ជម្លោះព្រំដែនដែលបានផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នារយៈពេល៥ថ្ងៃទៅនេះ អ្នកឃ្លាំមើលជំរុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជាត្រូវធ្វើយ៉ាងណាកុំឱ្យថៃមានលេស វិលមកឈ្លានពានដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជាឡើងវិញបាន ដូចជា នៅប្រាសាទតាមាន់ធំ តាក្របី តំបន់មុំ៣ និងទីតាំងមួយចំនួនទៀត ដូចដែលថៃធ្លាប់ឈ្លានពានកន្លងទៅ។
ការជំរុញនេះ ចំពេលមានកិច្ចចរចាបទឈប់បាញ់រវាងកម្ពុជានិងថៃ ដែលមានប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ធ្វើជាម្ចាស់ផ្ទះ អាមេរិកជាអ្នកសហការរៀបចំ ដោយមានតំណាងពីភាគីចិនចូលរួមផងដែរ នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥នេះ។
នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ជាក់លើហ្វេសប៊ុកលោកនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ថា គោលបំណងនៃកិច្ចប្រជុំនេះ ដើម្បីសម្រេចឲ្យមានបទឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ ដែលនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជានិងថៃ បានឯកភាពគ្នាតាមគំនិតផ្ដួចផ្ដើមរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ។
កាលពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ អ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា បញ្ជាក់ថា ប្រាសាទតាក្របី តំបន់មុំបី និងប្រាសាទតាមាន់ធំ ត្រូវបានកងទ័ពកម្ពុជាកាន់កាប់ដោយជោគជ័យដែលជាដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ខណៈកន្លងទៅតំបន់ទាំងនេះ សុទ្ធតែមានកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃឈរជើងរៀងៗខ្លួន។
ជុំវិញរឿងនេះ តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន និយាយថា ក្នុងការចរចាគ្នានេះ កម្ពុជាត្រូវទាមទារឱ្យថៃបញ្ឈប់ការឈ្លានពាន និងដកទ័ពឈ្លានពានចេញពីដីកម្ពុជាទាំងអស់ រួមមាន ច្រកអានសេះ ប្រាសាទតាមាន់តូច ជាដើម។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា កម្ពុជាត្រូវប្រញាប់ប្តឹងថៃទៅICJ និងត្រូវស្នើឱ្យមហាអំណាចចិន និងអាមរិកដាក់សម្ពាធថៃ ឱ្យទៅតតាំងក្តីជាមួយកម្ពុជា នៅតុលាការICJ ដើម្បីឱ្យថៃគោរពតាមសន្ធិសញ្ញាបារាំងសៀម ១៩០៤ និង១៩០៧។
លោកថា៖ «កុំព្រមឱ្យសោះក្នុងការគ្រប់គ្រងរួមមុនដែលផ្ទុះសង្គ្រាម។ បើមិនអ៊ីចឹងទេគឺយើងនឹងមានភាពរញ៉េរញ៉ៃនៅប្រាសាទទាំងអស់ហ្នឹង ហើយអាចបាត់ប្រាសាទទាំងអស់ហ្នឹង ទៅភាគីថៃ នៅពេលអនាគត។ ហើយទោះបីយើងឈ្នះក្ដីនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិICJ នៅពេលខាងមុខក៏ដោយ។ បើសិនជាយើងគ្រប់គ្រងរួម ពិបាកនឹងបណ្ដេញថៃចេញពីប្រាសាទទាំងអស់ហ្នឹងណាស់ បើសិនជាត្រូវបណ្តេញហ្នឹង គឺត្រូវអាចផ្ទុះអាវុធម្តងទៀត។ ជាសំណូមពររបស់ខ្ញុំ កុំឲ្យរដ្ឋាភិបាលយល់ព្រមឱ្យសោះ ក្នុងការគ្រប់គ្រងរួមដូចពីមុន ចំពោះប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របី គឺធ្វើម៉េចកម្ពុជាគ្រប់គ្រងទាំងស្រុង១០០ភាគរយ ហើយត្រូវតែគ្រប់គ្រងបន្តទៅទៀតផ្តាច់មុខតែម្ដង»។
បន្ថែមលើនេះ លោកថា ត្រូវឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវលើការខូចខាត ដែលថៃបំពានច្បាប់អន្តរជាតិដោយប្រើគ្រាប់បែកចង្កោមវាយប្រហារលើកម្ពុជា ការបាញ់កំទេចប្រាសាទព្រះវិហារ រួមទាំងផ្សែងពុល ជាដើម។
សម្រាប់ អតីតនាយកខុទ្ទការល័យ លោក កឹម សុខា គឺលោក មុត ចន្ថា វិភាគលើហ្វេសប៊ុកលោកនៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដានេះថា ការចរចាដែលផ្ចុងផ្តើមដោយអាមេរិកនេះ អាចមិនបានផលជាដុំកំភួនហើយ អាចធ្វើឱ្យកម្ពុជាខាតបង់ធំ បើកម្ពុជាធ្វើការទូតមិនបានដិតដល់ និងចំទិសដៅ។
លោកថា ភាគីឈ្លានពានថៃពូកែការទូត ជាពិសេសល្បិចកលខាងបំភ្លៃ ក្រឡាស់ មួលបង្កាច់ លាបពណ៌ ទម្លាក់កំហុស និងមិនដែលទទួលខុសត្រូវចំពោះទង្វើអាក្រក់របស់ខ្លួន។
ជាងនេះទៀត ថៃមានទំនាក់ទំនងទ្វេភាគីល្អប្រសើរ និងជិតស្និទ្ធជាមួយអាមេរិក បើប្រៀបធៀបរវាងកម្ពុជា និងអាមេរិក។
ដោយឡែក លោកថា ទំនាក់ទំនងស្អិតរមួតរវាងចិន និងកម្ពុជា បានបង្កើតមន្ទិលធ្ងន់រួចហើយសម្រាប់អាមេរិក ចំពោះឥទ្ធិពលរបស់ចិននៅកម្ពុជា ជាពិសេសបញ្ហាមូលដ្ឋានទ័ពជើងទឹកសមុទ្ររាម។
សម្រាប់ លោក មុត ចន្ថា គួរតែកុំទាន់យកបញ្ហាពន្ធពាណិជ្ជកម្ម អាមេរិកមកឡូកឡំជាមួយការចរចាលើបទឈប់បាញ់គ្នា និងការបង្កើតឱ្យមានសន្តិភាព។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា៖ «ប្រសិនជាការចរចានេះ ស្ថិតក្រោមសម្ពាធដោយសារការខ្លាចបាត់បង់នូវការអនុគ្រោះពាណិជ្ជកម្មទាប ភាគីថៃអាចស្រូបយកចំណេញពីការទាមទាររក្សាទុកចំណែកគ្រប់គ្រងលើដែនដីកម្ពុជា ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នានៅមុនពេលផ្ទុះអាវុធ និងងាកមកចរចាទ្វេភាគីតាមការចង់បានរបស់ភាគីឈ្លានពានថៃ ដែលជាល្បិចកលអូសបន្លាយបញ្ហាព្រំដែន ព្រោះភាគីឈ្លានពានគេចវេះ មិនទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ដើម្បីដោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់អន្តរជាតិដោយឈរលើផែនទីផ្លូវការឆ្នាំ១៩០៧»។
សម្រាប់ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត ចាត់ទុកថា ការចូលរួមពីមហាអំណាចក្នុងជម្លោះព្រំដែននេះ អាចជាការចាប់ផ្តើមមួយជាវិជ្ជមាន តែមិនទាន់បានសម្រេចលទ្ធផលធំដុំទេ ព្រោះថៃបរាជ័យឈ្លានពានកម្ពុជា។
បើតាម លោក ម៉ែន ណាត ថៃចង់ចរចាទ្វេភាគី ព្រោះថៃចង់សង្កត់ខ្មែរឱ្យដកទ័ពចេញ ហើយថៃចូលទៅកាន់កាប់រួមគ្នាតែម្តង ដែលជាល្បិចរបស់ថៃមានជាយូរហើយ ខណៈតាមយន្តការអន្តរជាតិវិញ លោកថា កម្ពុជាកំពុងមានប្រៀបទាំងការប្តឹងទៅ ICJ និងរកការអន្តរាគមន៍ពីUNជាដើម។
យ៉ាងណា ចំពោះមេរៀនដែលកម្ពុជា រៀនបានពីជម្លោះព្រំដែនលើកនេះ ក្រៅពីពឹងអន្តរជាតិហើយ កម្ពុជាត្រូវពង្រឹងសព្វាវុធទំនើបៗ ពង្រឹងសេដ្ឋកិច្ច និងការផ្សះផ្សាផ្ទៃក្នុងជាតិដើម្បីទប់ទប់សត្រូវឈ្លានពាន។
លោកថា៖ «ជាមេរៀនដែលកម្ពុជាគួរធ្វើ គឺពង្រឹងវិស័យកងទ័ពឲ្យរឹងមាំទី១ ហើយទី២ត្រូវពង្រឹងស្មារតីជាតិរបស់ខ្លួនឯងហ្នឹងឲ្យបានរឹងមាំឡើងវិញ ផ្សះផ្សាជាតិជាពិសេស ហើយអ្វីដែលយើងចង់បានជាងគេ គឺចង់ឃើញមេដឹកនាំកម្ពុជាសម្រួលទៅដល់អ្នកទោសមនសិការ ឬក៏អ្នកជាប់ឃុំមនសិការ ឲ្យពួកគាត់មានសេរីភាពឡើងវិញ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាផ្ទៃក្នុងជាតិ និងដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះជាមួយប្រទេសជិតខាងផង ហើយទី៣កម្ពុជាក៏គួរគិតឡើងវិញដែរ អំពីការពង្រឹងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច និងសន្តិសុខជាតិ ដើម្បីជួយសម្រួលទៅដល់ការងាររបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ»។
ការផ្ទុះអាវុធរវាងកងទ័ពកម្ពុជា-ថៃ បានកើតឡើងនៅព្រឹកថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ នៅចំណុចប្រាសាទតាមាន់ធំ ខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងបានរាលដាលទៅកាន់ចំណុចផ្សេងៗទៀត នៅតាមបណ្តោយព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ។ ការប្រយុទ្ធគ្នានេះ បានកើតឡើងបន្ទាប់ពីភាគីថៃ បានផ្ទុះអាវុធមុន នៅចំណុចប្រាសាទតាមាន់។
ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ កាលពីថ្ងៃទី២៦ខែកក្កដា បានចេញមុខអន្តរាគមន៍ឱ្យភាគីកម្ពុជានិងថៃ វិលទៅរកការឈប់បាញ់បន្ទាន់មួយ ដើម្បីបញ្ចៀសការសម្លាប់គ្នាទៅវិញទៅមក។
យ៉ាងណា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ អ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា បានបញ្ជាក់ថា គិតត្រឹមព្រឹកថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដានេះ ថៃបានពង្រីកការឈ្លានពាន កាន់តែមានរូបភាពសាហាវឃោរឃៅ ដោយប្រើអាវុធធុនធ្ងន់គ្រប់ប្រភេទ និងដាក់ពង្រាយកងទ័ពយ៉ាងច្រើនលើសលប់ ដើម្បីទន្ទ្រានយកទឹកដីកម្ពុជា។
បើតាមអ្នកនាំពាក្យរូបនេះ ថៃបានផ្លោងចូលទីតាំងជាច្រើនមកលើទឹកដីកម្ពុជាក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ រួមទាំងប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រើយន្តហោះទម្លាក់គ្រាប់បែកលើទីតាំងជាច្រើនក្នុងខេត្តព្រះវិហារ រួមទាំងប្រើផ្សែងពុលបាញ់លើទីតាំងឈរជើងកងទ័ពកម្ពុជា។
អ្នកស្រីចាត់ទុកទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃ គឺខ្វះទំនួលខុសត្រូវ និងបានរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិដែលបានបង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរ មិនត្រឹមតែសន្តិភាព និងស្ថេរភាពក្នុងតំបន់នោះទេ ប៉ុន្តែវាថែមទាំងប៉ះពាល់ដល់មូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិផងដែរ៕
