ការផ្ទុះអាវុធជាទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលភាគីថៃបានប្រើអាវុធធុនធ្ងន់ រួមទាំងប្រើយន្តហោះចម្បាំង F-16 ទម្លាក់គ្រាប់បែកចង្កោម បាញ់ផ្សែងពុល លើកងទ័ពជួរមុខ ក្នុងទិសដៅឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា ហើយទីបំផុតថៃបានយល់ព្រមចុះកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ក្រោយយន្តការអាស៊ាន ដែលផ្តើមគំនិតដោយប្រធានាធិបតេយ្យ ត្រាំ នោះវាហាក់បានបន្សល់ទុកនូវចម្ងល់ជាច្រើន។
ចម្ងល់នៅត្រង់ថា ប្រទេសថៃ ត្រូវបានគេដឹងថា ជាប្រទេសរីកចម្រើនជាងកម្ពុជា ទាំងវិស័យសេដ្ឋកិច្ច វិស័យកងទ័ព រីឯចំនួនពលដ្ឋវិញ លើសកម្ពុជារហូតជាង៥ដង ខណៈកម្ពុជាមានប្រជាពលរដ្ឋប្រមាណជា១៧លាននាក់។ ទាំងនេះជាសំណួរថា តើការផ្ទុះអាវុធជាមួយថៃរហូតមានបទឈប់បាញ់បន្ទាន់ផ្តល់មេរៀនអ្វីខ្លះដល់កម្ពុជា?
បញ្ហាទាំងនេះ ត្រូវបានអ្នកឃ្លាំលើកឡើងថា កត្តាចម្បងមួយដែលចាប់បង្ខំឱ្យប្រទេសថៃ ដែលជាប្រទេសរីកចម្រើនជាងកម្ពុជា បង្ខំចិត្តដើរចូលតុចរចាជាមួយកម្ពុជានោះ គឺសម្ពាធអន្តរជាតិ រួមទាំងមហាអំណាច មានសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងយន្តការអាស៊ានផងដែរ។
ចុះសំណួរនៅត្រង់ថា កម្ពុជាត្រូវត្រៀមខ្លួនបែបណា ដើម្បីប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពានទឹកដី ខណៈប្រទេសទាំងនោះ ជាប្រទេសរីកចម្រើនខ្លាំងជាងខ្លួន ទាំងវិស័យកងទ័ព សេដ្ឋកិច្ច និងពលរដ្ឋច្រើនរហូតជាង១០០លាននាក់នោះ។
បើតាមអ្នកឃ្លាំមើលនិងអ្នកជំនាញកិច្ចការនយោបាយ មានកត្តាធំ៣ដែលកម្ពុជាឆាប់ត្រូវកែលម្អ រួមទាំងមេរៀនការផ្ទុះអាវុធជាមួយថៃរយៈពេល៥ថ្ងៃ ដែលបង្ខំឱ្យថាយល់ព្រមលើកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់បន្ទាន់ដោយឥតលក្ខខណ្ឌនោះពេលនេះ។
សម្រាប់ តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន ដែលមានបទពិសោធន៍កិច្ចការព្រំដែន ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដានេះថា មេរៀនបីធំ ដែលកម្ពុជាគួររៀនសូត្រពីហេតុការណ៍សង្គ្រាមឈ្លានពានពីភាគីថៃរយៈពេល៥នេះ។
លោកថា ទី១ កម្ពុជាត្រូវពង្រឹងវិស័យយោធារបស់ខ្លួនឱ្យកាន់តែរឹងម៉ាំ ត្រូវទិញសម្ភារៈសឹក អាវុធទំនើបៗពីសហរដ្ឋអាមេរិក និងបណ្តាប្រទេសជឿនលឿនមួយចំនួនទៀត ពោលគឺត្រូវពង្រឹងវិស័យកងទ័ព ទាំងសព្វាវុធ និងសមត្ថភាពកងម្លាំង ដើម្បីទប់ទល់និងវាយបកទៅលើសត្រូវឈ្លានពាន។
ទី២ កម្ពុជាត្រូវពង្រឹងផ្ទៃក្នុងជាតិ ផ្សះផ្សាជាតិ ស្តារប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស ដើម្បីផ្តល់ភាពកក់ក្តៅនិងទំនុកចិត្តនៃសាមគ្គីភាពរបស់ជាតិសាសន៍ខ្មែរទាំងមូល។
ចំណែកទី៣ កម្ពុជាត្រូវពង្រឹងទំនាក់ទំនងការទូតឱ្យស្អិតរមួត ជាមួយបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន ដូចជា អាមេរិក បារាំង និងចក្រភពអង់គ្លេស ដើម្បីឱ្យពួកគេជួយ នៅពេលកម្ពុជាមានអាសន្ន។
លោកថា៖ «រឿងសំខាន់ធ្វើឲ្យសេដ្ឋកិច្ចនឹងរីកចម្រើន ទើបយើងមានសព្វាវុធគ្រប់គ្រាន់ ព្រោះដូចពាក្យមួយថាធ្វើស្រែនឹងទឹកធ្វើសឹកនឹងបាយ ហើយសព្វាវុធក៏ត្រូវទំនើបៗ ដូចជាដ្រូន ដូចជាកាំភ្លើងបាញ់ដ្រូនកាំភ្លើងបាញ់យន្តហោះអីជាដើម អាហ្នឹងត្រូវតែបំពាក់វុធព័ន្ធទំនើបៗ មួយទៀតត្រូវហ្វឹកហ្វាត់យោធាឲ្យបានញឹកញាប់ ដើម្បីអាចសមទៅនឹងសង្គ្រាមដែលអាចកើត។ ហើយមួយទៀត បើគិតពីកិច្ចការការទូតគឺកម្ពុជាត្រូវធ្វើម៉េចស្ដារប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស រៀបចំបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយទាំងអស់ ទើបឲ្យទំនាក់ទំនងយើងល្អជាមួយលោកខាងលិចកាន់តែល្អ»។
ជ្រុងមួយទៀត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា បទពិសោធន៍ឬមេរៀនសង្រ្គាមរយៈពេល៥ថ្ងៃនេះ សបញ្ជាក់ឱ្យឃើញថា កម្ពុជាមិនអាចបោះបង់សហគមន៍អន្តរជាតិបានទេ។
លោកអះអាងថា ជាក់ស្តែងការបញ្ចប់សង្រ្គាម ឬបទឈប់បាញ់ រវាងកងទ័ពកម្ពុជានិងថៃនេះ មានការរួមចំណែកយ៉ាងសំខាន់ពីសហរដ្ឋអាមេរិក ចិន និងប្រធានអាស៊ាន ព្រោះកម្ពុជា-ថៃ ក៏ជាសមាជិកUN។
លើសពីនេះ លោកថា កម្ពុជាត្រូវស្តារឡើងវិញនូវស្មារតីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស គោរពច្បាប់អន្តរជាតិ ច្បាប់អាស៊ាន និងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ស្តីពី សិទ្ធិមនុស្សនិងសិទ្ធិនយោបាយជាដើម។
លោកថា៖ «អ្វីដែលយើងត្រូវរៀនមុនគេហ្នឹង ត្រូវចេះមុនគេ គឺត្រូវពង្រឹងវិស័យយោធាទាំងសមត្ថភាពទាំងសព្វាវុធទាំងសម្ភារៈយោធាហ្នឹង ត្រូវរៀនឲ្យបានមុនគេ ទី២ត្រូវនៅខណៈពេលដែលមានរឿងមានសង្គ្រាមកើតឡើងអ៊ីចឹង យើងឃើញទឹកចិត្តប្រជាពលរដ្ឋនិងផុលផុះជួយ ជួយលើកទឹកចិត្តកងទ័ព ជួយបង្ហាញនូវស្មារតីសាមគ្គីជាតិនិងអ្វីដែរ ដូច្នេះអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាលគួររៀន គឺឈប់ធ្វើបាបប្រជាពលរដ្ឋ ឈប់ធ្វើបាបអ្នកប្រឆាំង ក្នុងរឿងនេះអ្វីដែលរដ្ឋាភិបាល ក៏គួរអនុវត្ត គឺត្រូវលើកលែងទោសដល់អ្នកជាប់ឃុំមនសិការទាំងអស់ ឲ្យមានសេរីភាពដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ ពីព្រោះអ្នកគ្រប់គ្នាសុទ្ធតែស្រឡាញ់ជាតិដូចគ្នា ហើយសុទ្ធតែរួមគំនិតរួមចិត្តជាមួយរដ្ឋាភិបាល ប្រឆាំងសត្រូវឈ្លានពានពីប្រទេសថៃ»។
ចំណែក មេធាវីការពារក្តី លោក កឹម សុខា គឺ លោក ផែង ហេង បានសរសេរសារខ្លីលើបណ្តាញសង្គមហ្វេសប៊ុកនៅថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដាថា កម្ពុជាត្រូវការមហាអំណាចនៅជាមួយក្នុងកម្រឹតការងារទូត នយោបាយ និងសេដ្ឋកិច្ច។ បើតាមលោក ផែង ហេង បើមិនបានទាំង៣ ក៏យ៉ាងហោចមានអាមេរិក ចិន និងបារាំងជាដើម។
ជ្រុងមួយទៀតនៃរឿងនេះ អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ យល់ថា ក្រៅពីការពង្រឹងវិស័យយោធា ការទូត និងសព្ធាវុធ កម្ពុជាត្រូវពង្រឹងវិស័យសេដ្ឋកិច្ចឱ្យខ្លាំងក្លា ដើម្បីឱ្យពលរដ្ឋមានសមត្ថភាពបង់ពន្ធជូនរាជការ ដើម្បីផ្គត់ផ្គង់យោធាកម្ពុជា ការពារជាតិ។
លោកថា៖ «នៅក្នុងបរិបទបច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាគឺត្រូវតែពង្រឹងទំនាក់ទំនងការទូតជាមួយប្រទេសមហាអំណាច ដើម្បីធ្វើឲ្យប្រទេសយើងមានភាពរឹងមាំ ហើយមានទំនុកចិត្តថានឹងអាចទប់ស្កាត់ ចំពោះការឈ្លានពានពីសំណាក់បរទេសមកលើដែនធិបតេយ្យភាពរបស់យើង ហើយក្រៅពីនោះ គឺយើងត្រូវធ្វើការដោះស្រាយឬក៏ពង្រឹងសមត្ថភាពរបស់កងទ័ព ធ្វើយ៉ាងម៉េចក៏ដោយ ដើម្បីឱ្យពួកគាត់មានសុវត្ថិភាពគ្រប់គ្រាន់ក្នុងការប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធភណ្ឌទំនើបៗ ហើយនេះក៏ជាពេលវេលាដែលកម្ពុជាត្រូវដំឡើងថវិកា ការពារជាតិឲ្យបានច្រើន ហើយទិញយកអាវុធទំនើបៗ ពីបរទេស ចុងក្រោយដើម្បីទុកការពារដែនអធិបតេយ្យពីការឈ្លានពានរបស់បរទេសមកលើកម្ពុជា»។
លើសពីនេះ សាស្ត្រាចារ្យផ្នែកវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ លោកបណ្ឌិត ឯម សុវណ្ណរ៉ា មើលឃើញថា ការបញ្ចប់ជម្លោះនេះ បើគ្មានការសហការពីមហាអំណាចធំៗ ដូចជា សហរដ្ឋអាមេរិក និងចិនទេ បញ្ហានេះនឹងបន្តអូសបន្លាយ។
កត្តាចាំបាច់ដែលកម្ពុជាធ្វើចាប់ពីពេលនេះតទៅ គឺធ្វើយ៉ាងណា ធ្វើឱ្យវិស័យការទូតខ្លាំងទាក់ទាញការគាំទ្រពីប្រទេសមហាអំណាច។
កត្តាទាក់ទាញនេះ កម្ពុជាខ្លួនឯងត្រូវឱ្យប្រាកដថា មិនលម្អៀងទៅរកមហាអំណាចណាមួយ ដូចមានចែងក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា និងមួយកត្តាធំមួយទៀត ត្រូវគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឱ្យបានពេញលេញ ខណៈកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ មានប្រទេស១៨លើពិភពលោកគាំទ្រ ក្នុងនោះក៏មានមហាអំណាចទាំង៥ផងដែរ។
លើសពីនេះ អ្នកនយោបាយឈប់ធ្វើនយោបាយបោកប្រាស់ពលរដ្ឋ ជុំវិញការផ្ញើសារថា ពលរដ្ឋមិនត្រូវដឹងឮរឿងនយោបាយនោះទេ ដែលការណ៍នេះ លោកថាជាកំហុសឆ្គងដ៏ធំក្នុងសង្គមប្រជាធិបតេយ្យ តែផ្ទុយទៅវិញ ត្រូវបំផុសពលរដ្ឋឱ្យចូលរួមយ៉ាងសកម្មក្នុងជីវភាពនយោបាយ សេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម។
មួយទៀត កម្ពុជាឈប់ប្រើពាក្យថា ការអនុវត្តប្រជាធិបតេយ្យបែបស្តង់ដាកម្ពុជា ហើយទាត់ចោលអនុសាសន៍អង្គការសហប្រជាជាតិដែលគេជំរុញឱ្យកម្ពុជាឈរលើមូលដ្ឋានច្បាប់ ប្រកួតអំណាចតាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ ។
សម្រាប់លោក ឯម សុវណ្ណរ៉ា ទាំងអស់នេះ ជាកត្តាចាំបាច់ដែលកម្ពុជាត្រូវធ្វើប្រកបដោយការជឿជាក់ពីប្រជាពលរដ្ឋពីគ្រប់និន្នាការ និងសហគមន៍អន្តរជាតិ ទើបអាចទាក់ទាញការគាំទ្របាន។
លើសពីនេះ លោកថា កម្ពុជាមិនត្រូវបោះបង់ស្មារតីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសទេ ត្រូវតែស្តារឡើងវិញ ព្រោះកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ធានានូវឯករាជ្យភាពជាតិ ធានាការពារបូរណភាពទឹកដីផងដែរ។
លោកថា៖ «យើងគិតថាកិច្ចព្រមព្រៀងអន្តរជាតិ ឬក៏បទដ្ឋានអន្តរជាតិធំៗហ្នឹង ប្រទេសមហាអំណាចមិនសូវគោរពមែន ប៉ុន្តែសម្រាប់ប្រទេសកម្ពុជាឬក៏រដ្ឋតូចៗ វាអត់មានមធ្យោបាយអីពឹងផ្អែកទៅលើគោលការណ៍ច្បាប់អន្តរជាតិទេ ធនធានកម្លាំងដែលហៅថាកម្លាំងបាយយោធាជាអត់ហើយ តែបើយើងអត់ពឹងលើគោលការណ៍ច្បាប់អង្កេតទេ ធឹកពន្លឺសេរីភាពនៃប្រទេសចិនបាន»៕
