Eoconomy, កសិកម្ម, ព័ត៌មានជាតិ

វិបត្តិកសិករចង្អុលបង្ហាញពីកង្វះការទទួលខុសត្រូវរបស់មេដឹកនាំតជំនាន់

កញ្ញា កែវ មរកត
| ១៥ ឧសភា ២០២៥
ម៉ោង ២២:០០

បញ្ហាកសិផលគ្មានទីផ្សារ បានក្លាយទៅជាវិបត្តិសង្គមរីកកាន់តែធំឡើងៗ ធ្វើឱ្យប្រជាកសិករខ្មែរកាន់តែច្រើនឡើង បានទុកដីស្រែដីចម្ការរបស់ខ្លួនចោល ហើយធ្វើចំណាកស្រុកឡើងស្ងាត់ភូមិទៅកាន់ប្រទេសថៃ និងទៅតាមតំបន់ផ្សេងទៀត ដើម្បីរកប្រាក់បង់សងធនាគារ។

ខណៈបច្ចុប្បន្នចំនួនប្រជាពលរដ្ឋដែលជំពាក់បំណុលធនាគារ បានកើនឡើងដល់ ៥លាន៤ម៉ឺននាក់ ក្នុងទំហំទឹកប្រាក់ប្រមាណជាង ៥៨,៩៤ពាន់លានដុល្លារ។ នេះជាជ្រុងសំខាន់មួយដែលបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន បរាជ័យកម្មវិធីនយោបាយលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករ។

លោក មេឃ អូន វ័យ៣០ឆ្នាំ ជាកសិករដាំដំឡូងមី នៅស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ បាននិយាយបែបចម្អកថា បច្ចុប្បន្ននៅក្នុងភូមិរបស់លោកអស់អ្នកក្រហើយ។

គាត់ថា អ្នកក្របានរត់ចោលស្រុកឡើងស្ងាត់ឈឹង ទៅស៊ីឈ្នួលគេនៅប្រទេសថៃ និងនៅតាមតំបន់ផ្សេងៗទៀត ដោយសារតែដំឡូងមីឆ្នាំនេះ ធ្លាក់ថ្លៃខ្លាំងធ្វើឱ្យអ្នកភូមិខាតគ្រប់គ្នា ពុំមានប្រាក់បង់សងធនាគារ និងបង់ថ្លៃជីឡើយ ដូច្នេះហើយក៏នាំគ្នាធ្វើចំណាកស្រុករកប្រាក់មកដោះបំណុលគេ។

កសិកររូបនេះ និយាយថា នៅពេលនេះកុំថាឡើយទៅរកប្រាក់មកដាំដំឡូងឱ្យបានពេញចម្ការឡើងវិញ សូម្បីតែលុយសម្រាប់ហូបចុកពេញមួយឆ្នាំទៅមុខទៀត ក៏មិនដឹងថា ត្រូវទៅរកពីច្រកណាទេ បើម្នាក់ៗសងធនាគារមិនទាន់រួចផង ទៅខ្ចីគេធ្វើម៉េចគេឱ្យទៀត។

លោកថា៖ «អស់ហើយអ្នកក្រ ភូមិខ្ញុំរាល់ថ្ងៃអស់អ្នកក្រពីឥឡូវទៅហើយហ្នឹង ពីព្រោះរត់ចោលស្រុកអស់ហើយហ្នឹងមានអីនៅទៀត មានអ្នកក្រណានៅទៀត ភូមិស្ងាត់ឈឹងហ្មង។ ហីបើសិនមាននៅមុខជូរៗមុខសុទ្ធអត់លុយអ្នកដែលនៅៗ។ មិនបាច់ថាដល់រកលុយមកដាំវិញផង លុយហូបចុកម៉ាឆ្នាំទៅមុខទៀត មិនដឹងទៅច្រកណាផង បើម្នាក់ៗសងធនាគារមិនទាន់រួចផងហ្នឹង ទៅខ្ចីគេធ្វើម៉េចបានទៀត។ ចឹងបានគេថា តិចទៀតអស់អ្នកក្រហើយ ឥឡូវអ្នកភូមិខ្ញុំអស់អ្នកក្រហើយ ស្ងាត់ឈឹង មានអីទៀតរត់ចោលស្រុកអស់ហើយហ្នឹង»។

រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានកំណត់រួចជាស្រេចហើយថា ប្រទេសកម្ពុជានឹងចាកចេញពីប្រទេសក្រីក្រ ក្លាយទៅជាប្រទេសអ្នកមាននៅក្នុងឆ្នាំ២០៥០ រួមទាំងបានដាក់ចេញនូវកម្មវិធីនយោបាយលើកកម្ពស់ជីវភាពកសិករ បើយើងមើលបញ្ហាខាងលើបង្ហាញថា ការប្តេជ្ញាចិត្តរបស់រដ្ឋាភិបាលមានតែលើក្រដាស។

តែផ្ទុយទៅវិញ វាឆ្លុះបញ្ចាំងថា ក្រោមការដឹកនាំតជំនាន់របស់គ្រួសារហ៊ុន កសិករជួបទុក្ខវេទនាកាន់តែមានទ្រង់ទ្រាយធំទៅៗជាលំដាប់។

លើសពីនេះ កសិកររូបនោះ បានលើកឡើងថា កុំថាឡើយដល់ឆ្នាំ២០៥០ បើទោះបីជាដល់ឆ្នាំ២១០០ក៏លោកនិងអ្នកភូមិដទៃទៀត មិនអាចក្លាយទៅជាអ្នកមានទៅតាមផែនការរបស់រដ្ឋាភិបាលបានកំណត់នោះដែរ ពីព្រោះការរស់នៅបច្ចុប្បន្នជីវិតកាន់តែវេទនាទៅៗ ដកដំឡូងហើយ រកតែលុយដាំដំឡូងវិញគ្មានផង តើទៅក្លាយជាអ្នកមានបានយ៉ាងម៉េចកើត?

សម្រាប់អ្នកភូមិនៅក្នុងស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ អ្នកខ្លះធ្វើចំណាកស្រុកទៅថៃ អ្នកខ្លះក៏ទៅភ្នំពេញ អ្នកខ្លះក៏ទៅកំពង់សោមបែកគ្នាអស់ កូនបែកម្តាយ ម្តាយបែកកូន ប្តីបែកប្រពន្ធ ដើម្បីចេញទៅរកប្រាក់មកបង់សងបំណុលគេ។

នៅក្នុងឃ្លីបវីដេអូមួយ លោក មេឃ អូន បាននិយាយជជែកជាមួយមិត្តភក្តិជាកសិករក្នុងភូមិ នៅលើដីចម្ការដំឡូងមី អំពីតម្លៃដំឡូងមីចុះថោកខ្លាំងនៅឆ្នាំនេះ ដែលធ្វើឱ្យកសិករដាំដំឡូងត្រូវខាតគ្រប់គ្នា។

ប៉ុន្តែពួកគេនិយាយថា ពួកគេគ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីត្រូវបន្តដាំដំឡូងទៀតនៅឆ្នាំនេះនោះទេ ហើយបើនៅឆ្នាំក្រោយពួកគេខាតទៀត នោះនឹងលក់ដីចម្ការបង់សងធនាគារ និងធ្វើចំណាកស្រុក។

ពួកគេថា៖ «នៀកអាមុខខាតដោយសារដំឡូងហើយនៅដាំទៀត មុខដូចខ្ញុំចឹង។ មើនិយាយមើខាតម្លឹងៗហើយនៅដាំទៀត? ឆ្នាំមុនវាជំពាក់គេនៅរាងស្ទើ ឆ្នាំហ្នឹងប្រថុយជំពាក់គេបន្ថែមទៀត បើថាម៉េចៗសារ៉េទៅហើយ។ មានលក់ដីចំការដំឡូងថោកៗ ម្ចាស់ប្រញាប់រត់ចោលស្រុក! ធ្វើតែមួយឆ្នាំនេះទៀតទេ បើនៅតែខាតទៀតលាហើយស្រុកខ្មែរ។ មានប៉ាស្ព័រហើយនៅ? កំពុងតែទាក់ទងគេ។ ម៉េចម៉ាធ្វើឱ្យហើយ។ កុំអីអត់ដាំទៀតទេ ប៉ុន្តែតាម តាមឆ្នាំមុនអស់ខ្លះដែរ»។

អ្នកចម្ការម្នាក់ទៀត ក៏បាននិយាយមកកាន់ លោក មេឃ អូន នៅក្នុងវីដេអូនេះដែរថា ឆ្នាំនេះលោកក៏ខាតដែរ ហើយថានឹងមិនដាំទៀតទេ ព្រោះថា បើដាំទៀត វាកាន់តែផុងខ្លួនជ្រៅក្នុងបំណុលធនាគារ។

លើសពីនេះ គាត់ថា បើពេលនេះដោះស្រាយមិនរួច គ្មានជម្រើសណាផ្សេងក្រៅពីលក់ដីចម្ការ ដើម្បីយកលុយបង់សងធនាគារ ហើយធ្វើចំណាកស្រុកនោះទេ។

លើសពីនេះ លោក មេឃ អូន បានរំលេចផងដែរ ពីការរងសម្ពាធផ្លូវចិត្តរបស់កសិករ ក្រោយនិយាយការពិតរបស់ខ្លួនចេញទៅក្រៅ ដើម្បីស្វែងរកដំណោះស្រាយពីអាជ្ញាធររដ្ឋ។

លោកថា៖ «ស្រូវគ្នាថោកមិនឱ្យថា ថោកដំឡូងគ្នាថាថោកមិនឱ្យថាថោក ឱ្យថាម៉េចបើវាថោកមែន ត្អូញស្អីបើអាហ្នឹងជាការពិតហ្នឹង បើនិយាយការពិតមិនបាន ពិភពលោកនេះលែងទទួលស្គាល់ការពិតហើយ ហើយអ្នកក្រអីក៏ខុសរហូតម៉េះ ពួកលោកសុទ្ធតែថា ពួកខ្ញុំខ្ជិល ហ្នឹងហើយបានក្រ មិនមែនអ្នកក្រទាំងអស់សុទ្ធតែខ្ជិលឯណាអស់លោក! ខ្ញុំម្នាក់ឯងខ្ញុំមើលថែចម្ការ២០ហាត់(ហិកតា)ហើយថាខ្ជិលម៉េចទៀត ប្រឹងរាល់ថ្ងៃចង់ដាច់គ្រលៀនអស់ទៅហើយ បើវាខាតដោយសារស្រូវ ដោយសារដំឡូង ខ្ញុំថាខាតហើយឱ្យថាម៉េច»។

លោក មេឃ អូន មានដីចម្ការខ្លួនឯង៤ហិកតា ចំណែក១៦ហិកតាទៀត លោកជួលដីគេដើម្បីដាំដំឡូងកាលពីឆ្នាំកន្លងមក។

លោកថា នៅឆ្នាំក្រោយ ប្រសិនបើដំឡូងចុះថោកទៀត លោកក៏អាចលក់ដីចម្ការសងបំណុលធនាគារហើយក៏ធ្វើចំណាកស្រុកដូចអ្នកភូមិដទៃទៀតផងដែរ។

ចំណែក លោក ម៉ាប់ សំរឹទ្ធ រស់នៅសង្កាត់វាលពង់ ក្រុងឧដុង្គម៉ែជ័យ បានឱ្យដឹងថា នាឆ្នាំកន្លងមក លោកបានជួលដីចម្ការ២០០ហិកតាដាំដំឡូងមី នៅក្នុងខេត្តកំពង់ឆ្នាំង។ ដោយសារតែដំឡូងមីឆ្នាំនេះ បានធ្លាក់ថ្លៃខ្លាំង ធ្វើឱ្យ លោក សំរឹទ្ធ ខាតប្រាក់ដើមអស់ជាងពាក់កណ្តាល។ នៅឆ្នាំនេះ ដំឡូងមីធ្លាក់ថ្លៃខ្លាំងទាំងដំឡូងមីស្រស់ ទាំងដំឡូងមីក្រៀម។

កសិកររូបនេះ បាននិយាយក្នុងសំដីដើមថា៖ «និយាយពីថាខាតហៅលែងឮបងឆ្នាំនេះ ដោយសារតែដំឡូងវាថោកខ្លាំងពេក ខ្ញុំខាតអស់ជាងពាក់កណ្តាល។ ដំឡូងខ្ញុំមួយចំនួន ខ្ញុំទុកចោល ពីព្រោះខ្ជិលដក ដកមកលក់១គីឡូបានតែ១៨០រៀលហ្នឹង ឱ្យតែថ្លៃកម្មករដកមិនគ្រប់ផង ម្ល៉ោះហើយទុកចោលទៅ»។

លោក សំរឹទ្ធ ដែលមានដីចម្ការកម្មសិទ្ធិផ្ទាល់ខ្លួន១០ហិកតា និយាយថា ឆ្នាំនេះ លោកជួលដីចម្ការគេតែ១០ហិកតាទេ ដើម្បីបន្តដាំដំឡូងសាកមើលមួយឆ្នាំទៀត ប៉ុន្តែបើឆ្នាំក្រោយតម្លៃដំឡូងនៅតែថោកទៀត លោកឈប់ដាំហើយ។ លោកថា នៅពេលនេះ លោកនៅជំពាក់បំណុលធនាគារជាង១ម៉ឺនដុល្លារទៀត ដែលលុយជំពាក់នេះមួយផ្នែកដោយសារតែខាតដំឡូងមី។

បើតាមកសិករនៅតាមបណ្តាខេត្តមួយចំនួន នៅឆ្នាំនេះ ដំឡូងមីស្រស់អាចលក់បានត្រឹមតែពី១៨០ទៅ២៤០ឬក៏៣០០រៀល ខណៈកាលពីឆ្នាំមុនដំឡូងមីស្រស់លក់បានថ្លៃ ៤០០រៀលក្នុង១គីឡូក្រាម។

វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទងលោក ឃឹម ហ្វីណង់ អ្នកនាំពាក្យក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហាដំឡូងមីធ្លាក់ថ្លៃនៅឆ្នាំនេះបានទេ។

ប៉ុន្តែកាលពីពេលថ្មីៗនេះ លោកបានលើកទឹកចិត្តឱ្យកសិករ គួរពិចារណាដាំដំណាំផ្សេងដែលមានគោលនយោបាយគាំទ្រច្បាស់លាស់វិញ ដូចជា ស្រូវ ចន្ទី ម្រេច ឬបន្លែជាដើម។ ទន្ទឹមនេះ លោក ហ្វីណង់ ហាក់បារម្ភចំពោះភាពមិនច្បាស់លាស់នៃទីផ្សារ ធ្វើឱ្យដំឡូងមីមានការពិបាកក្លាយជាដំណាំអាទិភាព។

សម្រាប់ លោក អិល ឈិញ ប្រធានសមាគមដំឡូងមីខ្មែរ បានថ្លែងថា លោកមិនរំពឹងថា តម្លៃដំឡូងមីអាចមានការកើនឡើងនៅក្នុងរយៈពេល ២ឆ្នាំខាងមុខទៀតនោះទេ ដោយសារតម្រូវការសកលលោកធ្លាក់ចុះ និងពុំមានការកែច្នៃក្នុងស្រុក។

បើគេពិនិត្យទៅលើកម្មវិធីគោលនយោបាយអាទិភាពចំនួន ៦ចំនុច របស់រដ្ឋាភិបាលថ្មី ដែលបានប្រកាសដាក់ឱ្យអនុវត្តជាផ្លូវការ នៅថ្ងៃទី២៤ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៣ សំដៅលើកស្ទួយជីវភាពកសិករ រួមទាំងរកទីផ្សារ ឱ្យកសិករក្នុងកម្រិតសមរម្យ រួមទាំងវិធានដាក់ពង្រាយមន្ត្រីបច្ចេកទេសកសិកម្មទៅគ្រប់ឃុំ-សង្កាត់ផងនោះ វាហាក់មិនបានដោះបន្ទុកកសិករ ជុំវិញវិបត្តិទីផ្សារនេះ ដែលកសិករតែងតែស្រែករកជំនួយពីរដ្ឋាភិបាលតជំនាន់ គ្រប់រដូវកាលនៃពេលប្រមូលផលរបស់ពួកគេ។

ភស្តុតាងទាំងនេះ បញ្ជាក់ថា មេដឹកនាំតជំនាន់របស់គ្រួសារហ៊ុន តជំនាន់ទៅនេះ នៅតែមិនអាចព្យាបាលជំងឺកសិករបានជុំវិញវិបត្តិទីផ្សារនេះ ដែលគេអាចនិយាយបានថា កសិកររងគ្រោះតជំនាន់ ពីរបបដឹកនាំរបស់គ្រួសារហ៊ុន។

ការសិក្សាជាច្រើនទៀត ក៏បានចង្អុលបង្ហាញពីភាពបរាជ័យរបស់រដ្ឋាភិបាល ដែលមិនអាចព្យាបាលជំងឺកសិករជុំវិញវិបត្តិទីផ្សារនេះ ដែលជំរុញឱ្យមានចំណាកស្រុកប្រឈមនឹងគ្រោះថ្នាក់ ដើម្បីដោះស្រាយវិបត្តិបំណុល។

តួយ៉ាងដូចជា ការរកឃើញរបស់អង្គការ CENTRAL នៅឆ្នាំ២០២៤ ពលករជាង៦៤ភាគរយ ដែលត្រូវបានសម្ភាសន៍ សុទ្ធតែមានបំណុលធនាគារ គ្រឹះស្ថានមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ឬចងការឯកជន។ វិបត្តិបំណុល ធ្វើឱ្យលំហូរចំណាកស្រុក ងាយរងគ្រោះដោយសារការជួញដូរមនុស្ស។

ការិយាល័យឥណទានកម្ពុជា(CBC) បានចេញផ្សាយរបាយការណ៍កាលពីពេលថ្មីៗនេះថា ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ មានពលរដ្ឋខ្មែរជាង៥លាន៤ម៉ឺននាក់ កំពុងប្រើប្រាស់កម្ចីពីប្រព័ន្ធធនាគារក្នុងទំហំទឹកប្រាក់ជិត៦០ពាន់លានដុល្លារអាមេរិក។

សម្រាប់ លោក សម រង្ស៊ី អតីតប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលជាអ្នកជំនាញសេដ្ឋកិច្ច លើកឡើងកាលពីពេលថ្មីៗនេះថា បច្ចុប្បន្នប្រជាជនខ្មែរកំពុងប្រឈមមុខនឹងការលំបាកគ្រប់សព្វបែបយ៉ាង មានអំពើពុករលួយ បំណុលវ័ណ្ឌក ចំណាកស្រុក អស្ថិរភាពសង្គម គឺដោយពួកម៉ាហ្វីយ៉ា និងដោយសារតែអសមត្ថភាពដឹកនាំរបស់រដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន។

អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងអ្នកឃ្លាំមើលសង្គម ដែលមិនរណបរដ្ឋាភិបាល បានព្រមានថា ប្រសិនបើនិន្នាការដូចបច្ចុប្បន្ននេះនៅតែបន្ត កសិផលគ្មានទីផ្សារ ប្រជាពលរដ្ឋជំពាក់បំណុលគេវ័ណ្ឌកកាន់តែកើន ការធ្វើចំណាកស្រុកកាន់តែកើន ដែលនឹងធ្វើឱ្យមានគម្លាតរវាងអ្នកមាននិងអ្នកក្រកាន់តែធំ នៅពេលនោះនឹងកើតមានចលាចលបះបោរទម្លាក់គ្រួសារហ៊ុនពីអំណាចមិនខាន ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន មិនចាត់វិធានការដោះស្រាយឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពចាប់តាំងពីឥឡូវនេះទៅទេនោះ៕

រក្សាសិទ្វិគ្រប់យ៉ាងដោយ ស៊ីស៊ីអាយអឹម

សូមបញ្ជាក់ថា គ្មានផ្នែកណាមួយនៃអត្ថបទ រូបភាព សំឡេង និងវីដេអូទាំងនេះ អាចត្រូវបានផលិតឡើងវិញក្នុងការបោះពុម្ពផ្សាយ ផ្សព្វផ្សាយ ការសរសេរឡើងវិញ ឬ ការចែកចាយឡើងវិញ ដោយគ្មានការអនុញ្ញាតជាលាយលក្ខណ៍អក្សរឡើយ។
ស៊ីស៊ីអាយអឹម មិនទទួលខុសត្រូវចំពោះការលួចចម្លងនិងចុះផ្សាយបន្តណាមួយ ដែលខុស នាំឲ្យយល់ខុស បន្លំ ក្លែងបន្លំ តាមគ្រប់ទម្រង់និងគ្រប់មធ្យោបាយ។ ជនប្រព្រឹត្តិ និងអ្នកផ្សំគំនិត ត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់កម្ពុជា និងច្បាប់នានាដែលពាក់ព័ន្ធ។