ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនពាន់នាក់ រស់នៅតាមបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន ដូចជា កាណាដា បារាំង និងអាមេរិកជាដើម បាននាំគ្នាធ្វើមហាបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃមកទៅបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា ដោ យពួកគាត់ទាមទារឱ្យថៃបញ្ឈប់ការឈ្លានពានកម្ពុជា ដោះលែងទាហានខ្មែរជិត ២០នាក់ដែលថៃបានចាប់ជាចំណាប់ខ្មាំង ព្រមទាំងទាមទារឱ្យថៃចូលរួមដោះស្រាយជម្លោះព្រំដែននៅតុលាការអន្តរជាតិ(ICJ)។
ការធ្វើមហាបាតុកម្មរបស់ពលរដ្ឋខ្មែររស់នៅឯក្រៅប្រទេស បានធ្វើឡើងនៅថ្ងៃទី០៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយមានការកាន់បដា ទង់ជាតិកម្ពុជា ការច្រៀងនូវចំរៀងជាតិ និងការស្រែកទាមទារឱ្យប្រទេសថៃ បញ្ឈប់ការឈ្លានពានមកលើទឹកដីកម្ពុជាជាដើម។
លោក ហែម ផល្លា រស់នៅទីក្រុងអូតាវ៉ា ដែលបានចូលរួមមហាបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃ មកលើប្រទេសខ្មែរ នៅទីក្រុងម៉ុងរេអាល់ ខេត្តហ្គេប៊ិក ប្រទេសកាណាដា បានថ្លែងក្នុងបទសម្ភាសន៍ក្នុងទំព័រហ្វេសប៊ុក Dara Richard ថា ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋខ្មែរ លោកមានក្តីឈឺចាប់ជាខ្លាំងចំពោះទង្វើរបស់ទាហានថៃ ដែលឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា រំលោភកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ និងចាប់ទាហានខ្មែរជាង២០នាក់ យកទៅធ្វើទារុណកម្ម ដែលជាបំពានទៅលើសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។
លោកបន្តថា៖ «ក្នុងអូតាវ៉ានេះ គឺខ្មែរដែលបងប្អូនធ្វើមហាបាតុកម្មនេះ គឺដើម្បីឱ្យថៃ Repect ដល់ប្រទេសដទៃៗ ហើយជាពិសេសគឺប្រទេសកម្ពុជា កុំឈ្លានពានប្រទេសកម្ពុជា។ យើងមានការឈឺចាប់ ឈឺចាប់អនេក ដោយទាហានសៀមបំពាននូវសិទ្ធិរបស់មនុស្ស ដែលខ្ញុំឈឺចាប់ណាស់ ទោះខ្ញុំនៅក្រៅប្រទេស ក៏ខ្ញុំឈឺចាប់ដែរ គួរណាយើងដឹកដៃគ្នាទៅតុលាការ ICJ»។
សម្រាប់នៅសហរដ្ឋអាមេរិក ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររស់នៅក្នុងរដ្ឋ Washington និង Oregon ប្រមាណ ១ ៥០០នាក់ បានចូលរួមបាតុកម្មប្រឆាំងការឈ្លានពានរបស់ថៃ។
ប្រធានស្ថាប័នVOD លោក ប៉ា ងួនទៀង ដែលចូលរួមបាតុកម្មនេះ បានថ្លែងថា រូបលោក ក៏ដូចជាពលរដ្ឋខ្មែរផ្សេងទៀត មានក្តីរន្ធត់ និងសោកស្តាយជាខ្លាំងចំពោះការបាត់បង់អាយុជីវិតរបស់វិរៈកងទ័ព និងជនស៊ីវិលកម្ពុជា ព្រមទាំងការធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ និងប្រាសាទព្រះវិហារដែលជាសមប្បតិ្តបេតិកភណ្ឌពិភពលោក ក្នុងអំឡុងការវាយប្រហារដោយសព្វាវុធរបស់ទាហានថៃមកលើកម្ពុជា។
លោកថា៖ «សេចក្តីក្លាហានរបស់កងទ័ពយើង បានញ៉ាំងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទូទាំងពិភពលោក គោរព និងដឹងគុណគ្មានថ្ងៃបំភ្លេច ក្រៅពីញ៉ាំងឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទូទាំងពិភពលោក គោរព និងដឹងគុណ សេចក្តីក្លាហានរបស់កងទ័ពខ្មែរ នៅក្នុងការប្រយុទ្ធជាមួយនឹងកងទ័ពថៃ ក្នុងរយៈពេល៥ថ្ងៃ បានក្លាយជាគំរូរបស់ប្រវត្តិសាស្រ្ត សម្រាប់សេចក្តីក្លាហាននៃពលរដ្ឋខ្មែរ ហើយខ្ញុំជឿថាយុវជនខ្មែរនៅគ្រប់ជំនាន់ នឹងយកគំរូតាមវីរៈភាពរបស់កងទ័ពខ្មែរយើង និងក្លាយជាពលរដ្ឋ និងកងទ័ពដ៏ក្លាហានក្នុងពេលអនាគត»។
លោក ប៉ា ងួនទៀង បានគូសបញ្ជាក់ថា ទន្ទឹមនឹងក្តីឈឺចាប់ និងការបាត់បង់ដ៏ធំធេងនេះ បានធ្វើឱ្យប្រជាជាតិកម្ពុជាទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស មានការរួបរួមគ្នាជាធ្លុងមួយក្នុងការការពារជាតិ ការពារទឹកដី និងបានធ្វើឱ្យប្រទេសនានានៅទូទាំងពិភពលោក បានដឹងថាថៃ ជាប្រទេសជាតិមួយដែលអាក្រក់ និងមានមហិច្ឆតាឈ្លានពានទឹកដីប្រទេសកម្ពុជា។
ចំណែក ពលរដ្ឋខ្មែរមួយចំនួន ដែលចូលរួមធ្វើបាតុកម្មទាមទារឱ្យថៃដោះលែងទាហានខ្មែរមកវិញ នៅសួនត្រូកាដេរ៉ូ (Trocadero) ទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង នាថ្ងៃទី០៣ ខែសីហា ឯណោះវិញ បានលើកឡើងស្រដៀងគ្នាដែរថា ពួកគាត់មានក្តីឈឺចាប់ជាខ្លាំង ដែលភាគីថៃបានឈ្លានពានលើបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា និងបានចាប់ទាហានខ្មែរធ្វើទារុណកម្ម។
តាមរយៈកិច្ចសម្ភាសន៍ក្នុងគណនីហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ BOPHA .L. Nature & LIFE 620 ពលរដ្ឋខ្មែរទាំងនោះ បានទាមទារឱ្យទាហានថៃ បញ្ឈប់ការធ្វើទារុណកម្មលើទាហានខ្មែរដែលនៅសល់ទាំង ១៨នាក់ និងដោះលែងពួកគាត់ឱ្យត្រឡប់ទៅកម្ពុជាវិញជាបន្ទាន់។
ពួកគាត់ថា៖ «មកដើម្បីគាំទ្រ គាំទ្របងប្អូនទាហានខ្មែរយើង ហើយបើគេចាប់ទៅ ហើយបើយកទាហាន មកឱ្យយើងវិញ ត្រូវយកមកឱ្យជា ឱ្យដូចយកទៅចឹង កុំឱ្យវៃដំច្រំធាក់ ឱ្យយកមកវិញឱ្យបានល្អ ឱ្យសុខភាពល្អ។ […] យើងចង់ឱ្យពួកគាត់ដោះលែងទាហានខ្មែរយើងដែលមានគ្នា ១៨នាក់ ឱ្យមកវិញដោយមានសុវត្ថិភាព មានរាងកាយមាំមួនដូចមនុស្សធម្មតា កុំនាំមកវិញមានបាក់ដៃ មានឈឺនេះឈឺនោះ គាត់ធ្វើចឹងមិនល្អមើលទេ សូមឱ្យគាត់ដោះលែងទាហានខ្មែរយើងមកវិញទាំងអស់គ្នា[…] សូមឱ្យភាគីខាងថៃផ្អាកជាបន្ទាន់នូវការធ្វើសង្គ្រាមទាំងអស់ហ្នឹង ឈប់បាញ់ជាបន្ទាន់ ហើយនិងសំខាន់គឺសុំឱ្យដោះលែងបងៗកងទ័ពជួរមុខទាំងអស់គ្នា ដែលគាត់ធ្វើបាបទារុណកម្មគាត់ បងប្អូន២នាក់ដែលបញ្ជូនមកវិញហ្នឹងអត់មានសុខភាពល្អ ហើយយើងពួកយើងនៅស្រុកបារាំងទាំងអស់ហ្នឹង ឈឺចាប់ទាំងអស់គ្នា»។
លោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្ត្រគណបក្សសង្គ្រោះជាតិដែលតុលាការបានរំលាយ មានប្រសាសន៍នៅថ្ងៃចន្ទនេះថា ការរួបរួមគ្នារបស់ពលរដ្ឋខ្មែរដែលរស់នៅទាំងក្នុង និងក្រៅប្រទេស និងមកពីគ្រប់និន្ទាការ ដើម្បីថ្កោលទោសទៅលើថៃ ក៏ជាកម្លាំងមួយជំរុញដល់សហគមន៍អន្តរជាតិមើលឃើញពីសាមគ្គីជាតិខ្មែរ ហើយពួកគេអាចនឹងជួយគាំទ្រកម្ពុជា ក្នុងការប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើកម្ពុជាដែរ។
លោកបន្តថា៖ «ខ្មែរយើងត្រូវរួបរួមគ្នា ហើយបណ្តុះគំនិតស្នេហាជាតិ ហើយនិងធ្វើម៉េចផ្សះផ្សាជាតិសាមគ្គីគ្នា ដើម្បីអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេស និងទប់ទល់ការឈ្លានពានរបស់ថៃ របស់វៀតណាម។ ហើយផ្តើមពីហ្នឹង គឺយើងត្រូវធ្វើម៉េចស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស រៀបចំការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ ដើម្បីឱ្យមានការផ្សះផ្សាជាតិ ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយក៏ជារឿងសំខាន់ដែរ ហើយបន្ទាប់មកយើងត្រូវពង្រឹងវិស័យយោធារបស់យើង ធ្វើម៉េចបំបាត់អំពើពុករលួយ ហើយនិងឱ្យយោធាហ្នឹងមានប្រាក់ខែសមរម្យ មានការបណ្តុះបណ្តាលទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេសហ្នឹងឱ្យបានច្រើន ហើយនិងទិញសព្វាវុធឱ្យទំនើបៗដើម្បីការពារជាតិ»។
ក្រៅពីនោះ លោកថា កម្ពុជា ក៏ត្រូវប្រើយន្តការអន្តរជាតិ ដូចជា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ និងតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាជម្លោះព្រំដែន និងដើម្បីកុំឱ្យប្រទេសជិតខាងរំលោភលើបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា។
កាលពីថ្ងៃទី១ខែសីហា ទាហានខ្មែរ ២រូប ត្រូវបានថៃបញ្ជូនឱ្យកម្ពុជាវិញ តាមច្រកទ្វារព្រំដែនអូស្មាច់ ក្រោយពីថៃចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំងចំនួន ២០នាក់ កាលពីថ្ងៃទី២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ រំលោភបទឈប់បាញ់ ដែលបានចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៨ខែកក្កដា ចាប់ពីម៉ោង១២យប់។
ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រធានគណបក្សកាន់អំណាចនៅកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានលើកឡើងក្នុងទំព័រហ្វេសប៊ុករបស់លោកនៅថ្ងៃទី០៤ ខែសីហានេះថា នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងក្រុមការងារ កំពុងធ្វើការងារយ៉ាងសកម្ម ក្នុងការជួយដល់ទាហានខ្មែរទាំង ១៨រូប ដែលថៃចាប់យកទៅ និងមិនទាន់បញ្ជូនមកកម្ពុជាវិញនេះ។
លោកសរសេរក្នុងសំណេរដើមថា៖ «ខ្ញុំក៏បានពិភាក្សាជាមួយនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដើម្បីជំរុញការស្នើសុំទៅកាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ ដើម្បីបំពេញតួនាទីទាក់ទងដល់កងទ័ពកម្ពុជា ១៨រូប ដែលថៃចល័តទ័ពចូលមកចាប់ក្នុងបន្ទាយនៃកងទ័ពកម្ពុជា ក្រោយកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ចូលជាធរមានរយៈពេលប្រមាណ៨ម៉ោង ដែលជាការបំពានលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ដែលហាមបាញ់ ហាមចល័តកងទ័ព និងហាមបន្ថែមកងទ័ព។ ហេតុផលអ្វីទៅ ដែលថៃមិនព្រមប្រគល់កងទ័ពកម្ពុជា១៨រូបមកឲ្យកម្ពុជាវិញ?»។
កិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់រវាងកម្ពុជា-ថៃ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោមការសម្រួបសម្រួលពីប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហីម ផ្តួតផ្តើមគំនិតដោយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ។
បទឈប់បាញ់ក្រោមយន្តការអាស៊ាននេះ បានធ្វើឡើងក្រោយពីកងទ័ពកម្ពុជាបានប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធ អស់រយៈពេល៥ថ្ងៃ ចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ ដល់យប់រំលងអាធ្រាត្រថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា។
កម្ពុជាចោទថា មូលហេតុនៃផ្ទុះអាវុធ ដោយសារតែភាគីថៃបានរំលោភដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា ទំាងកម្រោល រំលោភធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និងច្បាប់អន្តរជាតិមួយចំនួនទៀត។
លើសពីនេះ អង្គការអន្តរជាតិហ្វ្រង់កូហ្វូនី (OIF) ដែលមានប្រទេសជាសមាជិក៩៣ ក៏បានបង្ហោះសារអំពាវនាវឲ្យប្រទេសថៃគោរពសេចក្តីសម្រេចរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ក្នុងសំណុំរឿងព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា ដោយបានគូសបញ្ជាក់ថា តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិបានកាត់ឲ្យកម្ពុជា ឈ្នះក្តីពីរលើកមកហើយគឺនៅឆ្នាំ១៩៦២ និងឆ្នាំ២០១៣។
ជុំវិញជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជានិងថៃនេះ សាស្ត្រាចារ្យវិទ្យាសាស្ត្រនយោបាយ លោក ឯម សុវណ្ណរ៉ា មានប្រសាសន៍ថា បទពិសោធន៍សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជា និងថៃ គឺមិនអាចរស់នៅឯកោបានទេ ដែលបានន័យថា ត្រូវមានទំនាក់ទំនងជាមួយបណ្តារដ្ឋដទៃទៀត ជាពិសេសពឹងផ្អែកលើការអភិវឌ្ឍប្រទេសតាមវិស័យសេដ្ឋកិច្ច។
មួយវិញទៀត លោកថា ប្រទេសទន់ខ្សោយដូចជា កម្ពុជា និងថៃ ក៏ត្រូវការការគាំពារពីប្រទេសមហាអំណាច ពីការដាក់បន្ទុកណាមួយដែរ ដូច្នេះប្រទេសទាំងពីរ ក៏ត្រូវស្តាប់ប្រទេសមហាអំណាចនានា និងបណ្តាប្រទេសក្នុងអាស៊ាន ដែលបាននិងកំពុងជួយសម្របសម្រួបឱ្យមានកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នេះ។
លោកថា៖ «ចឹងកិច្ចការនេះ បញ្ជាក់អំពីថាប្រទេសនិមួយៗវាត្រូវការចងសម្ព័ន្ធភាពទាំងអស់ មិនអាចប្រទេសណាមួយនៅតែឯងទេ អានេះជាកិច្ចការសំខាន់ ហើយបទពិសោធន៍ដែលសំខាន់ដោះស្រាយនូវវិបត្តិទាំងអស់ អត់អាចទាត់ចោលនូវការចរចា ឬហៅថា វិធីសាស្រ្តការទូតបានទេ ជាយន្តការចម្បងនៅក្នុងការដោះសស្រាយជម្លោះនៅលើសកលលោក អត់ជៀសផុតពីការចរចាការទូតនេះទេ បើយើងមើល នេះជាបទពិសោធន៍ធំនៃការបទឈប់បាញ់ហ្នឹង»។
បើតាមអ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា កងកម្លាំងខ្មែរទាំង ១៨រូប ដែលស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ថៃ គិតមកដល់ថ្ងៃចន្ទនេះ ថៃនៅមិនទាន់បញ្ជូនមកកម្ពុជាវិញនៅឡើយទេ ក្រៅតែពីកម្លាំង២រូប ដែលបញ្ជូនមកកាលពីថ្ងៃទី០១ ខែសីហា ក្នុងសភាពរបួស។
ករណីនេះ អ្នកស្រីថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា កំពុងបន្តធ្វើការចរចាជាមួយភាគីថៃ យ៉ាងយកចិត្តទុកដាក់ និងបានស្នើទៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី ដែលជាប្រធានអាស៊ាន ជួយអន្តរាគមន៍ ដើម្បីជំរុញឱ្យភាគីថៃ ប្រគល់វីរកងទ័ពកម្ពុជាទាំង១៨រូប ត្រឡប់មកប្រទេសកម្ពុជាវិញ ឱ្យបានឆាប់រហ័ស៕
