ក្រុមអ្នកប្រឆាំង ចាត់ទុកមេដឹកនាំកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន ជាគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់កម្ពុជា ដោយសំអាងថា មេដឹកនាំដែលមានអំណាចកំពូលនៅកម្ពុជាមួយនេះ កំពុងជាប់អន្ទាក់វៀតណាម ហ៊ានធ្វើអ្វីគ្រប់យ៉ាងទោះក្នុងតម្លៃណាក៏ដោយឱ្យតែអាចការពារអំណាចបាន។
ការចោទប្រកាន់នេះ ក្រោយពីប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជារូបនេះ បានចង្អុលបង្ហាញឱ្យកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីដកសញ្ជាតិពីកំណើតពីជនជាតិខ្មែរណាដែលលោកមិនពេញចេញ ខណៈក្រុមប្រឆាំងតែងតែទម្លាយពីអាថ៌កំបាំង នៅពីក្រោយការដែលកម្ពុជាបាត់បង់ទឹកដី ទៅប្រទេសជិតខាង មានវៀតណាម និងប្រទេសថៃ ជាដើម អំឡុងពេលគ្រប់គ្រងអំណាចជាង៤ទសវត្សរ៍ទៅនេះ។
អ្នកនាំពាក្យក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ របស់លោក សម រង្ស៊ី គឺ លោក គឹម សុខ និយាយកាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែមិថុនាថា «គោលដៅលោក ហ៊ុន សែន មិនមែនធ្វើសង្គ្រាមតទល់បរទេសឈ្លានពានទេ ប៉ុន្តែធ្វើសង្គ្រាមកម្ចាត់ខ្មែរ»។
លើសពីនេះ លោកថា លោក ហ៊ុន សែន ជាគ្រោះរបស់ប្រទេសកម្ពុជា និងជនជាតិខ្មែរស្លូតត្រង់។ ក្នុងន័យនេះ លោកពន្យល់ថា គ្រប់គ្រាអាសន្នរបស់ជាតិ លោក ហ៊ុន សែន តែងតែឆ្លៀតកម្ចាត់ខ្មែរ ដើម្បីតែការពារអំណាចគ្រួសារហ៊ុន។
សម្រាប់លោក គឹម សុខ៖ «ផែនការកែច្បាប់ដកហូតសញ្ជាតិខ្មែរ ពីជនជាតិខ្មែរ» ដោយការចោទប្រកាន់តាមមាត់ លោក ហ៊ុន សែន គឺជាសង្គ្រាមកម្ទេចពលរដ្ឋខ្មែរ។
លោកបន្តទៀតថា សូម្បីតែសម័យកូវីដ លោក ហ៊ុន សែន បញ្ជាឲ្យធ្វើច្បាប់ដាក់ប្រទេសក្នុងគ្រាអាសន្ន ត្រៀមបញ្ជាកម្លាំងបំផ្លាញខ្មែរ អ្នកប្រជាធិបតេយ្យ និងពលរដ្ឋខ្មែររងគ្រោះ។
លើសពីនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលតុលាការបានរំលាយ ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី១ ខែកក្កដានេះ ដោយចោទថា លោក ហ៊ុន សែន ជាបុគ្គលគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់កម្ពុជា។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា គ្រោះថ្នាក់ដោយថា ព្រោះមេដឹកនាំដ៏មានអំណាចរូបនោះ បានកាត់ទឹកដីឱ្យបរទេស រំលាយបក្សប្រឆាំង គំរាមព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីសម្រេចមហិច្ឆតាវៀតណាមលេបទឹកដី តាមរយៈធ្វើឱ្យសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនខុសច្បាប់រស់ឡើងវិញនៅឆ្នាំ២០០៥។ ធ្វើបាបពលរដ្ឋ ចាប់ចងអ្នកនយោបាយដែលមិនចំណុះឱ្យខ្លួន និងអ្នកទម្លាយអាថ៌កំបាំងមហិច្ឆតាវៀតណាម រួមទាំងការចង់ដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតថែមទៀត។
លោកថា នេះជាគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់បូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា និងជាគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលកម្ពុជា មានមេដឹកនាំគិតតែប្រយោជន៍បក្ខពួក គ្រួសារនិយម បំផ្លាញពូជសាសន៍ខ្លួនឯងដើម្បីតែអំណាច។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន លោក ហ៊ុន សែន បានកាត់ដែនសមុទ្រខ្មែរឱ្យវៀតណាមចំនួន ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ តាមសន្ធិសញ្ញាស្តីពីតំបន់ទឹកប្រវតិ្តសាស្រ្តឆ្នាំ១៩៨២ ធ្វើឱ្យបាត់កោះត្រល់ ចង្កោមកោះក្រចកសេះ និងដាក់ដែនសមុទ្រខ្មែររួមជាមួយវៀតណាមចំនួន ១ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ជាដើម។
លោកថា៖ «លោក ហ៊ុន សែន ជាមេគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់កម្ពុជា ព្រោះគាត់ស្រឡាញ់អំណាចជាងស្រឡាញ់ការពារទឹកដី ហើយអ៊ីចឹងគាត់គិតតែការពារអំណាចត្រកូលហ៊ុនរបស់គាត់ ឱ្យតែបានត្រកូលហ៊ុនរបស់គាត់ហ្នឹងកាន់អំណាចតកូនតចៅទៅទៀត គាត់អត់ខ្វល់រឿងទឹកដីទេ ទោះបីកាត់ទឹកដីឲ្យប្រទេសថៃប្រទេសវៀតណាមក៏គាត់អត់ខ្វល់ អ៊ីចឹងហើយបានជាគាត់គ្រោងដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋខ្មែរ ដើម្បីយកសញ្ជាតិឲ្យជនជាតិវៀតណាមដែលរស់នៅកម្ពុជាហ្នឹង បានក្លាយទៅជាជនជាតិដែលមានសិទ្ធិជាងគេនៅកម្ពុជា ដល់បោះឆ្នោតទៅ គឺខ្មែរគេដកសញ្ជាតិ មិនបានបោះឆ្នោតអី ឯជនជាតិវៀតណាមបោះឆ្នោតគាំទ្រគណបក្ស»។
លើសពីនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន ថា ពលរដ្ឋខ្មែរ គួរជំរុញឱ្យមានច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរ ពីជនជាតិវៀតណាម ដែលកំពុងរស់នៅលើដីខ្មែរ រួមទាំងធ្វើការក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋសំខាន់ ដែលលោកថានេះ ជាហានិភ័យធំមួយទៀតសម្រាប់កម្ពុជាទៅថ្ងៃអនាគត ដែលកម្ពុជាត្រូវធ្វើបន្ទាន់ ។
លោកអះអាងថា ឳពុកម្តាយរបស់ឧកញ៉ា ថោង សារ៉ាត់ ជាជនជាតិវៀតណាម ចូលសញ្ជាតិខ្មែរឆ្នាំ២០២២ ប៉ុន្តែអ្នកស្រី កែវ សារី (ឈ្មោះដើម ចិន ធីឡុក) មានក្របខ័ណ្ឌជានាយទាហានសក្តិបួនកន្លះ នៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ តាំងពីឆ្នាំ២០១០ និងមានតំណែងជាទីប្រឹក្សាអគ្គលេខាធិការដ្ឋានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា មានឋានៈស្មើរដ្ឋលេខាធិការ តាំងពីឆ្នាំ២០១៣។
រីឯលោក ថោង ចំរើន (ឈ្មោះដើម យឿង ថេគឿង) ជាឪពុកលោក ថោង សារ៉ាត់ ក៏មានឋានៈធំនៅកងយោធពលខេមរភូមិន្ទផងដែរ ព្រោះគាត់ជាជំនាញការយួន នាទសវត្សទី៨០ ដែលមិនបានធ្វើមាតុភូមិនិវត្តន៍ត្រឡប់ទៅប្រទេសវៀតណាមវិញនោះទេ។
លោកបន្តថា បើតាមច្បាប់កម្ពុជា អ្នកស្រី កែវ សារី អាចក្លាយជានាយទាហានកម្ពុជាបាន និងអាចមានតំណែងជាទីប្រឹក្សាអគ្គលេខាធិការដ្ឋានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជាបាន ទាល់តែគាត់មានសញ្ជាតិខ្មែរជាមុនសិន។
ការណ៍នេះ លោកចាត់ទុកថា ករណីនេះជាទង្វើខុសច្បាប់កម្ពុជា ព្រោះអ្នកស្រី កែវ សារី គាត់នៅជាជនជាតិវៀតណាមនៅឡើយ មិនអាចមានតំណែងជាទីប្រឹក្សាអគ្គលេខាធិការដ្ឋានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជាបានទេ។
ចំណែក អ្នកអត្ថាធិប្បាយបញ្ហានយោបាយ លោក ស៊ន តារា ក៏និយាយលើហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី២៩ ខែមិថុនាថា «ការដកសញ្ជាតិជនជាតិខ្មែរពីកំណើត ផ្តល់សញ្ជាតិឲ្យអន្តោប្រវេសន៍ខុសច្បាប់ គឺជាទង្វើក្បត់ជាតិ និងជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍ ហើយជាមេដឹកនាំបំបែកព្រលឹងជាតិ និងបង្ហូរឈាមខ្មែរ»។
យ៉ាងណា អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ បានបដិសេធការចោទប្រកាន់នេះ។ ផ្ទុយទៅវិញ លោកបានវាយបកវិញថា ក្រុមបក្សប្រឆាំងទៅវិញទេ ដែលជាគ្រោះថ្នាក់បំផុតសម្រាប់កម្ពុជា ដោយថា ពួកគេបានគប់គិតជាមួយបរទេស មានចេតនាដើម្បីបំផ្លាញជាតិខ្មែរ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំគិតថា រឿងនេះបងប្អូនប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរវាយតម្លៃទៅ នរណាគេជាមេគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់កម្ពុជាពិតប្រាកដ ដែលយើងកំពុងតែប្រឈមនឹងសត្រូវឈ្លានពាន បែរជាបន្ទោរតាមសំឡេងសត្រូវចង់បានមកបំផ្លាញផលប្រយោជន៍របស់ជាតិខ្លួននោះ តើនោះមិនមែនជាមេគ្រោះថ្នាក់ទេ ឬយ៉ាងណា អ៊ីចឹងរឿងនេះ ខ្ញុំគិតថា មហាជនអាចវាយតម្លៃបានដោយខ្លួនឯង តើនរណាគេស្រឡាញ់ប្រទេសជាតិការពារបូរណភាពទឹកដីនៅជាមួយប្រជាជនពិតប្រាកដ ហើយអ្នកណាគេនៅជាមួយបរទេសមកបំផ្លាញ»។
លើសពីនេះ នៅថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនា ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានបញ្ជាឱ្យក្រសួងយុត្តិធម៌ពិចារណាធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីអាចដកសញ្ជាតិពលរដ្ឋខ្មែរចំពោះអ្នកទាំងឡាយណាដែលលោកចោទថា បានបំផ្លាញខ្មែរ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំសុំផ្ដាំផ្ញើទៅឯកឧត្តមរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌កម្ពុជា សិក្សាអំពីការធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញទាក់ទងនឹងការដកសញ្ជាតិពលរដ្ឋកម្ពុជាណា ដែលឃុបឃិតជាមួយបរទេសបំផ្លាញខ្មែរ»។
បើតាម មាត្រា៣៣ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា ចែងថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមិនអាចត្រូវបានដកសញ្ជាតិ និរទេស ឬចាប់បញ្ជូនខ្លួនទៅឱ្យប្រទេសក្រៅណាមួយឡើយ លើកលែងតែមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយគ្នាទៅវិញទៅមក។ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលកំពុងរស់នៅឯបរទេស ត្រូវបានរដ្ឋគាំពារ។ ការទទួលសញ្ជាតិខ្មែរ ត្រូវកំណត់ក្នុងច្បាប់។
យ៉ាងណា បើតាមក្រុមអ្នកឃ្លាំមើល បន្ទាត់នយោបាយ លោក ហ៊ុន សែន បានដើរលើផ្លូវខុសចាត់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧មក ខណៈមេបក្សនេះដឹងខ្លួនថា ពលរដ្ឋបានបោះឆ្នោតដកសេចក្តីទុកចិត្តយ៉ាងគំហុក ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ និង២០១៧ ហើយងាកទៅគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលជាគណបក្សប្រឆាំងធំជាងគេ។
បរិបទនេះ អង្គការ IRI និង NDI របស់អាមេរិក ដែលធ្វើការផ្តោតលើការពង្រឹងប្រជាធិបតេយ្យ ត្រូវបានបណ្តេញចេញពីកម្ពុជា លើសពីនេះក៏មានលេចឡើងការធ្វើយុទ្ធនាការកម្ចាត់សារព័ត៌មានឯករាជ្យ និងគំរាមក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិល និងសហជីពឯករាជ្យជាដើម។
ចាប់ពីពេលនោះមក គណបក្សកាន់អំណាច គ្មានជម្រើសក្រៅពីប្រើមន្ត្រីតាមគ្រប់ក្រសួង ដើម្បីបដិសេធរាល់ការបំពានសិទ្ធិមនុស្សដែលបានកើតឡើង ដើម្បីបិទបាំងបន្ទាត់នយោបាយដើរលើផ្លូវខុសនេះ រួមទាំងបង្កើតឱ្យមានការបោះឆ្នោតមិនត្រឹមត្រូវជាទៀងទាត់។
សម្រាប់អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ យល់ថា ក្នុងកាលៈទេសៈដែលកម្ពុជាកំពុងមានជម្លោះជាមួយបរទេសឈ្លានពាន និងវិបត្តិសង្គមចាក់ស្រេះ រដ្ឋាភិបាល និងអ្នកនយោបាយបក្សប្រឆាំងគួរតែរួមគ្នា តម្តល់ផលប្រយោជន៍ជាតិជាធំ រួមគ្នាប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពាន។
លោកថា រដ្ឋាភិបាលផ្ទាល់គួរតែបន្ទន់ឥរិយាបទ គិតផលប្រយោជន៍ជាតិប្រជារាស្រ្តជាធំ បើកការចរចាជាមួយបក្សប្រឆាំង ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ ស្តារប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្សឡើងវិញ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត លោក សេក សុជាតិ បដិសេធមិនគាំទ្រចំពោះការដកសញ្ជាតិខ្មែរនោះទេ ព្រោះវាជាការរំលោភរដ្ឋធម្មនុញ្ញដែលចែងថា ពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់រូបមិនអាចត្រូវបានដកហូតសញ្ជាតិពីកំណើតនោះទេ។
លោកថា៖ «ពាក់ព័ន្ធជាមួយនឹងការដកសញ្ជាតិនេះ ខ្ញុំគិតថា គួរតែបដិសេធមិនគួរកើតមានទេ ហើយបើសិនជាបុគ្គលណាដែលមានទោសធ្ងន់ធ្ងរ រហូតត្រូវចូលទៅក្នុងការក្បត់ជាតិ គួរតែមានការកាត់ទោសត្រឹមតែប្រើប្រាស់នូវវិធានដាក់គុកអស់មួយជីវិត ស្របទៅតាមអ្វីដែលមាននៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក៏គ្មានទោសណាមួយដែលត្រូវធ្វើឲ្យមនុស្សម្នាក់បាត់បង់ជីវិតដែរ»។
ក្រុមអ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្សនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បាននិយាយក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមឆ្នាំ២០២៤ថា ប្រព័ន្ធតុលាការកម្ពុជា ត្រូវបានបក្សកាន់អំណាចប្រើប្រាស់ ដើម្បីបំបិទមាត់អ្នករិះគន់មានការរៀបចំច្បាស់លាស់លក្ខណៈជាប្រព័ន្ធ។
បរិបទនេះ ធ្វើឱ្យសកម្មជនសិទ្ធិមនុស្ស និងសកម្មជនយោបាយ នៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា រងការយាយី និងផ្តន្ទាទោសដោយមិនត្រឹមត្រូវ បំពានសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ផ្ទុយពីកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ស្ដីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ៕
