ខណៈភាគីថៃបន្តឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ តាមរយៈធ្វើផ្លូវបេតុងថ្មីនៅតំបន់មុំ៣ និងធ្វើសំណង់រឹងនៅប្រាសាទបុរាណខ្មែរផងនោះ អ្នកឃ្លាំមើលជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន ត្រូវប្រញាប់ស្នើសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស កោះប្រជុំបន្ទាន់ ដើម្បីទប់ស្កាត់មហិច្ឆតាឈ្លានពាននេះ។
ការជំរុញនេះ ចំពេលក្រុមយោធាថៃបានពន្លឿនចាក់ផ្លូវបេតុង តាមបន្ទាត់ព្រំដែននៅតំបន់មុំបី រួមទាំងមានទាហានថៃដើរល្បាតចូលក្នុងដីកម្ពុជា បណ្តាលឱ្យជាន់មីនដែលបន្សល់ទុកពីសម័យសង្រ្គាមរងរបួសធ្ងន់ ក្នុងពេលថ្មីៗនេះផងដែរ។
ជុំវិញរឿងនេះ តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន និយាយថា ការធ្វើផ្លូវចូលមកខ្សែបន្ទាត់ព្រំដែននៅតំបន់មុំបីពីភាគីថៃនេះ គឺជាការរំលោភអនុស្សារណៈយោគយល់ឆ្នាំ២០០០ ដែលហាមមិនឱ្យភាគីណាមួយសាងសង់សំណង់រឹង ឬធ្វើអ្វីថ្មីនៅតំបន់មានជម្លោះនោះទេ។
បន្ថែមលើនេះ លោកថា ប្រសិនបើថៃធ្វើផ្លូវចូលមកដល់កន្លែងដែលទាហានថៃ បានជាន់មីនផ្ទុះ គឺថៃបានធ្វើផ្លូវរំលោភចូលដីខ្មែរយ៉ាងជ្រៅ។
ក្នុងន័យលោក ជំរុញឱ្យមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន ពន្លឿនប្រើកិច្ចព្រមព្រៀង២៣តុលា ដើម្បីទប់ស្កាត់សកម្មភាពឈ្លានពានរបស់ថៃ និងត្រូវផ្ញើកំណត់ទូតទៅថៃជាបន្ទាន់ ដោយទាមទារឱ្យបញ្ឈប់សកម្មភាពឈ្លានពានទាំងនោះ។
លោកថា៖ «ឱ្យថៃបញ្ឈប់ការសាងសង់ផ្លូវ ឲ្យឈូសតំបន់ហ្នឹងដូចដើមវិញ កុំឲ្យសាងសង់ផ្លូវចូលមកទឹកដីរបស់កម្ពុជា។ អាហ្នឹងជាការទាមទារមួយដ៏ច្បាស់លាស់ ហើយពន្លឿនការប្ដឹងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិICJ ហ្នឹង នៅតំបន់មុំបី ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាក្របី និងត្រូវប្ដឹងទៅសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ផងដែរ អាហ្នឹងទើបអាចដោះស្រាយបញ្ហាហ្នឹងបាន»។
យ៉ាងណា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ លោកស្រី ម៉ាលី សុជាតា ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដានេះ ដោយខ្លីថា មិនមានអ្វីបកស្រាយបន្ថែមលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ដែលបានឆ្លើយតបទៅភាគីថៃរួចហើយ។
លោកស្រីថា៖ «អូន! ជួយទៅមើលសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានរបស់ក្រសួងការបរទេស ចេញកាលពីយប់មិញបន្តិចទៅ គឺបញ្ជាក់អស់ហើយ! ក្រសួងការពារជាតិ ក៏ចូលរួមជាមួយដែរ។ អរគុណ!»។
បើតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍របស់ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ចេញនៅថ្ងៃទី២១ ខែកក្កដា បញ្ជាក់ថា ហេតុការណ៍ទាហានថៃជាន់មីននេះ គឺនៅក្នុងភូមិតេជោមរកត ស្រុកជាំក្សាន្ត ខេត្តព្រះវិហារ ដែលជាតំបន់មួយស្ថិតនៅក្នុងដែនដីកម្ពុជា ដែលមានការទទួលស្គាល់ជាអន្តរជាតិ។
ប្រភពនោះថា ដែនដីនេះ ត្រូវបានកំណត់ដោយផែនទីខ្នាត ១:២០០០០០ ដែលផលិតដោយគណៈកម្មការចម្រុះបារាំង-សៀម អនុលោមតាមអនុសញ្ញាឆ្នាំ១៩០៤ និងសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ ១៩០៧។
បើតាមក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ផែនទីទាំងនេះ ត្រូវបានរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា និងថៃ ទទួលស្គាល់ជាយូរមកហើយ ថាជាមូលដ្ឋានសម្រាប់ការងារវាស់វែងខណ្ឌសីមាព្រំដែននៃប្រទេសទាំងពីរ ហើយក៏ជាឯកសារយោងសម្រាប់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ សម្រេចចេញសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ ពាក់ព័ន្ធនឹងករណីប្រាសាទព្រះវិហារ និងការបកស្រាយសាលក្រមនេះក្នុងឆ្នាំ ២០១៣។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍ ចាត់ទុកថា យោធាថៃបានចូលទៅតំបន់នេះ គឺរំលោភលើអនុស្សារណៈនៃការយោគយល់គ្នាឆ្នាំ២០០០ ដែលចែងយ៉ាងច្បាស់អំពីការងារខណ្ឌសីមាព្រំដែនរួមគ្នា និងការហាមឃាត់មិនឲ្យមានសកម្មភាពឯកតោភាគី នៅក្នុងតំបន់ដែលមិនទាន់បានកំណត់ខ្សែព្រំដែនរួច។
ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា សង្កត់ធ្ងន់ថា ទោះបីកម្ពុជាបានព្រមានអំពីគ្រោះថ្នាក់ ដែលអាចបង្កឡើងដោយគ្រាប់មីនមិនទាន់ផ្ទុះ បន្សល់ពីជម្លោះប្រដាប់អាវុធរាប់ទសវត្សរ៍ក៏ដោយ ក៏ទាហានថៃបានងាកចេញពីផ្លូវល្បាតដែលប្រទេសទាំងពីរ បានសម្របសម្រួលគ្នាកន្លងមក ហើយបានបង្កើតផ្លូវថ្មីមួយឆ្លងចូលកាត់មកលើទឹកដីកម្ពុជា។
បន្ថែមលើនេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានលើកឡើងលើហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី២២ ខែកក្កដានេះថា តំបន់ដែលមានវិវាទ ឬមិនទាន់ដាច់ស្រេចថាស្ថិតក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់ប្រទេសណាមួយ គឺគ្មានភាគីណាមានសិទ្ធិធ្វើសកម្មភាព ឬដាក់ចេញនូវវិធានការជាឯកតោភាគីនៅក្នុងតំបន់ឬទីកន្លែងនោះ ហើយរាល់វិធានការនានាដែលអាចអនុវត្តបាន ត្រូវមានការឯកភាពគ្នារវាងភាគីទាំងពីរជាមុនសិន។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ព្រមានថា បន្ទាត់ក្រហមនៅតែជាបន្ទាត់ក្រហម មិនមានការប្រែប្រួលទេ ហើយថា កម្ពុជាមិនរំលោភបំពានលើអ្នកណាទេ ប៉ុន្តែកម្ពុជាក៏មិនឲ្យអ្នកណាមួយរំលោភបំពានលើខ្លួននោះដែរ។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា កម្ពុជាបានត្រៀមខ្លួនជាស្រេចក្នុងការការពារខ្លួន និងការពារបូរណភាពទឹកដី តាមគ្រប់មធ្យោបាយទាំងអស់ប្រឆាំងនឹងការរំលោភបំពាន ហើយកម្ពុជានៅតែរក្សាជំហរក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយលើបញ្ហានេះ ដោយមធ្យោបាយអហិង្សាឲ្យបានឆាប់រហ័ស ប្រកបដោយភាពច្បាស់លាស់និងចីរភាព។
យ៉ាងណា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនបាននិយាយដល់កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាទេ។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា ដើម្បីទប់ស្កាត់មហិច្ចតាថៃឈ្លានពាន នៅចំពោះមុខនេះ កម្ពុជាត្រូវពន្លឿនប្តឹងទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ខណៈការប្តឹងទៅICJនៅមានរយៈពេលយូរទៀត។
លោកថា មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន ហាក់កំពុងទុកជម្លោះព្រំដែននេះ ដើម្បីកេងចំណេញនយោបាយរបស់ខ្លួន ដែលបន្ទាត់នយោបាយនេះ ជាហានិភ័យដល់បូរណភាពទឹកដីខ្មែរ។
លោកថា៖ «អាសេចក្តីថ្លែងការណ៍ជាមួយថៃ អាហ្នឹងវាគ្រាន់តែជាការជូនដំណឹងឲ្យប្រជាពលរដ្ឋលោកដឹងទេ វាអត់មានប្រសិទ្ធភាពអនុវត្តជាមួយថៃ។ ដើម្បីឲ្យមានប្រសិទ្ធភាពអនុវត្តជាមួយថៃ វាទាល់តែកម្ពុជាត្រូវធ្វើកំណត់ទូតដាក់សម្ពាធថៃហ្នឹង តាមរយៈយន្តការអន្តរជាតិ ដូចជា កិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស ដូចជាអាស៊ាន ដូចជាក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិអីហ្នឹង ត្រូវតែឱ្យគេជួយដាក់សម្ពាធប្រទេសថៃហ្នឹង អាហ្នឹងបានយើងអាចមានសង្ឃឹមថា ថៃហ្នឹងវាញញើតខ្មែរបាន»។
សម្រាប់ អ្នកឃ្លាំមើលកិច្ចការព្រំដែនលោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា អាថ៌កំបាំងដែលរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន មិនហ៊ានយកកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីសដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ នៅពេលនេះ ព្រោះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ តម្រូវឲ្យលុបចោលសន្ធិសញ្ញាខុសច្បាប់ទាំងអស់ជាមួយវៀតណាម។
លោកថា៖ «បើសិនជាកម្ពុជាប្ដឹងថៃទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្ដិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ហ្នឹង ប្រាកដជាគេសើរើបញ្ហាសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៨៨២ ៨៣ ៨៥ សម័យយួនត្រួតត្រា ដែលលោក ហ៊ុន សែន ធ្វើឲ្យសន្ធិសញ្ញាហ្នឹងរស់ឡើងវិញ តាមសន្ធិសញ្ញាបំពេញបន្ថែមឆ្នាំ២០០៥ យកតាមសន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៨៨៥។ វាប៉ះពាល់ទៅដល់កិច្ចព្រមព្រៀង និងសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនជាមួយវៀតណាម ដែលលោក ហ៊ុន សែន ស៊ីញ៉េនាទសវត្សរ៍ទី៨០ ដែលកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ តម្រូវឲ្យលុបចោលសន្ធិសញ្ញាព្រំដែន នាទសវត្សរ៍ទី៨០ សម័យវៀតណាមត្រួតត្រា»។
ភាពចម្រូងចម្រាសបញ្ហាព្រំដែននេះ អ្នកវិភាគនយោបាយ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ ធ្លាប់ចង្អុលបង្ហាញពីមូលដ្ឋានច្បាប់រឹងមាំរបស់កម្ពុជា ដែលប្រទេសជិតខាងមិនអាចរំលោភបំពានបាន។
លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ ធ្លាប់បានបង្ហោះសារលើហ្វេសប៊ុករបស់លោក ពីខ្លឹមសារមាត្រា៥ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដែលកម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់ការពារទឹកដីបាន។
បើតាមមាត្រា៥ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បញ្ជាក់ថា បើមានការគំរាមកំហែងរំលោភលើអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា បណ្តាភាគីក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ត្រូវពិគ្រោះជាបន្ទាន់ ដើម្បីអនុម័តរាល់វិធានការសមស្រប ដើម្បីដោះស្រាយរាល់ការរំលោភទាំងនេះតាមមធ្យោបាយសន្តិវិធី។
វិធានការដោះស្រាយ រួមមានរាយការណ៍ទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬប្រើប្រាស់មធ្យោបាយដំណោះស្រាយនូវទំនាស់ដោយសន្តិវិធី យោងតាមមាត្រា៣៣ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយភាគីពាក់ព័ន្ធក៏អាចសុំការឧបត្ថម្ភពីសហប្រធាននៃសន្និសីទប៉ារីសស្តីពីកម្ពុជា រួមមាន ប្រទេសបារាំង និងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីផងដែរ។
បើតាមលោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ម្ចាស់ហត្ថលេខីទាំង១៨ប្រទេស ដែលជាសាក្សីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ រួមទាំងប្រទេសថៃ និងវៀតណាម ត្រូវទទួលស្គាល់ និងគោរពគ្រប់បែបយ៉ាងទាំងអស់ ដល់អធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យ បូរណភាព និងភាពមិនអាចរំលោភបាននៃដែនដី អព្យាក្រឹតភាព និងឯកភាពជាតិកម្ពុជា។
ជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជាថៃ បានកក្រើកឡើងវិញ ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ប្រមាណជិត២ខែទៅនេះ បន្ទាប់ពីទាហានថៃបានបើកការបាញ់ប្រហារទៅលើលេណដ្ឋានកងទ័ពកម្ពុជា នៅជួរមុខ ក្នុងតំបន់មុំ៣ ស្រុកជាំក្សាន្ត បណ្តាលឱ្យទាហានខ្មែរម្នាក់ស្លាប់។
ប៉ុន្តែមកដល់ពេលនេះ កម្តៅនេះមិនទាន់ថមថយទេ ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ពកម្ពុជា ប្រឈមនឹងញឹកញាប់ជាមួយភាពគឈ្លើនរបស់ទាហានថៃ ដែលចេះតែដើរឆ្លងចូលដីកម្ពុជា នឹងបន្តប៉ះទង្គិចគ្នាដោយពាក្យសម្តីជាដើម ដែលបញ្ហាទំាំងនេះជាក្តីបារម្ភពីលទ្ធភាពផ្ទុះអាវុធនៅថ្ងៃណាមួយ ដែលនឹងធ្វើឱ្យឈាមខ្មែរហូរ បើរដ្ឋាភិបាលមិនពន្លឿនយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិទាំងអស់រួមទាំងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដើម្បីទប់ស្កាត់ទេនោះ៕
