នៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលក្រោមការដឹកនាំរបស់គ្រួសារហ៊ុន មួយរយៈចុងក្រោយនេះ ហាក់បីដូចជាចាប់ផ្តើមមានជំហររឹងមាំលើបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ រហូតដល់បានដាក់ពាក្យប្តឹងថៃ ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) ធ្វើឱ្យមានការសាទរយ៉ាងខ្លាំងពីប្រជាជាតិខ្មែរគ្រប់មជ្ឈដ្ឋាន។
ក៏ប៉ុន្តែបើទោះបីជាទាំង លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានអំពាវនាវហើយអំពាវនាវទៀត ឱ្យប្រជាជាតិខ្មែរត្រូវរួបរួមគ្នា ដើម្បីទប់ទល់ទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃក្តី ក៏រហូតមកដល់ពេលនេះ ពុំឃើញមានអ្នកទោសនយោបាយ ឬសកម្មជនសង្គមណាម្នាក់ត្រូវបានដោះលែង ក្រោមហេតុផលដើម្បីបង្រួបបង្រួមជាតិខ្មែរនោះទេ។
ជាថ្មីម្តងទៀត នៅក្នុងពិធីបិទមហាសន្និបាតវិសាមញ្ញកាយរឹទ្ធិជាតិកម្ពុជា កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ ២០២៥ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងជំរុញឱ្យខ្មែរគ្រប់និន្នាការនយោបាយគិតពីប្រយោជន៍ជាតិ ដោយលើកឡើងថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលតតាំងប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃ គឺដើម្បីជាតិខ្មែរទាំងមូល ដើម្បីបូរណភាពទឹកដី។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចង់ឈ្នះក្តីលើថៃដោយមិនបង្ហូរឈាមនៅលើសមរភូមិ ទើបបានជាកម្ពុជាប្តឹងទៅICJ ដូច្នេះហើយសូមអ្នកនយោបាយទុកឱកាសឱ្យមន្ត្រីរបស់កម្ពុជា ជាតិរបស់យើង ធ្វើកិច្ចការងារនេះ ដោយការទទួលខុសត្រូវ ដើម្បីប្រមូលផ្តុំគ្នាការពារផលប្រយោជន៍ស្របច្បាប់របស់កម្ពុជា។
លោកថា៖ «ផលប្រយោជន៍នយោបាយរបស់អស់លោក កុំកៀងគ្រប់ពេលពេក បង្កើតនូវភាពស្រពិចស្រពិលបែកបាក់ជាតិផ្ទៃក្នុងរបស់យើង។ សូមឱ្យរួមគ្នាដើម្បី…តែខ្ញុំសូមសរសើរអ្នកដែលរិះគន់មួយចំនួនគាត់ដឹងពេលវេលា ដូចអាប្អូនមួយឈ្មោះស្អីទេ? វិភាគជេរ ប៉ុន្តែដល់ពេលយើងធ្វើសកម្មភាពត្រឹមត្រូវ គេចេញមកទទួលស្គាល់ដែរ នេះជាគំរូ បែរជាអ្នកនយោបាយចាស់វស្សាអាយុចិតប៉ែតសិបឆ្នាំហើយ ទៅជាប្រកាន់ជំហរវ៉ៃតែគ្នាឯងទៅវិញ នេះជាការពិត។ សូមសរសើរក្មេងៗដែលមានស្មារតីជាតិនិយម ស្មារតីទទួលស្គាល់ការពិត ខុសដឹងខុស ត្រូវដឹងត្រូវ ដឹងពេលវេលា។ យើងមិនហាមឃាត់ទេ មិនមែនឱ្យមកគាំទ្រទាំងអស់ទេ ប៉ុន្តែអាចនៅស្ងៀមក៏គ្មានពីណាថាគរដែរពេលខ្លះ»។
លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី លើកឡើងទៀតថា សូមឱ្យបងប្អូនទាំងអស់គ្នាដែលមានឈាមជ័រជាខ្មែរពិតប្រាកដ គឺត្រូវរួបរួមគ្នានៅក្នុងកាលៈទេសៈនេះ បើទោះបីមិនគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលក៏ដោយ ក៏សូមកុំចេញសារឬមួយធ្វើសកម្មភាពណា វ៉ៃបំបាក់នូវស្មារតីសាមគ្គីឯកភាពជាតិរបស់យើង នៅពីក្រោយកងទ័ពរបស់យើង ហើយជាពិសេសកុំវ៉ៃបំបាក់សតិអារម្មរណ៍របស់កងទ័ពជួរមុខរបស់យើងឱ្យសោះ។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី ក្រុមអ្នកច្បាប់ និងអ្នកនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាល បានជំរុញឱ្យ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា ក៏គួររិះរកវិធីឱ្យមានការដោះលែងអ្នកនយោបាយ និងសកម្មជនសង្គម ដូចជា លោកកឹម សុខា លោកថាច់ សេដ្ឋា លោកស៊្រុន ស្រ៊ន និងឥស្សរជនចំនួន៦៥នាក់ផ្សេងទៀត ដែលកំពុងជាប់ឃុំទាំងអយុត្តិធម៌ផងដែរ ប្រសិនបើមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនទាំងពីររូប មានចេតនាចង់ឱ្យមានការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិ ដើម្បីឱ្យជាតិរឹងមាំពិតប្រាកដមែននោះ។
លោកស្រី ម៉េង សុភារី សហមេធាវីការពារក្តីឱ្យលោក កឹម សុខា ប្រធានអតីតគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលកំពុងជាប់ឃុំក្នុងផ្ទះ បានសរសេរនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោកស្រី កាលពីពេលថ្មីៗនេះថា ក្នុងនាមលោកស្រីជាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ លោកស្រីគាំទ្រចំពោះចំណាត់ការរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល តាមរយៈដំណោះស្រាយអន្តរជាតិលើបញ្ហាបូរណភាពទឹកដី។
ជាមួយគ្នានេះ លោកស្រីបានសរសេរក្នុងសំណេរដើមថា៖ «ខ្ញុំដឹងច្បាស់ថា ឯកឧត្តម កឹម សុខា តែងតែតម្កល់ផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ ជាពិសេសការឯកភាពជាតិ បូរណភាពដែនដី សាមគ្គីភាពចំពោះបញ្ហាជាតិធំៗ។ ខ្ញុំយល់ថា ក្នុងកាលៈទេសៈនេះ ប្រសិនបើឯកឧត្តម កឹម សុខា មានសេរីភាព គាត់ច្បាស់ជាថ្លែងសារគាំទ្រ គោលជំហររបស់រាជរដ្ឋាភិបាល អំពីបញ្ហាព្រំដែនតាមរយៈយន្តការអន្តរជាតិជាមិនខាន»។
បន្ថែមពីនេះ លោកស្រីមេធាវី ក៏បានបង្ហោះសំឡេងលោក កើត រិទ្ធ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ ដែលបានថ្លែងនាពេលកន្លងមក ពីភាពអយុត្តិធម៌របស់ជនជាប់ចោទ ឬជនរងគ្រោះ ដែលសំណុំរឿងរបស់ពួកគេ ត្រូវបានមន្ត្រីតុលាការផ្អឹបទុកចោល។
លោកថា៖ «រឿងក្តីមួយដែលត្រូវការពេលវេលាដោះស្រាយយូរពេក យូររហូតដល់គេភ្លេចរឿងក្តីហ្នុង មានន័យថា វាស្មើនឹងអយុត្តិធម៌សម្រាប់គេទៅហើយ។ យើងដាក់ពាក្យបណ្តឹងទាមទារមួយ ១០ឆ្នាំក្រោយ ១៥ឆ្នាំក្រោយ បានដោះស្រាយចប់? យើងនិយាយពីយុត្តិធម៌ម៉េចកើត? យើងមិនអាចនិយាយពីយុត្តិធម៌ កុំថាឡើយការកាត់ក្តីហ្នឹងវាយុត្តិធម៌ ឬមិនយុត្តិធម៌ គ្រាន់តែយើងទុករឿងក្តីបស់គេចោល ដោយមិនចាត់ការយើងចាត់ទុកថា ជារឿងមួយដែលជាក្តីអស់សង្ឃឹម ក្នុងការស្វែងរកយុត្តិធម៌ឱ្យគេទៅហើយ»។
សូមបញ្ជាក់ថា នៅពេលនេះ សំណុំរឿងក្តី លោក កឹម សុខា ត្រូវបានផ្អឹបទុកចោលនៅសាលាឧទ្ធរណ៍ បន្ទាប់ពីសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែមីនា ឆ្នាំ២០២៣ បានសម្រេចផ្តន្ទាទោសលោកឱ្យជាប់ឃុំនៅក្នុងផ្ទះ ២៧ឆ្នាំ និងហាមឃាត់មិនឱ្យធ្វើនយោបាយអស់មួយជីវិត ក្រោមការចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ ជាបទចោទដែលមជ្ឈដ្ឋានជាតិ និងអន្តរជាតិ ចាត់ទុកថា ជារឿងនយោបាយប្រឌិតឡើងដោយលោក ហ៊ុន សែន ដើម្បីកម្ទេចគូប្រជែងនយោបាយរបស់ខ្លួន។
សហមេធាវីការពារក្តីឱ្យ លោក កឹម សុខា ម្នាក់ទៀតគឺលោក ផែង ហេង ក៏បានបញ្ចេញមតិនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោកផងដែរថា លោកសប្បាយចិត្តឃើញរាជរដ្ឋាភិបាលប្រកាន់ជំហរ រកយុត្តិធម៌តាមផ្លូវច្បាប់ តតាំងការពារទឹកដីខ្មែរ និងដើម្បីសន្តិភាពចិរកាល។
ជាមួយគ្នានេះ លោកបានសរសេរក្នុងសំណេរដើមថា៖ «ខ្មែរទាំងអស់គាំទ្រឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលផ្សះផ្សាជាតិខ្មែរឲ្យមានឯកភាពជាតិ មានសំឡេងតែមួយលើឆាកអន្តរជាតិ។ ក្នុងបំណងនេះ ខ្ញុំជាអ្នកជាតិនិយមម្នាក់ ជាអ្នកស្រឡាញ់គោរពរាជាធិបតេយ្យ តាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក៏ចង់ឃើញរាជរដ្ឋាភិបាលស្នើសុំឲ្យតុលាការទម្លាក់បទចោទមកលើ លោក កឹម សុខា ប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដើម្បីបើកទំព័របង្រួបបង្រួមជាតិ ក្រោមដំបូលរដ្ឋធម្មនុញ្ញ»។
ដោយហាក់បីដូចជាអស់សង្ឃឹមក្នុងការស្វែងរកយុត្តិធម៌តាមផ្លូវច្បាប់ជូនកូនក្តីរបស់ខ្លួន លោកមេធាវី ផែង ហេង បានលើកឡើងថា រឿងអយុត្តិធម៌ខ្លះ បានរត់ទៅពឹងហ្វេសប៊ុក ក៏អាចយកយុត្តិធម៌បានខ្លះមកវិញ បើទោះបីត្រូវចំណាយលុយ និងពេលវេលាក្តី។
ប៉ុន្តែរឿងអយុត្តិធម៌រាប់មិនអស់ ដែលអ្នកខ្វះលុយខ្វះមធ្យោបាយតតាំងក៏ត្រូវដេកកើតទុក្ខ ដុតធូបបន់អ្នកតា ហើយបើរកហ្វេសប៊ុកតាមគេ តែខ្លួនគ្មានសំណាង ក៏បែរជាជួនកាលជាប់ទោស១បទល្មើសថែមទៀតក៏មាន។
បន្ថែមពីនេះ លោកស្រីមេធាវី ម៉េង សុភារី បានលើកឡើងថា លោក កឹម សុខា ជាអ្នកជាតិនិយម ដែលប្រកាន់យកនូវគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ពុទ្ធសាសនា ដោយសារតែហេតុដូច្នេះហើយ ទើបកន្លងមក លោក កឹម សុខា បានចូលរួមជាមួយគណបក្សប្រជាធិបតេយ្យ សេរីនិយម ព្រះពុទ្ធសាសនារបស់លោកតា សឺន សាន ពីព្រោះលោកគាំទ្រទស្សនៈរបស់លោកតា សឺន សាន ដែលជាអ្នកស្នេហាជាតិ(មិនក្បត់ជាតិ) អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ(មិនផ្តាច់ការ) អ្នកប្រតិបត្តិព្រះពុទ្ធសាសនា(មិនហិង្សា)។ ជាពិសេសលោកគាំទ្រនូវទស្សនៈមិនយកខ្មែរណាជាសត្រូវ ដោយកំណត់ថា សត្រូវរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ គឺ«អំពើឈ្លានពានរបស់បរទេស អំពើប្រល័យពូជសាសន៍ និងអំពើពុករលួយ»។
លោកស្រីលើកឡើងទៀតថា ជាបន្តបន្ទាប់មក លោក កឹម សុខា ដោយឈរលើមូលដ្ឋានទស្សនៈខាងលើនេះ ក្នុងការធ្វើកិច្ចការនយោបាយនិងសង្គម ដើម្បីជួយប្រទេសជាតិនិងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ លោកក៏បានកំណត់យកនូវទស្សនៈវិស័យ គោលការណ៍ និងយុទ្ធសាស្ត្រ ដូចជា ការលើកស្ទួយសិទ្ធិមនុស្សជាមូលដ្ឋានដោយលោកយល់ឃើញថា «គ្មានទេសន្តិភាពពិត ឋិតថេរ បើគ្មានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស» ព្រោះកន្លងមកខ្មែរយើងបែកបាក់គ្នា កាប់សម្លាប់គ្នា រហូតកើតមានសង្គ្រាមស៊ីវិលរវាងខ្មែរនិងខ្មែរ សង្គ្រាមឈ្លានពានពីបរទេស គឺដោយសារការឈឺចាប់ បណ្តាលមកពីអ្នកមានអំណាចរំលោភលើអ្នកទន់ខ្សោយ និងអយុត្តិធម៌សង្គម។
គោលដៅជាយុទ្ធសាស្ត្រដែលលោក កឹម សុខា បានកំណត់ គឺបំបាត់«ខ្លៅ ខ្លាច ឃ្លាន» ដែលលោកបានអនុវត្តន៍ជាដំណាក់ៗជិត៣០ឆ្នាំកន្លងមក មិនមែនធ្វើតាមបរទេសណានោះទេ ទោះបីគាត់បានរៀនសូត្រស្វែងយល់នូវបទពិសោធន៍ពីប្រទេសនានាក្នុងពិភពលោកក៏ដោយ។ លោក កឹម សុខា ប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍អហិង្សា មិនគុំគួនសងសឹក មិនជ្រុលនិយម (ដែលជាមាគ៌ាព្រះពុទ្ធសាសនា) យកការអត់ធ្មត់ ការអត់ឱន ដោយតម្កល់ផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ។ «ទាំងនេះហើយ ដែលមតិជាតិនិងអន្តរជាតិដឹងច្បាស់ណាស់ថា លោក កឹម សុខា មិនហិង្សា មិនជ្រុលនិយម មិនក្បត់ជាតិខ្មែរឡើយ»។ នេះបើតាមលោកស្រី ម៉េង សុភារី។
ជាមួយគ្នានេះ បន្ទាប់ពីបានប្រកាសគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល ដែលបានដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ លើបញ្ហាជម្លោះព្រំដែននៅតំបន់មុំបី ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច និងប្រាសាទតាក្របីអតីតតំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន ដែលជាអ្នកប្រឆាំងរដ្ឋាភិបាលយ៉ាងស្រួចស្រាវ លើបញ្ហាព្រំដែន នៅថ្ងៃទី១៨ ខែមិថុនានេះ បានប្រកាសគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលបានបិទការនាំចូលបន្លែនិងផ្លែឈើពីប្រទេសថៃ ដោយលោកថា គឺជារឿងល្អ ដើម្បីប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់ថៃ និងជាការព្រមានចំពោះការមើលងាយរបស់ថៃដល់កម្ពុជាផងដែរ។
ប៉ុន្តែបន្ថែមពីនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន ថ្លែងថា កម្ពុជាក៏គួរតែបិទការនាំចូលពីវៀតណាម នូវបន្លែ ផ្លែឈើ សាច់បង្កក សាច់គោ សាច់ជ្រូក ត្រីសាច់ និងផលិតផលកសិកម្មដទៃទៀត ដែលមានជាតិគីមីច្រើនជាងបន្លែ និងផ្លែឈើរបស់ថៃផងដែរ។ បន្ទាប់មក រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ត្រូវជំរុញនិងលើកទឹកចិត្តឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរ ប្រើប្រាស់ផលិតផលកសិកម្មក្នុងស្រុកដែលគ្មានជាតិគីមី ដើម្បីបង្កើតការងារសម្រាប់ពលករត្រឡប់មកពីប្រទេសថៃនិងលើកស្ទួយផលិតផលកសិកម្មខ្មែរផងដែរ។
ក្រុមអ្នកច្បាប់ និងអ្នកនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាល បានព្រមានថា កម្ពុជាអាចនឹងជួបវិបត្តិសេដ្ឋកិច្ច និងវិបត្តិសង្គមធ្ងន់ធ្ងរ ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន នៅតែចចេសមិនព្រមដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់ និងមិនព្រមបើកលំហរប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ ទៅតាមការទាមទាររបស់សហភាពអឺរ៉ុប សហរដ្ឋអាមេរិក និងអង្គការសហប្រជាជាតិទេនោះ៕
