ក្រុមគណបក្សប្រឆាំង បានអះអាងថា បក្សកាន់អំណាចបន្តធ្វើនយោបាយប្រជាភិថុតិ បោកពលរដ្ឋមួយនគរ ជុំវិញការចង់ធ្វើច្បាប់ ដើម្បីបានដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើត ដែលការណ៍នេះ ជាក្តីបារម្ភពីមហន្តរាយជាតិធ្ងន់ធ្ងរ បើបន្ទាត់នយោបាយ មិនងាកទៅរកផ្លូវត្រូវ តាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យទាន់ពេលទេនោះ។
ក្តីបារម្ភនេះ ក្រោយពីរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងយុតិ្តធម៌ លោក កើត រិទ្ធ ដែលជាសេនាធិការរបស់រដ្ឋាភិបាល បានឡើងការពារសេចក្តីស្នើច្បាប់កែរដ្ឋធម្មនុញ្ញមាត្រា៣៣ នៅចំពោះមុខរដ្ឋសភា កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែកក្កដា ថាគោលបំណងឱ្យមានច្បាប់នេះ គឺដើម្បីបន្សុតមនសិកាជាតិ ទប់ស្កាត់អ្នកបំផ្លាញខ្មែរ ឬជនក្បត់ជាតិ។
លើសពីនេះ លោក កើត រិទ្ធ បានការពារថា ច្បាប់ដកសញ្ជាតិពីកំណើត ប្រទេសជឿនលឿនលើពិភពលោកក៏មានដូចគ្នាដែរ សូម្បីតែសហរដ្ឋអាមេរិក។
លោកថា៖ «ដើម្បីដកសញ្ជាតិខ្មែរ ដើម្បីការពាររដ្ឋ ពិសេសប្រឆាំងនឹងពលរដ្ឋដែលគប់គិតជាមួយបរទេសប្រព្រឹត្តអំពើក្បត់ជាតិ ឬធ្វើសកម្មភាពប៉ះពាល់ដល់វិស័យសន្តិសុខជាតិធ្ងន់ធ្ងរ សេចក្ដីសុខសាន្តរបស់ប្រជាជន និងឧត្តមប្រយោជន៍របស់ប្រទេសជាតិ»។
ដែលការលើកឡើងរបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌នេះ ដូចគ្នាទៅនឹងការលើកឡើងរបស់មេដឹកនាំបក្សកាន់អំណាច និងប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ហ៊ុន សែន ក្នុងកិច្ចប្រជុំមួយ នៅព្រឹទ្ធសភាកាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែកក្កដាផងដែរ។
មន្រ្តីគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក ហ៊ីង សុខសាន្ត បានឱ្យវីអូឌីដឹងនៅថ្ងៃទី១៨ ខែកក្កដានេះ ដោយបដិសេធទាំងស្រុង ចំពោះការបកស្រាយរបស់រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌នេះ ដោយលោកថា មេដឹកនាំកម្ពុជា កំពុងធ្វើនយោបាយប្រជាភិថុតិបោករាស្រ្តមួយនគរ។
ក្នុងន័យនេះ លោកបញ្ជាក់ថា បោកនៅត្រង់ថា គ្មានប្រទេសលើពិភពលោកណា គេធ្វើច្បាប់ដកសញ្ជាតិកំណើតរបស់ជនជាតិគេទេ គឺមានតែច្បាប់ដកសញ្ជាតូបនិយកម្មប៉ុណ្ណោះ ប្រសិនបើពួកគេប្រព្រឹត្តិខុសច្បាប់ ដូច្នេះការអះអាងរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គឺជាការភូតភរ បោកប្រាស់រាស្រ្តខ្មែរសុទ្ធសាត។
លោកថា ករណីនេះនេះឆ្លុះបញ្ចាំងថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គ្មានចេះដឹកនាំអ្វី ក្រៅតែបោករាស្រ្ត ឬបំភ័ន្តភ្នែករាស្រ្ត ដើម្បីបន្តក្តោបអំណាចបែបគ្រួសារនិយម និងដើម្បីកម្ទេចខ្មែរគ្នាឯងប៉ុណ្ណោះ។
លោកថា៖ «វាជារឿងមួយគួរឲ្យសោកស្ដាយណាស់ គ្រាន់តែរឿងប៉ុណ្ណឹង គាត់អាចកុហកពលរដ្ឋបានហើយ គ្រាន់តែរឿងកំប៉ិកកំប៉ុកអ៊ីចឹងគាត់អាចកុហកពលរដ្ឋខ្លួនឯងបាន ចុះរឿងដទៃទៀត ធ្វើម៉េចឲ្យពលរដ្ឋជឿបាន អ៊ីចឹងបើថ្ងៃក្រោយមានបញ្ហាអីធ្ងន់ធ្ងរឬអី! ពលរដ្ឋគាត់ពិបាកនឹងជឿដោយសារតែនាយករដ្ឋមន្ត្រីឬក៏រដ្ឋមន្ត្រីអ៊ីចឹងៗ គាត់អាចនិយាយកុហកពលរដ្ឋឯងបានទៅហើយ ចុះបើបញ្ហារឿងជាតិអីធំៗទៀតធ្វើម៉េច អ៊ីចឹងគេអត់ជឿទេ»។
សម្រាប់ លោក ហ៊ីង សុខសាន្ត យល់ថា មេដឹកនាំដែលចេះតែបោកប្រាស់រាស្រ្ត ឬធ្វើនយោបាយប្រជាភិថុតិបែបនេះ ជោគវាសនាប្រទេសជាតិ និងប្រជារាស្រ្ត ជៀសមិនផុតពីបន្តរងទុក្ខវេទនាគ្មានទីបញ្ចប់ បើមេដឹកនាំប្រទេស នៅតែគ្មានភាពស្មោះត្រង់ជាមួយរាស្រ្តជាម្ចាស់ប្រទេសនោះ។
លោកថា៖« តើឲ្យពលរដ្ឋរស់របៀបម៉េច សង្គមហ្នឹងវាលែងមានទៅជាសង្គមមួយដែលផ្តល់ភាពយុត្តិធម៌ហើយយើងចាំកាលណាសង្គមមួយរងតែភាពអយុត្តិធម៌ សង្គមហ្នឹងអត់មានស្ថិរភាពទេ ហើយបើអត់មានស្ថេរភាពទេ មានន័យថា សង្គមអត់មានសន្តិភាពពិតទេ បានន័យថា សន្តិភាពផ្លូវកាយអត់មានសង្គ្រាមពិតមែន ក៏ប៉ុន្តែកាលណាពលរដ្ឋរស់នៅក្នុងភាពភ័យខ្លាច មិនហ៊ានបញ្ចេញមតិ ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅទាំងភាពអយុត្តិធម៌អ៊ីចឹងសង្គមហ្នឹងអត់មានសង្គមសន្តិភាពផ្លូវចិត្តទេ»។
ចំណែក តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក សួន សូរីដា នៅតែទទូចឱ្យរដ្ឋាភិបាលលុបចោលច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើត ងាកមកដោះស្រាយបញ្ហាសង្គម ផ្សះផ្សាជាតិ ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ។
លោកឱ្យយោបល់ថា ប្រទេសជាតិកំពុងមានជម្លោះព្រំដែន និងបញ្ហាឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោក កំពុងរីករាលដាល ដូច្នេះមេដឹកនាំត្រូវរួបរួមសាមគ្គីគ្នា ដើម្បីទប់ទល់នឹងសត្រូវឈ្លានពាន និងទប់ស្កាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោក។
លោកថា៖ «បាទត្រឹមត្រូវហើយ ពីព្រោះច្បាប់ដកសញ្ជាតិនេះ វាមិនមែនជាច្បាប់មួយដែលបម្រើឲ្យផលប្រយោជន៍ប្រទេសជាតិទេ ហើយក៏វាមិនមែនជាច្បាប់មួយដែលនាំឲ្យមានការផ្សះផ្សាជាតិទេ ហើយច្បាប់នេះ បើយើងពិនិត្យឲ្យច្បាស់ គឺបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងដើម្បីកម្ចាត់ខ្មែរ ចឹងកាលណាច្បាប់មួយដែលបង្កើតឡើងក្នុងគោលបំណងកម្ចាត់ខ្មែរ មានន័យថា វាជាច្បាប់ដែលធ្វើឲ្យមានការបែកបាក់ជាតិហើយ តើទៅរកឯកភាពជាតិណាបាន ដូច្នេះហើយយើងគិតថានៅក្នុងជម្លោះជាមួយថៃកម្ពុជា ឬរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគួរទុកច្បាប់នេះ កុំអនុម័តទៅលើច្បាប់នេះ»។
លើសពីនេះ អតីតនាយកខុទ្ធការល័យ លោក កឹម សុខា គឺលោក មុត ចន្ថា ហាក់ស្តីបន្ទោសលើរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ ដោយអះអាងថា លោក កើត រិទ្ធិ និយាយបំភ្លើស គ្មានសច្ចៈ ដោយសំអាងថា បណ្តាប្រទេសទាំងនោះ មិនមានច្បាប់ដកហូតសញ្ជាតិកំណើតទេ។
សម្រាប់ លោក មុត ចន្ថា សហរដ្ឋអាមេរិកមិនមានច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យដកហូតសញ្ជាតិកំណើត (natural-born citizenship) ឡើយ ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យដកហូតសញ្ជាតូបនីយកម្ម ដែលប្រព្រឹត្តិក្បត់នឹងជាតិអាមេរិក។
ជប៉ុនក៏ពុំមានច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យដកហូតសញ្ជាតិកំណើតឡើយ ប៉ុន្តែពលរដ្ឋជប៉ុនមិនអនុញ្ញាតឱ្យមានសញ្ជាតិពីរ ឬច្រើន តែពលរដ្ឋនឹងតម្រូវឱ្យលាលែងសញ្ជាតិកំណើត បើមិនបោះបង់សញ្ជាតូបនីយកម្មបរទេស។ សូម្បីតែប្រទេសអាស៊ាន ដូចជា សិង្ហបូរីមានច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យដកហូតសញ្ជាតូបនីយកម្ម ក្នុងករណីត្រូវបានផ្តន្ទាទោសពីបទឧក្រិដ្ឋ ប៉ុន្តែមិនអនុញ្ញាតឱ្យដកហូតសញ្ជាតិកំណើតឡើយ។
មួយវិញទៀត លោកថា សូម្បីតែប្រទេសវៀតណាមពុំមានច្បាប់ដកហូតសញ្ជាតិកំណើតទេ ប៉ុន្តែអនុញ្ញាតឱ្យលះបង់សញ្ជាតិដោយស្មគ្រ័ចិត្ត។
សរុបមកវិញ លោក មុត ចន្ថា អះអាងថា គ្មានប្រទេសណាមួយមានច្បាប់អនុញ្ញាតឱ្យដកហូតសញ្ជាតិកំណើតឡើយ អ្វីដែល លោក កើត រិទ្ធិ យកមកសំអាង គឺជាអំពើបន្លំ បំភ្លើស និងបោកប្រាស់ពលរដ្ឋខ្មែរ។
ដោយឡែក អ្នកវិភាគបញ្ហាសង្គម លោក វ៉ន់ ចាន់ឡូត និយាយថា ភាពចម្រូងចម្រាសខាងនយោបាយ វាកើតចេញពីការធ្វើនយោបាយខ្វះសុចរិតភាព មិនធ្វើឱ្យទីលានប្រកួតតាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យ ដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលរដ្ឋធម្មនុញ្ញបានចងកាតព្វកិច្ចអ្នកនយោបាយពីប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស ពលរដ្ឋជាម្ចាស់ប្រទេស។
សម្រាប់ លោក វ៉ន់ ចាន់ឡូត បើកម្ពុជាមានការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ពិតប្រាដក កម្ពុជា គឺគ្មានឡើយសង្រ្គាម និងជនក្បត់ជាតិ កើតឡើងដូចការលើករបស់អ្នកនយោបាយនោះទេ ព្រោះពលរដ្ឋមានសិទ្ធិបោះឆ្នោតជ្រើសរើសមេដឹកនាំ៥ឆ្នាំម្តង តាមឆន្ទៈរបស់ពួកគេ។
លោកអះអាងថា ឱ្យតែមេដឹកនាំខ្មែរស្មោះត្រង់នឹងជាតិ ស្មោះត្រង់នឹងរាស្រ្ត ហ៊ានប្រគួតអំណាចតាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យ សេរីពហុបក្ស កម្ពុជានឹងរីកចម្រើន និងគ្មានសត្រូវហ៊ានបន្តឈ្លានពាននោះទេ។
លោកថា៖ «បញ្ហានយោបាយកម្ពុជាសព្វថ្ងៃនេះ គឺដោយសារតែយើងដើរខុសពីប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យដែលមានន័យថា របៀបធ្វើនយោបាយគេប្រឹងប្រែងតែបង្កើនឥទ្ធិពលបុគ្គល បង្កើនឥទ្ធិពលគ្រួសារ ឲ្យវាមានភាពលេចធ្លោជាងការពង្រឹងនូវប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋ ដោយផ្ដោតទៅលើយុត្តិធម៌សង្គមលើអភិបាលកិច្ច ក៏ដូចជាការពង្រឹងនូវនីតិរដ្ឋ អ៊ីចឹងហើយប្រព័ន្ធដឹកនាំបែបនេះ វាជាគ្រោះថ្នាក់មួយសម្រាប់ប្រទេសជាតិសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋដែលមានន័យថា បុគ្គលនូបនីយកម្មនេះ កំពុងតែសាបព្រោះពាសពេញប្រទេសហើយដែលមានន័យថា អ្នកដែលទទួលបានអំណាចគេទទួលបាននូវអ្វីៗទាំងអស់»។
បើតាមក្រុមអ្នកឃ្លាំមើលបន្ទាត់នយោបាយ លោក ហ៊ុន សែន បានដើរលើផ្លូវខុសចាត់តាំងពីឆ្នាំ២០១៧មក ខណៈមេបក្សនេះដឹងខ្លួនថា ពលរដ្ឋបានបោះឆ្នោតដកសេចក្តីទុកចិត្តយ៉ាងគំហុក ចាប់ពីឆ្នាំ២០១៣ និង២០១៧ ហើយងាកទៅគាំទ្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលជាគណបក្សប្រឆាំងធំជាងគេ។
យ៉ាងណា បន្ទាត់នយោបាយគ្រួសារហ៊ុន ប៉ុន្មានឆ្នាំចុងក្រោយនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា បានធ្វើឱ្យកម្ពុជាក្លាយជាសំបុកពួកឧក្រិដ្ឋជន បន្សល់ទុកជនរងគ្រោះច្រើនលាននាក់ ពីប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ដែលទាំងអស់នេះ ត្រូវបានក្រុមអ្នកមាននិន្នាការប្រឆាំងអះអាងថា ពលរដ្ឋកម្ពុជានឹងបន្តរងគ្រោះគ្មានទីបញ្ចប់ បើគ្មានចរន្តផ្តាស់ប្តូរ តាមរយៈការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌តាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យទេនោះ៕
