និងរូបិយប័ណ្ណគ្រីបតូ (Crypto Currency)។
លោក លី យ៉ុងផាត់ គឺជាមនុស្សស្និទ្ធនឹងលោក ហ៊ុន សែន ដែលជាអ្នកប្រមូល និងកាន់កាប់ហិបលុយឱ្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងជាសមាជិកព្រឹទ្ធសភា របស់គណបក្សកាន់អំណាច។
យ៉ាងណា ល្បែងអនឡាញខុសច្បាប់ រួមទាំងបទឧក្រិដ្ឋ ចាប់ជំរិត បង្ខាំងមនុស្ស ត្រូវបានគេមើលឃើញថា វាបានកើនឡើងយ៉ាងគំហុក នាប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ទោះរដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសបិទល្បែងអនឡាញនេះច្រើនឆ្នាំទៅហើយក្តី។
ជាហូរហែ រដ្ឋាភិបាលតែងតែប្រកាសទប់ស្កាត់បទឧក្រិដ្ឋនេះ តែបទឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមប្រព័ន្ធអនឡាញនិងអំពើចាប់ជំរិតហាក់មិនថយចុះទេ ដែលថ្មីៗប្រទេសកូរ៉េតាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរបស់ខ្លួនបានទាញសញ្ញាអាសន្ន ឈប់ឱ្យពលរដ្ឋខ្លួនធ្វើដំណើរមកកម្ពុជា ដោយមានពលរដ្ឋខ្លួនបានរាយការណ៍ថា បានជួបបញ្ហានេះនៅកម្ពុជា។
ដោយឡែកប្រទេសឥណ្ឌា ក៏ដូចគ្នាដែរ ធ្លាប់បានប្រកាសថា ពលរដ្ឋខ្លួនរាប់រយនាក់ បានរងគ្រោះនឹងអំពើឆបោកតាមអនឡាញនេះ នៅកម្ពុជាដែរ។
បន្ថែមពីនេះ ឥណ្ឌា ក៏បានប្រកាសផ្សព្វផ្សាយ ឱ្យពលរដ្ឋខ្លួនមានការប្រុយប្រយ័ត្នខ្ពស់ ពីបទឧក្រិដ្ឋឆបោកតាមអនឡាញនៅកម្ពុជា នៅពេលដែលពួកគេមានបំណងមករកការងារធ្វើនៅកម្ពុជានោះ។
ពាក់ព័ន្ធនឹងអំពើពុករលួយវិញ អង្គការ តម្លាភាពអន្តរជាតិ ចេញផ្សាយរបាយការណ៍ថ្មីមួយនៅដើមឆ្នាំ២០២៤ នេះ រកឃើញកម្ពុជា មានកម្រិតអំពើពុករលួយខ្ពស់ជាប់គ្នាជិត ១០ឆ្នាំ បើធៀបនឹងប្រទេស ១៨០ ដែលអង្គការនោះបានសិក្សា។ ដោយឡែក របាយការណ៍របស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ចេញផ្សាយនៅចុងខែសីហា ឆ្នាំ២០២៣ បង្ហាញថា កម្ពុជា និងមីយ៉ាន់ម៉ា ជាប្រទេសដែលមានការឆរបោក និងជួញដូរ មនុស្សទ្រង់ទ្រាយធំនៅតំបន់ អាស៊ីអាគ្នេយ៍។ របាយការណ៍នេះរកឃើញថា មនុស្សប្រមាណ ១សែននាក់ រងគ្រោះក្នុងអំពើឆរបោក និងចាប់ជំរិតនៅកម្ពុជា៕
ដោយ៖ កញ្ញា កែវ មរកត
