នៅពេលបញ្ហាជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ បានឡើងកម្តៅហើយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានប្រកាសដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅតុលាការ ICJ គេឃើញចរន្តនៃគំនិតជាតិនិយម និងការរួបរួមជាតិខ្មែរហាក់ដូចជាផុលផុសឡើងគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី។
ប៉ុន្តែមិនទាំងបានប៉ុន្មានផង ស្នាមប្រេះនៃការបែកបាក់ជាតិ ក៏លេចចេញមកវិញនៅពេល លោក ហ៊ុន សែនបានលើកពីសំណើរធ្វើវិសោធនម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋខ្មែរណា ដែលត្រូវចោទថាក្បត់ជាតិ ចូលដៃជាមួយបរទេសបំផ្លាញជាតិខ្មែរ។ ថាតើមានអ្វីនៅពីក្រោយការស្នើឱ្យធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋខ្មែរនេះ ?
ផ្តើមចេញពីភាពម្រូងចម្រាសនេះ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងការពារពីខេត្តកំពង់ធំ កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ បញ្ជាក់ដូចនេះថា៖ «ឃើញមួយរយៈនេះ គេភ័យដែលរដ្ឋាភិបាលគ្រោងរៀបចំវិសោធនកម្មច្បាប់ ដកសញ្ជាតិសំដៅទៅលើជនជាតិខ្មែរណា ប្រឆាំងនឹងផលប្រយោជន៍របស់ខ្មែរ។ ឥឡូវអ្នកខំភ័យធ្វើអ្វីបើអ្នកឯងស្នេហាជាតិ ប្តេជ្ញាចិត្តទោះបីជាដង្ហើមចុងក្រោយ ក៏មិនធ្វើអ្វីប្រឆាំងនឹងផលប្រយោជន៍ជាតិខ្មែរ អ៊ីចឹងកុំភ័យព្រួយពេក»។
ការថ្លែងរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នេះបានធ្វើឡើងមួយថ្ងៃបន្ទាប់ពីលោក ហ៊ី សោភា ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ កាលពីថ្ងៃទី២ ខែកក្កដា បានដឹកនាំសមាជិកស្ថាប័នជាតិជាន់ខ្ពស់មួយនេះទាំង៩នាក់ បើកកិច្ចប្រជុំហើយបានសម្រេចទូលថ្វាយព្រះមហាក្សត្រ ព្រះបាទ បរមនាថ នរោត្តម សីហមុនី ថាចំពោះសេចក្តីស្នើសុំធ្វើវិសោធនកម្មមាត្រា៣៣នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញដើម្បីដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋខ្មែរដែលគប់គិតជាមួយបរទេសបំផ្លាញខ្មែរ គឺអាចធ្វើបាន។
ការសម្រេចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញនេះធ្វើឡើង បន្ទាប់ពីលោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា បានថ្លែងនៅខេត្តព្រះវិហារ កាលថ្ងៃទី២៧ ខែមិថុនាថា ដើម្បីធានាកម្ពុជាពីការជ្រៀតជ្រែក និងប្រើប្រាស់ដោយបរទេស តាមរយៈជាតិសាសន៍ឯង លោកត្រូវបង្ខំចិត្តស្នើរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក កើត រិទ្ធ ឱ្យសិក្សាធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិ ដើម្បីដកហូតសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋខ្មែរណា ដែលគប់គិតជាមួយបរទេសមកបំផ្លាញខ្មែរ។
មាត្រា៣៣នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមិនអាចត្រូវដកសញ្ជាតិ និរទេស ឬចាប់បញ្ជូនទៅប្រទេសក្រៅណាមួយឡើយ លើកលែងតែមានកិច្ចព្រមព្រៀងជាមួយគ្នាទៅវិញទៅមក។
ចំណែកមាត្រា១៥ នៃសេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស (UDHR) ចែងថា «មនុស្សគ្រប់រូបមានសិទ្ធិទទួលបានសញ្ជាតិ ហើយគ្មាននរណាម្នាក់ត្រូវដកហូតសញ្ជាតិតាមអំពើចិត្ត ឬបដិសេធសិទ្ធិផ្លាស់ប្តូរសញ្ជាតិបានឡើយ»។
ដូច្នេះបើផ្អែកទៅលើស្មារតីនៃច្បាប់ជាតិនិងច្បាប់អន្តរជាតិកំពូលទាំងពីរនេះ បង្ហាញថា លោក ហ៊ុន សែន និងបក្ខពួក បាននិងកំពុងរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ទៅលើសិទ្ធិជាមូលដ្ឋានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ប្រសិនបើសេចក្តីស្នើធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ដ៏ចម្រូងចម្រាស់នេះ ត្រូវបានអនុម័តដោយស្ថាប័នដែលជាក្រុមបក្ខពួក លោក ហ៊ុន សែន។
លោក Kang Rithkiry ជាមេធាវីនៃសាលាក្តីខ្មែរក្រហម សរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកថា៖ «ការដកសញ្ជាតិពលរដ្ឋពីកំណើតជាអំពើប្រល័យពូជសាសន៍។ ការដកសញ្ជាតិពលរដ្ឋពីកំណើត គឺប្រឆាំងទៅនឹងគោលការណ៍ជាសកលស្តីពីសញ្ជាតិពីកំណើត និងរំលោភបំពានធ្ងន់ធ្ងរអំពីសេចក្ដីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិមនុស្សនិងសិទ្ធិនយោបាយ»។
សូមបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្នក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ ក៏ដូចជាស្ថាប័នរដ្ឋកំពូលៗដទៃទៀត ដែលតាមច្បាប់ត្រូវឯករាជ មានដូចជា ព្រឹទ្ធសភា រដ្ឋសភា និងរដ្ឋាភិបាល រួមទាំងស្ថាប័នតុលាការគ្រប់ជាន់ថ្នាក់ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា គឺស្ថិតនៅក្រោមកណ្តាប់ដៃរបស់លោក ហ៊ុន សែន ពីព្រោះស្ថាប័នជាតិទាំងនេះ តែងតែធ្វើអ្វីៗទៅតាមការចង់បានរបស់លោក ហ៊ុន សែន ដោយឥតងាករេ។
អ្នកឃ្លាំមើលសង្គម បានកត់ចំណាំថា ចាប់តាំងពីលោក ហ៊ុន សែន បានប្រើតុលាការកំពូល រំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងចាប់ឃុំខ្លួន លោក កឹម សុខា មេដឹកនាំគណបក្សដែលមានប្រជាពលរដ្ឋគាំទ្រស្ទើកន្លះប្រទេស ទាំងដែលលោកនៅមានអភ័យឯកសិទ្ធិសភា កាលពីចុងឆ្នាំ២០១៧មក ប្រព័ន្ធត្រួតពិនិត្យអំណាចតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ដែលមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ត្រូវបានបំផ្លាញចោលហើយ លោក ហ៊ុន សែន បានជិះសេះលែងដៃធ្វើអ្វីៗតាមតែអំពើចិត្តតាមកម្ចាត់តាមកម្ទេចអ្នកនយោបាយប្រឆាំងទាំងបំពាន។
បើយើងពិនិត្យមើលទៅលើពាក្យថា«សញ្ជាតិ» គឺសំដៅដល់ការកើតឯង, ការដុះឯង, ការកើតតាមធម្មតា ឫសគល់កំណើត ដើមកំណើតជាដើម។ នេះបើយោងតាមវច្ចនានុក្រមសម្តេចព្រះសង្ឃរាជជួន ណាត។
ដូច្នេះបើផ្អែកទៅលើការពន្យល់ន័យនៃពាក្យនេះ វាច្បាស់ណាស់ថា ស្មារតីរដ្ឋធម្មនុញ្ញឆ្នាំ១៩៩៣ បានធានាការពារ នូវបុព្វសិទ្ធិ និង អំណាច របស់ជនជាតិខ្មែរដែលជាម្ចាស់ទឹកដីជាតិកម្ពុជា នៅខ្ពស់ជាងអំណាចនៃស្ថាប័នគ្រប់គ្រងរដ្ឋទាំងឡាយ។
បើដូច្នេះរដ្ឋាភិបាល ក្រុមប្រឹក្សាធម្មនុញ្ញ រដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភា ក្រោមការដឹកនាំផ្ដាច់មុខរបស់គ្រួសារហ៊ុននៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ដែលបាននិងកំពុងកែរដ្ឋធម្មនុញ្ញមាត្រា៣៣ បើកឲ្យមានការដកសញ្ជាតិខ្មែរពីជនជាតិខ្មែរនោះ កំពុងប្រហាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដោយតាំងខ្លួនពួកគេជាម្ចាស់ជីវិតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ខណៈពួកគេប្រើឈ្មោះប្រជាពលរដ្ឋដើម្បីទៅកាន់អំណាច។
ជាធម្មជាតិ មនុស្សត្រូវតែមានជាតិ ដើមកំណើត ពូជសាសន៍របស់ខ្លួន ដែលគ្មានអ្នកណា និងស្ថាប័នណា ដកហូតបានឡើយ ទោះផ្អែកលើស្មារតីច្បាប់ជាតិ គោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិ និងកត្តាសត្យានុម័តអ្វីក៏ដោយ។ ជាតិសាសន៍ខ្មែរមានន័យថា ជាជនជាតិមានឈាមជ័រខ្មែរព្រមទាំងមានប្រវត្តិសាស្ត្រ ភាសា វប្បធម៌ សាសនាប្រពៃណីទំនៀមទម្លាប់និងការរស់នៅរបស់ខ្លួនដែលមិនអាចក្រុមណាមួយទៅបង្កើតច្បាប់អ្វីដើម្បីដកហូតបានទេ។
ថាតើមានអ្វីនៅពីក្រោយការស្នើឱ្យធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋខ្មែរនេះ ?
តាមពិតទៅបណ្តាប្រទេសជាច្រើននៅលើពិភពលោក ក៏មានច្បាប់ដកសញ្ជាតិផងដែរ ប៉ុន្តែគេដកតែសញ្ជាតិពីជនបរទេសដែលទទួលបានសញ្ជាតិប៉ុណ្ណោះ ដូចជា បច្ចុប្បន្នរដ្ឋាភិបាលសហរដ្ឋអាមេរិករបស់ លោក ដូណាល់ ត្រាំ ក៏កំពុងរៀបចំកែសម្រួលច្បាប់ ដើម្បីដកសញ្ជាតិអាមេរិក និងបណ្តេញឱ្យទៅកាន់ប្រទេសកំណើតរបស់ខ្លួនវិញ ចំពោះជនបរទេសទាំងឡាយណា ដែលធ្វើអំពើខុសច្បាប់ មិនមែនដកសញ្ជាតិពីកំណើតពីពលរដ្ឋអាមេរិក ដូចដែលមេដឹកនាំកម្ពុជាកំពុងរៀបចំធ្វើនោះទេ។
ចំណែកប្រទេសវៀតណាមដែលជាបងធំកម្ពុជា មានព្រំដែនជាប់នឹងកម្ពុជា ក្នុងរយៈពេលជាបន្តបន្ទាប់ចុងក្រោយនេះ ក៏បានធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ និងបង្កើតច្បាប់ជាច្រើនផងដែរ ក្នុងគោលបំណងដើម្បីបង្កើនសម្ទុះនៃការវិនិយោគធ្វើឱ្យកាន់តែមានកំណើនសេដ្ឋកិច្ចជាតិ។
ក្នុងចំណោមច្បាប់របស់វៀតណាម ដែលត្រូវបានកែប្រែ និងបង្កើតថ្មីទាំងនោះ ក៏មានច្បាប់ស្តីពីការទប់ស្កាត់បក្ខពួក ឬគ្រួសារនិយមនៅក្នុងស្ថាប័នរដ្ឋ ច្បាប់បង្រួមក្រសួងពី១៨មកនៅត្រឹម១៤ក្រសួង បង្រួមខេត្តពី៦៣ឱ្យមកនៅ៣៤ និងលុបរដ្ឋបាលថ្នាក់ស្រុកចោលទាំងស្រុង។
ច្បាប់ស្តីពីការលុបចោលទោសប្រហារជីវិត វិសោធនកម្មច្បាប់សញ្ជាតិដើម្បីអាចឱ្យពលរដ្ឋខ្លួនមានសញ្ជាតិ២ ដើម្បីទាក់ទាញអ្នកវិនិយោគ និងប្រមូលធនធានមនុស្សពីក្រៅប្រទេសឱ្យមកចូលរួមអភិវឌ្ឍប្រទេសជាដើម។
ចំណែករដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនវិញ ក៏បានធ្វើវិសោធនកម្មច្បាប់ និងបានបង្កើតច្បាប់ជាច្រើនផងដែរ ចាប់តាំងពីឆ្នាំ១៩៩៣មក ក្នុងនោះបានធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញចំនួន៩លើក ហើយច្បាប់ជាច្រើនត្រូវបានកែសម្រួល។
តាមការអង្កេតរបស់អ្នកច្បាប់ និងអ្នកឃ្លាំមើលសង្គម ការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងបង្កើតច្បាប់មួយចំនួនធ្វើឡើងដើម្បីការពារអំណាចផលប្រយោជន៍នៃក្រុមបក្ខពួក គណបក្សកាន់អំណាចនៃគ្រួសារហ៊ុននិងដើម្បីផ្តួលរំលំគូរប្រជែងនយោបាយរបស់ខ្លួន។
ក្នុងនោះមានច្បាប់ឯកព័ន្ធភាព ធ្វើឡើងដើម្បីកម្ចាត់ព្រះអង្គម្ចាស់នយោរោត្តម រណឫទ្ធិប្រធានគណបក្សហ្វ៊ិនស៊ិនប៉ិចពីឆាកនយោបាយ ច្បាប់គណបក្សនយោបាយបង្កើតឡើងដើម្បីរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ និងកម្ចាត់លោកសម រង្ស៊ីនិងលោកកឹម សុខា ពីឆាកនយោបាយ ច្បាប់ហាមអ្នកនយោបាយជាន់ខ្ពស់មានសញ្ជាតិ២ និងចុងក្រោយនេះគឺច្បាប់ដកហូតសញ្ជាតិពីកំណើតពីពលរដ្ឋខ្មែរជាដើម ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ធ្វើឡើងដើម្បីកម្ចាត់លោក សម រង្ស៊ី និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំងផ្សេងទៀត មិនឱ្យធ្វើនយោបាយតែប៉ុណ្ណោះ។
ជាភស្តុតាងដែលលោក ហ៊ុន សែន បានធ្វើកន្លងមក គេឃើញអតីតមេដឹកនាំគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក កឹម សុខា ត្រូវបានកាត់ទោសឱ្យជាប់ឃុំនៅក្នុងផ្ទះរហូតដល់២៧ឆ្នាំ និងដកសិទ្ធិធ្វើនយោបាយអស់មួយជីវិតក្រោមការចោទពីបទក្បត់ជាតិ ហើយលោកសម រង្ស៊ីត្រូវកាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគាររហូតដល់ជិត២០០ឆ្នាំ ពាក់ព័ន្ធនឹងសំណុំរឿងជាច្រើន ក្នុងនោះក៏មានសំណុំរឿងក្បត់ជាតិ និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង រួមទាំងសកម្មជនសង្គមជាច្រើនទៀត ក៏ត្រូវបានប្តឹងដោយមេដឹកនាំនិងបក្ខពួកគ្រួសារហ៊ុន និងត្រូវបានកាត់ទោសដោយតុលាការដែលស្ថិតនៅក្រោមបង្គាប់គ្រួសារហ៊ុនពីបទក្បត់ជាតិផងដែរ។
គេកត់សម្គាល់ឃើញថា រដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុននិងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង តែងតែចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមកយ៉ាងអនាធិបតេយ្យ ពីបទក្បត់ជាតិ គ្រាន់តែថា គ្រួសារហ៊ុនមានអំណាចមានតុលាការនៅក្នុងដៃ រីឯអ្នកនយោបាយប្រឆាំងគ្មានអំណាចគ្មានតុលាការនៅក្នុងដៃតែប៉ុណ្ណោះ។
តើអ្វីទៅជាអំពើក្បត់ជាតិ? យោងតាមក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជាមាត្រា ៤៤០ គឺសំដៅទៅលើអំពើប្រគល់ឲ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ដែលបទនេះត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត។
ចំណែកមាត្រា៤៤៣ បទសន្ទិដ្ឋិភាពជាមួយបរទេស គឺជាអំពើត្រូវរ៉ូវគ្នាដោយសម្ងាត់ជាមួយរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស ដើម្បីបង្កើតឲ្យមានអំពើប្រទូស្តរ៉ាយ ឬឲ្យមានអំពើឈ្លានពានប្រឆាំងនឹងព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ បទល្មើសនេះត្រូវជាប់ពន្ធនាគារពី១៥ ដល់៣០ ឆ្នាំ។
អ្នកនយោបាយប្រឆាំងនិងអ្នកដែលមាននិន្នាការមិនស្របនឹងរដ្ឋាភិបាលបានចោទប្រកាន់លោក ហ៊ុន សែន ដែលចង់កែរដ្ឋធម្មនុញ្ញដើម្បីដកសញ្ជាតិពីកំណើតពីប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនេះ ថាធ្វើឡើងដើម្បីបំបាត់សំឡេងប្រឆាំងនិងដើម្បីបំពេញចិត្តវៀតណាម ខណៈអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ជាពិសេសលោក សម រង្ស៊ី បានបន្តជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន ដែលលើកបន្តុបដោយវៀតណាម ត្រូវដាក់ពាក្យប្តឹងវៀតណាមទៅតុលាការអន្តរជាតិ ពីបទរំលោភព្រំដែនគោក ដែនសមុទ្រ កោះត្រល់ និងចង្កោមកោះក្រចកសេះរបស់កម្ពុជាដូចប្តឹងថៃផងដែរ។
លើសពីនេះ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង លើកឡើងថា បើទោសក្បត់ជាតិត្រូវដកសញ្ជាតិខ្មែរ គឺត្រូវដកសញ្ជាតិខ្មែពីលោក ហ៊ុន សែន មុនគេព្រោះលោក ហ៊ុន សែន ជាជនក្បត់ជាតិ ដែលបានកាត់ទឹកដីខ្មែរឱ្យទៅថៃនិងវៀតណាម។
យ៉ាងណាក្តី សម្រាប់អ្នកឃ្លាំមើលឯករាជ្យ បានចាត់ទុកការចោទប្រកាន់គ្នាទៅវិញទៅមក ពីបទក្បត់ជាតិ រវាងរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំងរបស់លោក សម រង្ស៊ី ថា គ្រាន់តែជាវោហាសព្ទនយោបាយ ដើម្បីយកប្រៀបលើគ្នាតែប៉ុណ្ណោះ ហើយដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានេះឱ្យមានយុត្តិធម៌ និងតម្លាភាព គឺត្រូវទុកឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាអ្នកសម្រេច តាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយសេរីនិងយុត្តិធម៌ពិតប្រាកដ ដោយលោក ហ៊ុន សែន និងលោកហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវបើកផ្លូវឱ្យមានការដោះលែងលោក កឹម សុខា និងអ្នកទោសមនសិការទាំងអស់ ព្រមទាំងបើកឱ្យអ្នកនយោបាយប្រឆាំងទាំងអស់នៅក្រៅប្រទេសវិលត្រឡប់ មកចូលរួមប្រកួតក្នុងការបោះឆ្នោតនាពេលខាងមុខ ពីព្រោះមានប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរច្រើនណាស់មិនជឿថា លោក កឹម សុខា និងលោក សម រង្ស៊ី ក្បត់ជាតិដូចការចោទប្រកាន់របស់តុលាការគ្រួសារហ៊ុននោះទេ៕
