ស្របពេលដែលកងទ័ពកម្ពុជា និងថៃ បើកការប្រយុទ្ធគ្នាតាមបន្ទាត់ព្រំដែននោះ គណបក្សប្រឆាំងថ្កោលទោសទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃដូចបក្សកាន់អំណាចកម្ពុជាដែរ ដោយទាមទារឲ្យថៃដកទ័ពចេញពីអធិបតេយ្យកម្ពុជាជាបន្ទាន់ ដោយថា បើថៃត្រូវទៅតតាំងក្ដី នៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) បើថៃបើចោទថា កម្ពុជាជាអ្នកឈ្លានពានខ្លួននោះ។
គណបក្សសង្គ្រោះជាតិប្រចាំសហរដ្ឋអាមេរិក តាមរយៈសេចក្តីថ្លែងការណ៍ចុះថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥នេះ បានថ្កោលទោសយ៉ាងដាច់ខាតចំពោះអំពើឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃមកលើដែនអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា។
សម្រាប់គណបក្សប្រឆាំងនេះ ហៅអំពើឈ្លានពាននេះ គឺជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយថា ខ្លួនទាមទារឱ្យកងទ័ពឈ្លានពានថៃដកចេញពីដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងបញ្ឈប់រាល់ការបង្កជម្លោះគ្រប់រូបភាព។
លើសពីនេះ សង្គ្រោះជាតិថា ខ្លួនលើកទឹកចិត្តដល់ប្រទេសថៃ ឲ្យវិលទៅតតាំងក្តីនៅចំពោះមុខតុលាការយុត្តិធម៌ អន្តរជាតិ តាមការស្នើសុំរបស់កម្ពុជា ដូចរឿងក្តីប្រាសាទព្រះវិហារឆ្នាំ១៩៦២ និងរឿងក្តីស្នើសុំបកស្រាយសាលក្រមឆ្នាំ១៩៦២ ឡើងវិញ នៅឆ្នាំ២០១៣ ប្រសិនជាខ្លួនយល់ថា កម្ពុជារំលោភយកទឹកដីខ្លួននោះ។
ការណ៍ដែលប្រទេសថៃ ប្រកាសមិនទទួលស្គាល់យុត្តាធិការនៃតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្នុងការរំលោភឈ្លានពានមកលើដែនអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា ក្នុងចំណុចប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាក្របី តំបន់មុំ៣ ជាដើម គឺបានបង្ហាញយ៉ាងច្បាស់ថា ប្រទេសថៃដឹងជាមុនថាខ្លួននឹង ចាញ់ក្តីយ៉ាងអាម៉ាស់ជាលើកទី៣ ជាថ្មីម្តងទៀត និងធ្វើឱ្យប្រទេសថៃជាប់ឈ្មោះជាប្រទេសឈ្លានពាន ប្រទេសដទៃដោយរំលោភបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ និងធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។
គណបក្សប្រឆាំងនេះ អំពាវនាវដល់ប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ឆ្នាំ១៩៩១ ថ្កោលទោសដល់ការឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃមកលើដែនអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីនៃកម្ពុជា និងទាមទារឲ្យប្រទេសថៃ គោរពកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិរបស់ខ្លួន ក្នុងនាមជាប្រទេសហត្ថលេខីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដែលត្រូវមានកាតព្វកិច្ចធានាឲ្យមានការគោរព និងការការពារអធិបតេយ្យភាព និងបូរណភាពទឹកដីនៃប្រទេសកម្ពុជា។
នាយកខុទ្ទកាល័យប្រធានគណបក្សសង្គ្រោះជាតិរបស់ លោក កឹម សុខា គឺលោក មុត ចន្ថា ឱ្យវីអូឌីដឹងបន្ថែមនៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដានេះថា ក្នុងកាលៈទេសៈ
នេះ បញ្ហាគោលនយោបាយផ្សេងគ្នាជារឿងដោយឡែក អំឡុងពេលប្រទេសជាតិកំពុងរងគ្រោះពីការឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាង ហើយលោកសូមថ្កោលទោសជាដាច់ខាតនូវទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើដែនអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា។
លោកថា៖ «ពួកយើងយល់ឃើញថាការឈ្លានពាននេះ គឺជាការរំលោភបំពានលើច្បាប់អន្តរជាតិជាពិសេសធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិដែលហាមឃាត់ប្រទេសមួយ ប្រើប្រាស់កម្លាំងទ័ពដើម្បីឈ្លានពានទៅលើប្រទេសមួយទៀត ហើយជាងនេះទៅទៀតប្រទេសថៃគឺជាប្រទេសហត្ថលេខីមួយនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ មានកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិដើម្បីធានាឲ្យមានការគោរព និងការការពារដល់បូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ដូច្នេះហើយប្រទេសថៃបានរំលោភទាំងច្បាប់អន្តរជាតិ និងកាតព្វកិច្ចរបស់ខ្លួននៅក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស ដែលខ្លួនបានចុះហត្ថលេខា ហើយខ្លួនមានកាតព្វកិច្ចអន្តរជាតិ ក្នុងការធានាដល់បូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសកម្ពុជា ផ្ទុយទៅវិញ ខ្លួនក្លាយជាប្រទេសឈ្លានពានមកលើកម្ពុជា »។
ប្រហាក់ប្រហែលគ្នានេះដែរ គណបក្សជាច្រើនទៀតដែលគេស្គាល់ថា និយមប្រជាធិបតេយ្យមានគណបក្សភ្លើងទៀន និងគណបក្សជំនាន់ថ្មី ជាដើម បានចាត់ទុកការផ្ទុះអាវុធនៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែននៅពេលនេះ ជាទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃដូចគ្នា។
តាមរយៈអគ្គលេខាធិការគណបក្សភ្លើងទៀន លោក លី សុធារ៉ាយុត្តិ បានប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី២៥ ខែកក្កដានេះថា ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋខ្មែរ លោកសូមថ្កោលទោសជុំវិញទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាដូចគ្នា។
លោកថា៖ «យើងសុំថ្កោលទោសយ៉ាងដាច់អហង្ការ ចំពោះទង្វើឈ្លានពានទៅលើបូរណភាពទឹកដី និងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ពីសំណាក់កងទ័ពថៃនេះ ហើយក៏សូមកោតសរសើរយ៉ាងក្រៃលែងចំពោះវីរៈភាពដ៏អង់អាចក្លាហានរបស់កងទ័ពកម្ពុជា នៅតាមបណ្ដោយព្រំដែន ក្នុងការការពារនូវបូរណភាពទឹកដីអធិបតេយ្យភាព មិនឲ្យមានការឈ្លានពានពីសំណាក់កងទ័ពថៃ។ ជាមួយគ្នានេះដែរ យើងក៏ជំរុញលើកទឹកចិត្តឲ្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បន្តប្រើប្រាស់នូវយន្តការជាតិ យន្តការក្នុងតំបន់យន្តការរបស់អាស៊ាន ព្រោះកម្ពុជាជាសមាជិករបស់អាស៊ាន»។
ជាមួយគ្នានេះ គណបក្សជំនាន់ថ្មី និយាយក្នុងសេចក្តីថ្លៃងការណ៍របស់ខ្លួនចុះថ្ងៃទី២៤ខែកក្កដានេះថា ខ្លួនសូមធ្វើការថ្កោលទោសយ៉ាងដាច់អហង្ការ ចំពោះទង្វើឈ្លានពានរបស់យោធាថៃដោយយកការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ធ្វើជាដំណោះស្រាយបញ្ហាដោយកម្រោល និងឃោរឃៅមកលើឯករាជ្យភាព អធិបតេយ្យភាព បូរណភាពដែនដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
បន្ថែមពីនេះ គណបក្សជំនាន់ថ្មី ជំរុញ និងគាំទ្រដល់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លើការកោះប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអន្តរជាតិ (UNSC) ដើម្បីយកសំណុំរឿងប៉ះទង្គិចគ្នានេះ ស្រាយបំភ្លឺចំពោះមតិអន្តរជាតិ ចំពោះភាពខុសត្រូវរវាងភាគីជម្លោះទាំងពីរ ដើម្បីឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិធ្វើជាសាក្សី ជាពិសេសកម្ពុជាត្រូវដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះនេះដោយសន្តិវិធី និងស្របតាមគោលការណ៍អន្តរជាតិ។
ចំណែករដ្ឋាភិបាលតាមរយៈក្រសួងការបរទេស និយាយកាលពីថ្ងៃទី២៤ខែកក្កដាថា កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃ ដែលបានបើកការវាយប្រហារ មកលើទីតាំងឈរជើងរបស់កម្ពុជា នៅតាមតំបន់ព្រំដែន រួមទាំង ប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាក្របី និងមុំបី ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងខេត្តឧត្តរមានជ័យនោះថា ជាទង្វើឈ្លានពានរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើច្បាប់អន្តរជាតិ រួមទាំងគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋានដែលមានចែងក្នុងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ និងធម្មនុញ្ញអាស៊ាន ដែលហាមឃាត់ការគំរាមកំហែង ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំងប្រឆាំងនឹងបូរណភាពទឹកដី និងឯករាជ្យភាពនយោបាយរបស់រដ្ឋណាមួយ។
រដ្ឋាភិបាលចាត់ទុកថា ការឈ្លានពានខាងយោធាថៃ ដោយគ្មានមូលហេតុបែបនេះ មិនត្រឹមតែបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពនៅតាមព្រំដែនរួមរបស់កម្ពុជាប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងបង្ហាញពីការមិនយកចិត្តទុកដាក់ចំពោះបទដ្ឋានក្នុងតំបន់ និងកាតព្វកិច្ចផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិផងដែរ។
កម្ពុជាអំពាវនាវឲ្យថៃបញ្ឈប់រាល់អរិភាពជាបន្ទាន់ ដកកម្លាំងទៅខាងព្រំដែនរបស់ខ្លួន និងចៀសវាងសកម្មភាពញុះញង់ដែលអាចធ្វើឲ្យស្ថានការណ៍កាន់តែតានតឹង។
តែយ៉ាងណា កម្ពុជាក៏រក្សាសិទ្ធិស្វ័យការពារជាមូលដ្ឋានរបស់ខ្លួន ដែលត្រូវបានទទួលស្គាល់ក្នុងមាត្រា ៥១ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយនឹងចាត់រាល់វិធានការចាំបាច់ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យបូរណភាពទឹកដី និងសុវត្ថិភាពរបស់ប្រជាជនខ្លួន។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ យល់ថា ក្នុងស្ថានភាពបែបនេះ កម្ពុជាត្រូវការចាំបាច់បំផុត គឺការបង្រួបបង្រួមគ្នាប្រឆាំងទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់បរទេស។
លោកថា៖ «ជារឿងល្អ ពីព្រោះយើងដឹងហើយថា ប្រទេសយើងជាទីជម្រករបស់យើងទាំងអស់គ្នា មិនថាមនុស្សក្នុងគណបក្សកាន់អំណាច ឬក្រៅរដ្ឋាភិបាល ឬក៏គណបក្សប្រឆាំងនោះទេ គឺពោលយើងជាខ្មែរតែមួយ ដូច្នេះទាមទារឬក៏តម្រូវឲ្យយើងធ្វើការជាមួយគ្នា ហើយថ្កោលទោសចំពោះជនណា ប្រទេសណាដែលមានបំណងទុចរិត និងឈ្លានពានលើអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ដូច្នេះមានតែការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សា ហើយនឹងធ្វើការជាមួយគ្នាជាធ្លុងមួយទេ ទើបអាចធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋមានកម្លាំងចិត្ត និងគាំទ្រទាំងរដ្ឋាភិបាល ទាំងអ្នកនយោបាយ ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងជាមួយនឹងបរទេសឈ្លានពានលើដែនអធិបតេយ្យភាពជាតិរបស់យើងទាំងអស់គ្នា»។
យ៉ាងណា សម្រាប់គណបក្សសង្ក្រោះជាតិប្រចាំនៅសហរដ្ឋអាមេរិក អំពាវនាវដល់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ ធ្វើអន្តរាគមន៍ជាបន្ទាន់ ដើម្បីបញ្ឈប់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធរវាងកម្ពុជា និងថៃ ដែលបង្កឡើងដោយការរំលោភបំពាន និងទន្ទ្រានកាន់កាប់ទឹកដីខ្មែរដោយរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ ជាពិសេសធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ។ យើងសូមស្នើដល់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ បង្វែរជម្លោះប្រដាប់អាវុធ រវាងកម្ពុជា និងថៃ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងបញ្ហាបូរណភាពទឹកដី ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ តាមការស្នើសុំរបស់កម្ពុជា ដើម្បីឈានទៅរកដំណោះស្រាយដោយសន្តិវិធី សំដៅបញ្ឈប់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ដែលបង្កមហន្តរាយដល់អាយុជីវិតមនុស្ស និងទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងៗ ព្រមទាំងការគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខតំបន់ផងដែរ។
លើសពីនេះ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ អះអាងថា ខ្លួនគាំទ្រយ៉ាងពេញទំហឹងដល់វីរភាពដ៏ក្លាហានរបស់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទដែលប្រយុទ្ធតតាំង ដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដីនៃកម្ពុជា ពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ។ ប្រវត្តិសាស្ត្រនឹងកត់ត្រាទុក នូវវីរភាពរបស់កងទ័ពខ្មែរដ៏ក្លាហាន ដែលបានធ្វើពលិកម្មប្រកបដោយមនសិការ និងឧត្តមគតិស្នេហាជាតិ៕
