វិធានដាក់របាំងពន្ធ៣៦ភាគរយ របស់អាមេរិក ចំពេលកម្ពុជា កំពុងចាក់ស្រេះដោយអំពើពុករលួយការរកឃើញពីការប្រទាក់ក្រឡាគ្នានៃបណ្តេញឧក្រិដ្ឋឆ្លងដែនជាដើមនោះ ក្លាយជាក្តីបារម្ភពីហានិភ័យកម្ពុជា បើមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន មិនវិលទៅរកផ្លូវត្រូវ កែប្រព័ន្ធតុលាការ និងស្តារប្រជាធិបតេយ្យទេនោះ។
តាមសេចក្តីរាយការណ៍នានា នៅថ្ងៃទី៨ខែកក្កដានេះ ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ បានកំណត់អត្រាពន្ធពាណិជ្ជកម្ម (trade tariffs) ចំនួន ៣៦% លើទំនិញកម្ពុជា ដែលនាំចូលទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដានេះថា ការកំណត់ពន្ធ៣៦ភាគរយ របស់អាមេរិកនេះ ជាគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរសម្រាប់វិស័យកាត់ដេរនៅកម្ពុជា។លោកថា គ្រោះថ្នាក់នៅត្រង់ថា អ្នកវិនិយោគិនធំៗមួយចំនួននឹងបោះបង់កម្ពុជា ទៅប្រទេសណាដែលមានការបន្ធូរបន្ថយពន្ធខ្ពស់ពីអាមេរិក ដូចជា ប្រទេសវៀតណាម ម៉ាឡេស៊ី និងជប៉ុនជាដើម។
លោកថា ហេតុនេះនឹងធ្វើឱ្យកម្មករ-កម្មការីខ្មែររាប់ម៉ឺននាក់ នឹងប្រឈមអត់ការងារធ្វើ ខណៈកម្មករខ្មែរភាគច្រើនកំពុងសម្រុកមកពីថៃវិញ ក្រោយរដ្ឋាភិបាលប្រកាសឱ្យពួកគេត្រឡប់មកប្រទេសកំណើតវិញ។
លោកថា៖ «ជាហានិភ័យសម្រាប់កម្ពុជា នៅពេលសហរដ្ឋអាមេរិកយកពន្ធរហូតដល់៣៦% គឺវាប៉ះពាល់ទៅដល់រោងចក្រនៅកម្ពុជា អាចនឹងបិទទ្វាររោងចក្របន្ថែមទៀត នៅកម្ពុជា គេរើទៅរកស៊ីនៅប្រទេសវៀតណាមដែលយកពន្ធតិចជាងកម្ពុជា នៅពេលនាំទំនិញមកអាមេរិក អ៊ីចឹងនៅពេលដែលរោងចក្រមួយចំនួនហ្នឹងបិទទ្វារ វានឹងប៉ះពាល់ទៅដល់កម្មករអត់ការងារធ្វើ ហើយកាលណាកម្មករអត់ការងារធ្វើហើយនឹងប៉ះពាល់ទៅដល់សេដ្ឋកិច្ចគ្រួសារ សេដ្ឋកិច្ចរបស់ប្រទេសជាតិផងដែរ»។
លើសពីនេះ លោកថា បញ្ហានេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរតែប្រញាប់ស្តារប្រជាធិបតេយ្យ ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ រៀបចំបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ ដើម្បីទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធទូទៅ GSP ពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងទទួលបានការអនុគ្រោះពន្ធ EBA ២០% ពីសហភាពអឺរ៉ុបមកវិញ។
ប្រហែលគ្នានេះដែរ សកម្មជនខ្មែរនៅទីក្រុងឡង់ប៉ិច សហរដ្ឋអាមេរិក លោក មួង ណារ៉េត ហាក់ស្តីបន្ទោសថា នេះជាបាបកម្មមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន ដែលមិនស្មោះត្រង់ជាមួយអាមេរិក ចង់ឳបជើងចិនគប់គិតគ្នា ប្រើស្លាកយីហោផលិតនៅកម្ពុជា ដើម្បីនាំយកទៅលក់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។
លោកបន្តថា ពន្ធ៣៦%របស់អាមេរិកមកលើកម្ពុជានេះ គ្រប់យ៉ាងជាកំហុសមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន ដែលក្អេងក្អាងជាមួយអាមេរិកបន្តឳបជើងចិន មិនព្រមស្តារប្រជាធិបតេយ្យ និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សជាដើម។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា រនាំងពន្ធគយ៣៦%របស់អាមេរិកនេះ នឹងក្លាយជាឧបសគ្គធំសម្រាប់វិស័យកាត់ដេរនៅកម្ពុជា គឺកម្ពុជានឹងរងការបាត់បង់អ្នកវិនិយោគ ព្រោះពួកគេមិនបន្តរកស៊ីជាមួយប្រទេសមានពន្ធខ្ពស់ទេ។
លោកថា៖ «ឥឡូវយើងមើល នៅពេលដែលគេយកពន្ធយើង៣៦% តើកម្មកររោងចក្រយើងប៉ុន្មានដែលនឹងរងផលប៉ះពាល់ ទីផ្សារអឺរ៉ុបមួយមិនអាចទប់ទល់នឹងយកទំនិញរបស់ខ្មែរយើងយកទៅផ្គត់ផ្គង់អស់ទេ ព្រោះទីផ្សារអឺរ៉ុបគឺមួយភាគបីនៃទីផ្សារអាមេរិកទេ ព្រោះនាំអីវ៉ាន់ចេញទៅអ៊ឺរ៉ុបបានបួនពាន់លានហ្នឹង មកអាមេរិកជាងដប់ពីរពាន់លាន ជិតដប់បីពាន់លាន ដូច្នេះនៅពេលដែលបាត់ទីផ្សារនេះ ខ្ញុំថា គេអាមេរិកមិនបិទទីផ្សារទេ ក៏ប៉ុន្តែ៣៦ភាគរយយើងសាកគិតមើលទៅថៅកែរោងចក្រទាំងអស់ហ្នឹង ភាគច្រើនសុទ្ធតែថៅកែចិនទេ ហើយមកហ្នឹងដោយសារតែការអនុគ្រោះពន្ធទេ ដែលបានមកបើករោងចក្រដែលមានកម្មករបានការងារបានជិតមួយលាននាក់ ហើយទៅអ្នកដែលបានផលពីកម្មករអីហ្នឹង បានរាប់អាចដល់ ១៣លាននាក់ផង ដូច្នេះវាច្រើនណាស់ ចុះឥឡូវសាកគិតមើលនៅពេលដែលពន្ធឡើងខ្ពស់អ៊ីចឹងហើយគេដូរឬលើករោងចក្រនិងទៅវៀតណាម ព្រោះវៀតណាមគេយកពន្ធតែ២០% បើគេឬរោងចក្រទៅវៀតណាមក៏គេចំណេញ១៦ភាគរយដែរមិនអ៊ីចឹង»។
សម្រាប់ លោក មួង ណារ៉េត អះអាងថា កម្ពុជានៅមានឳកាសបន្ធូរបន្ថយពន្ធពីអាមេរិក បើមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនមានឆន្ទៈស្តារប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ បើកលំហសេរីភាពបញ្ចេញមតិ ឈប់ធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពលរដ្ឋ និងរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយត្រឹមត្រូវជាដើម។
VOD មិនទាន់អាចទាក់ទង អ្នកនាំពាក្យក្រសួងសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជា លោក មាស សុខសេនសាន្ត បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ ខណៈអ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធិ សុំមិនធ្វើអត្ថាធិប្បាយ។
ប៉ុន្តែលោក មុត ចន្ថា អតីតខុទ្ទកាល័យ លោក កឹម សុខា ប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលតុលាការបានរំលាយ បានបង្ហោះខ្លឹមសារលិខិតនេះនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោក នៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដានេះ។
បើតាមលិខិតរបស់លោក Donald Trump ការកំណត់ពន្ធ៣៦ភាគរយនេះ មូលហេតុចម្បងមួយគឺ ដោយសារកន្លងទៅ ការធ្វើពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជា ខ្វះភាពស្មោះត្រង់ ពាក់ព័ន្ធនឹងការបង្ហូរទំនិញពីចិន ដើម្បីគេចផុតពីរនាំងពន្ធអាមេរិក។
ប្រធានាធិបតី លោក Donald Trump បានផ្ញើលិខិតចុះថ្ងៃទី៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ទៅនាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដោយប្រាប់ថា អាមេរិកបានកំណត់អត្រាពន្ធពាណិជ្ជកម្ម (trade tariffs) ចំនួន ៣៦% លើទំនិញកម្ពុជាដែលនាំចូលទៅកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក។
ក្នុងលិខិតនោះ ទំនិញទាំងឡាយណា ដែលដឹកជញ្ជូនឆ្លងកាត់ប្រទេសកម្ពុជា មកកាន់សហរដ្ឋអាមេរិក ដើម្បីគេចពីការបង់ពន្ធខ្ពស់ (សំដៅចំពោះទំនិញរបស់បរទេសដែលលួចកេងចំណេញពន្ធរបស់កម្ពុជា) នឹងត្រូវរងនូវការបង់ពន្ធខ្ពស់ជាងនេះ។
លើសពីនេះ «ពន្ធពាណិជ្ជកម្មចាំបាច់ត្រូវតែកែតម្រូវចំពោះពន្ធពាណិជ្ជកម្ម និងមិនមែនពន្ធពាណិជ្ជកម្ម, គោលនយោបាយ និងរនាំងពាណិជ្ជកម្មរបស់កម្ពុជា ជាច្រើនឆ្នាំមកនេះ បង្កឱ្យមានឱនភាពពាណិជ្ជមិនស្ថិតស្ថេរចំពោះសហរដ្ឋអាមេរិក»។
លោកប្រធានាធិបតី បានសង្កត់ធ្ងន់ថា «ឱនភាពពាណិជ្ជកម្មនេះ គឺជាការគំរាមកំហែងចម្បងមួយចំពោះសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសសន្តិសុខជាតិរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក»។
ប្រភពបន្តទៀតថា នៅចុងបញ្ចប់នៃលិខិតនេះ លោកប្រធានាធិបតី Donald J. Trump បានព្រមានថា «លោកនាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា នឹងមិនត្រូវខឹង អន់ចិត្តជាមួយសហរដ្ឋអាមេរិកឡើយ»។
ដោយឡែក អ្នកគ្រប់គ្រងកម្មវិធីការងារនៃអង្គការសង់ត្រាល់ លោក ឃុន ថារ៉ូ ប្រាប់VODថា បើពិនិត្យមើលកម្រិតពន្ធ៣៦ភាគរយ ប្រៀបធៀបនឹងបណ្តាប្រទេសដែលផលិតក្នុងការនាំចេញ វិស័យកាត់ដេរ ដេរស្បែកជើង និងផលិតធ្វើដំណើរនៅក្នុងអាស៊ាន កម្ពុជាអាចប្រឈមនឹងកត្តាប្រគួតប្រជែងទីផ្សារក្នុងការនាំចេញទៅអាមេរិក។
លោកបន្តថា របាំងពន្ធ៣៦%នេះ វានឹងប៉ះពាល់ដល់កំណើននៃការនាំចេញ និងកំណើនសេដ្ឋកិច្ចរបស់កម្ពុជានៅក្នុងអំទ្បុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ ខណៈវៀតណាមអាចនឹងទទួលបានលក្ខខណ្ឌប្រសើរជាងកម្ពុជានិងបណ្តាប្រទេសផ្សេងទៀតនៅក្នុងអាស៊ាន ទាំងកត្តាសេដ្ឋកិច្ច ពាណិជ្ជកម្ម ភូមិសាស្ត្រនយោបាយក្នុងតំបន់។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ដែរថា នៅក្នុងស្ថានភាពនេះក្រុមហ៊ុនអ្នកបញ្ជាទិញនៅទីផ្សារអាមេរិក អាចពិចារណាលើការដាក់បញ្ជាទិញ ក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្មរបស់ខ្លួននៅក្នុងប្រទេសវៀតណាម ដោយសារភាពអំណោយផលនេះ។
លោកថា៖ «វាជាក្ដីបារម្ភសម្រាប់អន្តរកាលនាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ហើយវានឹងអាចជះឥទ្ធិពលទៅដល់ការនាំចេញនៅក្នុងវិស័យនេះ ជាពិសេសអ្វីដែលជាការបារម្ភខ្លាំងបំផុតនោះ គឺស្ថិរភាពការងាររបស់កម្មករនិយោជិតជាងមួយលាននាក់ណាស់ បើយើងពិនិត្យមើលអំពីកម្រិតនៃការយកពន្ធ៣៦% ក្នុងការដែលយើងប្រៀបធៀបទៅនឹងបណ្ដាប្រទេសដែលផលិតក្នុងការនាំចេញវិស័យកាត់ដេរស្បែកជើង និងផលិតផលធ្វើដំណើរនៅក្នុងអាស៊ានយើង អាចនិយាយបានថា កម្ពុជាយើងអាចប្រឈមទៅនឹងការប្រកួតប្រជែងទីផ្សារនៅក្នុងការនាំចេញទៅទីផ្សារសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយបញ្ហានេះ វាប្រាកដណាស់ វានឹងជះឥទ្ធិពលប៉ះពាល់ទៅដល់កំណើនសេដ្ឋកិច្ច ជាពិសេសគឺការនាំចេញ ហើយនិងសេដ្ឋកិច្ចប្រចាំឆ្នាំរបស់ប្រទេសកម្ពុជានៅក្នុងកំឡុងពេលដ៏ខ្លីខាងមុខ»។
លើសពីនេះ ប្រធានសភាពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា លោក ខេស៊ី បលនែត (Casey Barnett) និយាយនៅលើហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី៨ ខែកក្កដានេះថា កម្ពុជាមានការកាត់បន្ថយអត្រាពន្ធច្រើនជាងគេក្នុងចំណោមប្រទេសទាំង១៤។ ភាពប្រសើរឡើងរបស់កម្ពុជា គឺដោយសារការចូលរួមយ៉ាងសកម្មជាមួយតំណាងពាណិជ្ជកម្មសហរដ្ឋអាមេរិក។
លោកបន្តថា បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាខិតជិតដៃគូប្រកួតប្រជែងសំខាន់របស់ខ្លួន គឺបង់ក្លាដែស និងឥណ្ឌូនេស៊ី។ ប៉ុន្តែកម្ពុជានៅពីក្រោយប្រទេសវៀតណាមដែលមានអត្រា ២០%។ វៀតណាមបានផ្តល់សិទ្ធិចូលទីផ្សារវៀតណាមដោយគ្មានពន្ធដល់អាមេរិក។
លោកបន្តទៀតថា រោងចក្រមួយចំនួននៅកម្ពុជា ឥឡូវនេះកំពុងសម្លឹងមើលប្រទេសក្រៅអាស៊ី ដូចជា អេហ្ស៊ីប ដែលមានតម្លៃពលកម្មទាប ប៉ុន្តែមានតែពន្ធអាមេរិក ១០% ប៉ុណ្ណោះ៕
