ខណៈដែលរដ្ឋាភិបាលបានដាក់ពាក្យប្តឹងប្រទេសថៃ ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) ចំពោះការឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរនៅតំបន់មុំបី ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច និងប្រាសាទតាក្របី បានធ្វើឱ្យប្រជាជាតិខ្មែរសាទរយ៉ាងខ្លាំង។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី អ្នកនយោបាយប្រឆាំងនិងពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន ក៏បានជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលត្រូវយកចិត្តទុកដាក់លើបញ្ហាព្រំដែនខាងកើតឱ្យបានខ្លាំងផងដែរ ដោយមើលឃើញថា វៀតណាមមានហានិភ័យខ្ពស់ជាងថៃ ក្នុងការប្រើគ្រប់វិធីដើម្បីឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ។
ផ្តើមចេញពីបញ្ហានេះ ប្រជានេសាទខ្មែរនៅខេត្តជាប់មាត់សមុទ្រ បាននិយាយថា បច្ចុប្បន្នកោះឫស្សី និងកោះមួយចំនួនទៀត ដែលមានចម្ងាយប្រមាណ ៣គីឡូម៉ែត្រ ពីខេត្តព្រះសីហនុ ត្រូវបានជនជាតិវៀតណាមចូលមករស់នៅពេញអស់ហើយ ហើយទូកនេសាទវៀតណាមរាប់ពាន់គ្រឿង បានចូលមកធ្វើនេសាទដោយសេរីនៅពេញដែនសមុទ្រខ្មែរ។
ប៉ុន្តែទាំងអាជ្ញាធរ និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បែរជានៅស្ងៀមស្ងាត់ មិនឃើញមានប្រតិកម្មខ្លាំងក្លា ដូចការចាត់វិធានការទប់ទល់ទៅនឹងការរំលោភឈ្លានពានព្រំដែនខាងលិច ពីសំណាក់ប្រទេសថៃនោះឡើយ។
នៅលើហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ ផន ផាណា (Phan Phana) បានបង្ហោះវីដេអូឃ្លីបមួយ កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយមានប្រជានេសាទខ្មែរម្នាក់ បាននិយាយរៀបរាប់និងចង្អុលបង្ហាញពីកោះឫស្សី និងកោះមួយចំនួនទៀតថា កោះឫស្សីមានចង្កោមកោះជាច្រើន ដែលកោះខ្លះមានចម្ងាយប្រមាណតែ ៣គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ ពីខេត្តព្រះសីហនុ។ ប៉ុន្តែឥឡូវជនជាតិយួនបានចូលមករស់នៅពេញកោះទាំងនោះអស់ហើយ។
លោកថា៖ «នេះកោះឫស្សី កោះឫស្សីវាប្រជុំកោះ កន្លែងហ្នឹងកោះច្រើនតែម៉ាហ្វូងហ្នឹងវាអស់ ហីអាតូចនេះកោះក្រចកសេះ ហីអានេះកោះពោធិ៍ កោះត្បាល់ហី កោះទន្សាយអាហ្នឹងជិតហ្នេប្រហែលជា៣គីឡូពីយើង។ អានេះកោះត្បាល់ កោះពោធិ៍ កោះក្រចកសេះ កោះឫស្សី មានអីហ្ស៊ូមមើលទៅឃើញហើយ តែប្រជាជនយួននៅពេញអស់ហើយ កោះឫស្សី ហីណោះយួននៅឯណោះហ្ន ឆ្ងាយណាស់មើលមិនឃើញផង ហីមកយកដីយើងនៅតឹងណឹងមើ! វាហួសហេតុហើយហីអានោះកោះត្រល់។ អានោះបើឈរនៅកែបយើងមើលទៅលិចវិញ ហីយួននៅឯណាឯណីណោះនៅឆ្ងាយណាស់៥០គីឡូពីយើង ហីយើងនៅត្រង់ណឹងហ្នឹង បើយើងឈរនៅដីកែបប្រហែលជា១៣គីឡូកោះត្រល់»។
ហ្វេសប៊ុកដដែលនេះ បានបង្ហោះវិដេអូឃ្លីបមួយផ្សេងទៀត នៅថ្ងៃទី១៩ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយអ្នកនេសាទខ្មែរម្នាក់ទៀត បាននិយាយសម្តែងពីការឈឺចាប់ ដែលបច្ចុប្បន្នជនជាតិយួនបានចូលមករស់នៅពេញលើកោះខ្មែរទាំងនោះ។
បុរសដែលមិនបានប្រាប់ឈ្មោះរូបនេះ និយាយថា បើទោះបីជាមានការឈឺចាប់ក្នុងនាមជាខ្មែរ ប៉ុន្តែមិនមានពលរដ្ឋខ្មែរណាហ៊ាននិយាយពីបញ្ហាយួន ចូលមករស់នៅពេញកោះខ្មែរនេះទេ ខ្លាចគេចាប់ដាក់គុក។ និយាយរឿងទឹកដីខ្លួនឯងសោះនិយាយមិនបាន។
លោកថា៖ «នៀកបងមើលមើ អ្នកដែលមានខួរក្បាលជាខ្មែរឈឺចាប់ណាស់ ឃើញកោះ ប៉ុន្តែអ្នកមកលេងទីនេះ គាត់អត់ដឹងថាកោះយើងឬកោះយួនទេបង ពេលគាត់ម៉ោគាត់ដឹងថា កោះយើងទាំងអស់ អើវាជិតៗហ្នឹង មើលនែកអានេះជិតមែនទែន ហ្ស៊ូមមើលឃើញអានេះកាម៉េរ៉ា ខ្ញុំអត់ច្បាស់ទេ បើច្បាស់មើលឃើញច្បាស់ជាងហ្នឹង ដោយសារទូរសព្ទខ្ញុំវាអន់វាចាស់»។
លោកបានឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នអ្នកនេសាទខ្មែររកត្រីលែងបានហើយ ដោយសារតែយើងនេសាទបានតែនៅទឹករាក់ៗ មិនអាចចូលទៅនេសាទនៅទឹកជ្រៅបានទេ។
កោះឫស្សី គឺជាកោះមួយក្នុងចំនោមកោះតូចៗនៅឈូងសមុទ្រថៃ ដែលមានចម្ងាយប្រហែល ៤,៥គីឡូម៉ែត្រ ពីឆ្នេរសមុទ្រនៃក្រុងព្រះសីហនុ ភាគខាងត្បូង។ កោះនេះគ្រប់គ្រងដោយស្រុកព្រៃនប់ ខេត្តព្រះសីហនុ។ នេះបើយោងតាម Wikipedia។
វីអូឌីមិនអាចទាក់ទង លោក ឡុង ឌីម៉ង់ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋបាលខេត្តព្រះសីហនុ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ នៅថ្ងៃទី២០ ខែមិថុនានេះ។
ពលករខ្មែរម្នាក់ដែលកំពុងធ្វើការនៅប្រទេសកូរ៉េ បាននិយាយនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួន ឈ្មោះBora Battambang តាមរយៈវីដេអូឃ្លីបថា រវាងជនជាតិយួន និងជនជាតិថៃ ជនជាតិថៃមិនគួរឱ្យខ្លាចជាងជនជាតិយួននោះទេ ថៃចង់បានដីយើងមែន ប៉ុន្តែមិនបានបញ្ជូនជនជាតិខ្លួនឱ្យមករស់នៅលើទឹកដីយើង ដូចយួននោះទេ។
លោកថា៖ «យួនមិនដែលបង្ហាញចេតនាឱ្យអន្តរជាតិដឹងថា យួនចង់បានដីខ្មែរទេ តែយួនបញ្ជូនប្រជាជនមកនៅពេញទន្លេសាប មកនៅពេញច្បារអំពៅ មកនៅពេញសឹងតែគ្រប់កន្លែងនៅប្រទេសយើង។ នៅយូរៗទៅលេបប្រទេសឯងបាត់ដូចកម្ពុជាក្រោម និងលេបប្រទេសចំប៉ាដែរ»។
បន្ថែមពីនេះ លោក បូរ៉ា បានជំរុញឱ្យប្រជាជាតិខ្មែរ ត្រូវមានការប្រុងប្រយ័ត្នខ្ពស់ក្នុងការការពារទឹកដីរបស់ខ្លួន ដោយលើកឡើងថា ថៃក្តៅតែស៊ីរាក់ទេ ចំណែកយួនត្រជាក់តែស៊ីជ្រៅ ស៊ីយូរៗទៅអាចនឹងអស់ប្រទេសកម្ពុជាទាំងមូល បើខ្មែរមិនរួបរួមសាមគ្គីគ្នាការពារទឹកដី។
គេហទំព័រអង្គការមាតាធម្មជាតិកម្ពុជា (Mother Natural Cambodia) បានចេញផ្សាយវីដេអូមួយ កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយបានបង្ហាញពីការរកឃើញថា មានទូកនេសាទវៀតណាមយ៉ាងតិច ១០៦៦គ្រឿង បានចូលនេសាទក្នុងសមុទ្រកម្ពុជា ចាប់ពីឆ្នាំ២០២១ ដល់ឆ្នាំ២០២៥។ បទល្មើសនេសាទនេះ កើតឡើងនៅខេត្តកំពត ខេត្តព្រះសីហនុ និងខេត្តកោះកុង។
នៅក្នុងបទសម្ភាសន៍ជាមួយវិទ្យុបារាំងអន្តរជាតិ RFI កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ ស្ថាបនិកអង្គការចលនាមាតាធម្មជាតិ លោក អាឡិចហាន់ដ្រូ ហ្គន់សាឡេស ដេវីដសុន បានអះអាងថា អ្នកនេសាទវៀតណាមបានសារភាពប្រាប់ក្រុមអ្នកស៊ើបអង្កេតថា ពួកគេអាចចូលមកធ្វើការនេសាទនៅក្នុងដែនទឹកកម្ពុជាដោយសេរី។
រហូតមកដល់ពេលនេះ គេមិនទាន់ឃើញក្រសួងកសិកម្ម រុក្ខាប្រមាញ់ និងនេសាទ រួមទាំងអាជ្ញាធរកម្ពុជាពាក់ព័ន្ធ មានប្រតិកម្មយ៉ាងណា ចំពោះការលើកឡើងរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ និងការចេញផ្សាយរបស់អង្គការមាតាធម្មជាតិខាងលើនេះនៅឡើយទេ។
នៅក្នុងរយៈពេលជាច្រើនថ្ងៃកន្លងមកនេះ ទាំងលោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបញ្ចេញប្រតិកម្ម និងវិធានការក្តៅជាបន្តបន្ទាប់ទប់ទល់ទៅនឹងភាពគឃ្លើនរបស់ថៃ ដែលបានរំលោភចូលមកឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា ហើយបានបាញ់បណ្តាលឱ្យស្លាប់ពលទាហានខ្មែរម្នាក់ នៅតំបន់មុំបី ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥។
រហូតដល់កម្ពុជាបានដាក់ពាក្យប្តឹងថៃ ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ កាលពីថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ចំពោះការចូលមកឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរនៅតំបន់មុំបី ប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាមាន់តូច ធ្វើឱ្យមានការសាទរយ៉ាងខ្លាំងពីប្រជាជាតិខ្មែរនៅគ្រប់ទិសទី។
ប៉ុន្តែរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន មិនឃើញមានប្រតិកម្មឬដាក់ពាក្យប្តឹងរដ្ឋាភិបាលវៀតណាម ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ចំពោះការរំលោភបូរណៈភាពទឹកដីនោះទេ បើទោះបីជាគណបក្សប្រឆាំង បានជំរុញឱ្យដាក់ពាក្យប្តឹងវៀតណាម ដូចដាក់ពាក្យប្តឹងថៃដែរយ៉ាងណាក្តី។
លោក គឹម សុខ អ្នកនាំពាក្យក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ បានថ្លែងថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន មិនដាក់បញ្ចូលសំណុំរឿងកោះគជ់ និងដែនសមុទ្រទំហំ ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលនៅពេលនេះ ថៃកំពុងគ្រប់គ្រងទាំងស្រុងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ គឺដោយសារតែជាប់ចំណងដោះស្រាយមិនរួច។
តាមពិតដែនសមុទ្រទំហំ ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ដែលថៃវាទយកហើយមកនៅត្រឹមឈ្មោះតំបន់ត្រួតស៊ីគ្នាក្នុងពេលបច្ចុប្បន្ននេះ គឺជាការគប់គិតគ្នាពុះច្រៀកយកសមុទ្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយថៃនិងវៀតណាមនៅពីក្រោយខ្នងកម្ពុជា នៅក្រោយពេលដែល លោក ហ៊ុន សែន ធ្វើរដ្ឋប្រហារក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៩៧។
លោកអះអាងថា កាលណោះរដ្ឋាភិបាលរបស់ លោក ហ៊ុន សែន ក៏បានទៅសួរភាគីថៃដែរ អំពីរឿងនេះ ប៉ុន្តែថៃឆ្លើយមកវិញថា ថៃបានព្រមព្រៀងជាមួយវៀតណាមរួចហើយ ហើយបានប្រាប់ទៅភាគីរបស់លោកហ៊ុន សែន ឱ្យទៅសួរវៀតណាមទៅ ប៉ុន្តែលោក ហ៊ុន សែន មិនហ៊ានសួរដេញដោលជាមួយវៀតណាមនោះទេ ទើបចាប់ពីពេលនោះមកថៃយកដែនសមុទ្ររបស់ប្រទេសកម្ពុជា ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ វៀតណាមយក៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េទៅគ្រប់គ្រង។
លោកថា៖ «ដូច្នេះរឿងដែនសមុទ្រនេះ ភាគីថៃមិនឱ្យតម្លៃរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនទេ មានរឿងអីថៃនិយាយតែជាមួយវៀតណាមប៉ុណ្ណោះ ពីព្រោះថៃដឹងច្បាស់ថា វៀតណាមជាចៅហ្វាយរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារហ៊ុន វៀតណាមអាចសម្រេចចិត្តជំនួសរដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារហ៊ុនបាន។ នេះជាគន្លឹះជាប់ចំណងស្រាយមិនចេញទេរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រុមគ្រួសារហ៊ុន។ ដោយសារតែមូលហេតុហ្នឹងហើយទើប លោក ហ៊ុន សែនបានត្រឹមតែធ្វើអនុស្សារណៈយោគយល់គ្នាជាមួយ លោក ថាក់ ស៊ីន កាលពីឆ្នាំ២០០១ និយាយត្រឹមតែពីរឿងបូមប្រេង និងឧស្ម័នទៅចែកផលគ្នា លោក ហ៊ុន សែន មិនហ៊ាននិយាយអំពីដំណោះស្រាយបញ្ហាសមុទ្រជាមួយភាគីថៃឡើយ»។
បន្ថែមពីនេះ នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយរបស់ក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែមិថុនា បានប្រកាសថា នៅពេលក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូដឹកនាំប្រទេស នឹងប្រកាសបញ្ជាក់ប្រាប់ប្រជាជាតិខ្មែរ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ អំពីទឹកដីកម្មសិទ្ធិរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដែលនឹងប្ដឹងឬរក្សាសិទ្ធិប្ដឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ក្នុងនោះមានទឹកដីកម្ពុជាក្រោម កោះត្រល់ ចង្កោមកោះក្រចកសេះ តំបន់សមុទ្រ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ តំបន់ទឹកប្រវត្តិសាស្ត្រ ១ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ និងតំបន់ជម្លោះព្រំដែនជាច្រើនកន្លែងទៀត ដែលប្រទេសវៀតណាមឈ្លានពានចូលមកគ្រប់គ្រង ទាំងបំពានលើដែនអធិបតេយ្យនៃប្រទេសកម្ពុជា និងកោះគជ់ តំបន់សមុទ្រ ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ច្រកអានសេះ តំបន់ភ្នំទ្រព្យ តំបន់វាលឥន្ទ្រីយ៍ និងតំបន់ជម្លោះព្រំដែនផ្សេងទៀត ដែលភាគីថៃឈ្លានពានចូលមកគ្រប់គ្រង ទាំងបំពានលើដែនអធិបតេយ្យនៃប្រទេសកម្ពុជា៕
