ក្រោយពីមេបញ្ជាការកងទ័ព ទម្លាយថា ប្រាសាទតាមាន់ធំ ពេលនេះត្រូវបានទាហានថៃឡើងមកធ្វើលេណដ្ឋានលើប្រាសាទ និងរាយលួសបន្លាទ័ពឡើងវិញ ខណៈកងទ័ពកម្ពុជាទទួលបទបញ្ជាឱ្យគោរពបទឈប់បាញ់យ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់នោះ អ្នកតាមដានចាត់ទុកថា ជាបរាជ័យរបស់មេដឹកនាំ ក្នុងការការពារទឹកដី បើមិនចាត់វិធានការជាក់លាក់ប្រឆំាងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃទេនោះ។
ការសំអាងបែបនេះ ក្រោយពីមេបញ្ជាការកងពលតូចថ្មើរជើងលេខ៤២ លោក នាក់ វង្ស បានប្រាប់បណ្ដាអនុព័ន្ធយោធាបរទេស កាលពីថ្ងៃទី១០ ខែសីហាថា ទោះបីជាមានបទឈប់បាញ់ កងទ័ពថៃនៅតែបញ្ជូនកម្លាំងឡើងមកប្រាសាទតាមាន់ធំ និងបានដាក់បាវខ្សាច់ធ្វើលេណដ្ឋាន សម្រាប់ឈរជើងគ្រប់គ្រងប្រាសាទ រួមទាំងរាយបន្លាលួសព័ទ្ធប្រាសាទទៀត រំលោភលើបទឈប់បាញ់។
លោកថា៖ «ចាប់ពីថ្ងៃ១[ខែសីហា] ទាហានថៃវាបានរំលោភបំពាន វារំលោភ វាធ្វើលេណដ្ឋានក្នុងប្រាសាទ វាដាក់ពង្រាយរបងលួស ហើយមិញនេះហាក់នឹងប៉ះគ្នាហើយ តែខ្ញុំលើកដៃហាមឃាត់»។
តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន ឱ្យដឹងនៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហានេះថា ការបណ្តោយឱ្យថៃ ចូលមកគ្រប់គ្រងប្រាសាទតាមាន់ធំវិញ ឆ្លុះបញ្ចាំងពីបរាជ័យរបស់មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន។
លោកថា បើមេដឹកនាំកម្ពុជា មិនចាត់វិធានការ ដើម្បីឱ្យទាហានថៃដកថយទៅវិញទេ នោះឆ្លុះបញ្ចាំងពីកម្សោយរបស់មេដឹកនាំកំពូល និងថាជាការប្រមាថអាយុជីវិតកងទ័ពខ្មែរ ដែលពលីជីវិត ដើម្បីការពារទឹកដីដោយ បានបណ្តេញកងទ័ពថៃចេញពីប្រាសាទខ្មែរ អំឡុងពេលផ្ទុះអាវុធរយៈពេល៥ថ្ងៃកន្លងទៅថ្មីៗនេះ។
លោកថា៖ «ឆ្លុះបញ្ចាំងថាលោកហ៊ុន សែន លោកហ៊ុន ម៉ាណែត បានប្រមាថទៅដល់អាយុជីវិតទាហានខ្មែរដែលបានពលីជីវិត ក្នុងការការពារប្រាសាទតាមាន់ធំ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀត ដែលអនុញ្ញាតឲ្យថៃមកយកប្រាសាទតាមាន់ធំ ហើយនិងដីខ្មែរ ដូចជា នៅច្រកអានសេះ និងតំបន់ផ្សេងៗទៀតហ្នឹង ដោយសេរីដោយអត់មានការទប់ស្កាត់ ដោយមិនហ៊ានបញ្ជាឲ្យទាហានខ្មែរ និងទប់ទល់ ឬរុញច្រានឲ្យទាហានថៃទៅវិញ ឬក៏មិនឲ្យទាហានខ្មែរបាញ់ទាហានថៃដែលចូលមកយកដីខ្មែរស្រស់ៗ ហើយក៏ធ្វើឲ្យការពលីជីវិតរបស់ទាហានខ្មែរហ្នឹង គឺគ្មានន័យថាបើឲ្យថៃមកគ្រប់គ្រងរួមនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ហើយពេលឆាប់ៗហ្នឹងគ្រប់គ្រងរួមនៅប្រាសាទតាក្របីដដែល ចាំបាច់ច្បាំងគ្នានាំអស់គ្រាប់ ច្បាំងគ្នានាំឲ្យបាត់បង់អាយុជីវិតទាហានខ្មែរយើងនូវពលរដ្ឋខ្មែរធ្វើអី»។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន មេដឹកនាំកម្ពុជាមិនអាចបណ្តោយឱ្យថៃគឃ្លើនឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរស្រស់ៗបែបនេះទេ ត្រូវចាត់វិធានការបញ្ជាឱ្យទាហានជួរមុខទប់ទល់គ្រប់រូបបែប ដើម្បីការពារទឹកដី។
លោកបន្តថា ទោះបីមានបទឈប់បាញ់ក៏ដោយ កម្ពុជាត្រូវប្រើច្បាប់ស្វ័យការពាររបស់ខ្លួនផងដែរ ដើម្បីរារាំងនិងការពារដែនអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន មិនឱ្យសត្រូវឈ្លានពានតាមទំនើងចិត្តនោះទេ។
លោកថា៖ «រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែមានចំណាត់ការ ឬវិធានការច្បាស់លាស់ជាងហ្នឹង យ៉ាងហោចណាស់ក៏បញ្ជាឲ្យទាហានយើងហ្នឹង ធ្វើម៉េចរុញទ្រូងទាហានថៃហ្នឹងឲ្យថយទៅវិញ បង្ខំគ្រប់មធ្យោបាយយ៉ាងណាទាំងដំបងឆក់ ឬក៏មធ្យោបាយផ្សេងៗ ដែលអាចរុញថៃត្រឡប់ទៅវិញ កុំឲ្យចូលមកដីខ្មែរយើងហ្នឹង បើយើងមិនចង់បាញ់ ហើយបើសិនយើងចូលដីថៃវិញ ថៃប្រាកដជាបាញ់យើង ដូច្នេះយើងត្រូវមានវិធានការណាមួយដែលល្អប្រសើរជាងហ្នឹង កុំបណ្ដោយឲ្យថៃចូលដីខ្មែរយើងសម្រេចចិត្ត»។
ប្រហែលគ្នានេះដែរ អ្នកច្បាប់និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោក វន់ ចាន់ឡូត និយាយថា ការបណ្តោយឱ្យថៃបន្តឈ្លានពានទឹកដី ឆ្លុះបញ្ចាំងពីកំហុសឆ្គងដ៏ធំរបស់មេដឹកនាំ ដែលអសមត្ថភាពការពារទឹកដី។ លោកហាក់ស្តីបន្ទោសដែរថា កម្ពុជាមិនអាចអង្គុយទន្ទេញបទឈប់បាញ់ ហើយមិនធ្វើសកម្មភាពទប់ទល់នឹងចោរឈ្លានពានទឹកដី និងចាំតែអង្គុយប្រាប់អន្តរជាតិថា ចោរលួចទឹកដីខ្មែរហើយជួយផង។
លោកបន្តថា ទង្វើបែបនេះ មិនត្រឹមតែឆ្លុះបញ្ចាំងពីកម្សោយនៃការដឹកនាំទេ ថែមទាំងប្រមាថជីវិតកងទ័ពប្ដូរជីវិត៥ថ្ងៃ វាយកាន់កាប់និងដេញសត្រូវឈ្លានពាន តែបែរជាឱ្យគេចូលមកយកដីដោយស្រួល។
លោកផ្តល់ជាយោបល់ថា បើគេបំពានបទឈប់បាញ់ ហើយដើរចូលមកព័ទ្ធយកដីនិងប្រាសាទបុរាណខ្មែរ គឺកម្ពុជាត្រូវមានវិធានការចាប់ខ្លួន ដេញចេញ ឬបាញ់ការពារទង្វើឈ្លានពាន បើសត្រូវនៅគឃ្លើន។
លោកថា៖ «ករណីនេះ កម្ពុជាគួរតែចាត់វិធានការជាក់លាក់ ជាក់ស្តែងហើយនៅនឹងកន្លែង គឺធានាថានៅពេលដែលមានបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាន វត្តមានកងទ័ពនៃភាគីទាំងពីរនៅកន្លែងណា គឺត្រូវរក្សាវត្តមាននៅកន្លែងនោះ មិនអាចដើរចូលមកបំពានខុសទៅនឹងលក្ខខណ្ឌនៃបទឈប់បាញ់ទេ ទីពីរមិនអាចទន្ទេញពាក្យសន្តិភាព សុំសន្តិភាព ដោយឈរមើលការរំលោភបំពានដោយគ្មានចំណាត់ការនោះទេ នោះគឺជាកំហុសឆ្គងមួយដ៏ធំ ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខប្រជាពលរដ្ឋ»។
ចំណែក អតីតនាយឧទ្ទការល័យ លោក កឹម សុខា គឺលោក មុត ចន្ថា បានប្រតិកម្មថា ការគោរពបទឈប់បាញ់គឺជារឿងល្អនិងត្រឹមត្រូវ។ ប៉ុន្តែរឿងការពារបូរណភាពទឹកដីពីការរំលោភឈ្លានពាន គឺជាកាតព្វកិច្ចចាំបាច់បំផុត ភាពអត់ធ្មត់ចំពោះការរំលោភឈ្លានពានពីសំណាក់សត្រូវ គឺជារឿងខុសឆ្គងចំពោះជាតិមាតុភូមិ។
លោកបន្តថា ករណីទ័ពសៀមរំលោភឈ្លានពានកាន់កាប់ប្រាសាទតាមាន់ ក្រោយបទឈប់បាញ់ ខណៈកងទ័ពខ្មែរសុខចិត្តគោរពបទឈប់បាញ់ដោយឥតងាករ៉េ គឺជារឿងខុសឆ្គងធំបំផុតរបស់មេដឹកនាំ។
សម្រាប់លោក មុត ចន្ថា គាំទ្រដល់កងទ័ពខ្មែរដែលបានប្តូរផ្តាច់ការពារប្រាសាទតាមាន់ មិនឱ្យរបូតទៅលើដៃកងទ័ពសៀម នៅចន្លោះពីថ្ងៃទី២៤-២៩ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។
ប៉ុន្តលោកថា លោកមិនគាំទ្រដល់ការអត់ធ្មត់ក្នុងការគោរពបទឈប់បាញ់ ដែលមិនទប់ទល់ដល់ការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពសៀមមកលើដែនអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីខ្មែរឡើយ។
ដោយឡែក ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត លើកឡើងថា មេដឹកនាំកម្ពុជាមិនអាចចេះតែគោរពបទឈប់បាញ់តែម្យ៉ាង បណ្តោយឱ្យថៃគឃ្លើនឈ្លានពានទឹកដីតាមទំនើងចិត្តទេ។
លោកបន្តថា បទឈប់បាញ់កម្ពុជាគោរព តែបើសត្រូវបន្តឈ្លានពានកម្ពុជាក៏ត្រូវការពារដែនអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួនឱ្យគង់វង្សដែរ ខណៈទាហានកម្ពុជាបានពលីជីវិតច្រើនណាស់ ដើម្បីបុព្វហេតុការពារទឹកដីរបស់បុព្វបុរសខ្មែរនេះ។
លោកថា៖ «ហេតុអ្វីបានជារដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាហ្នឹង រក្សាភាពស្ងប់ស្ងាត់ ហើយប្រើពាក្យគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ដោយគ្មានការតបតនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃយ៉ាងគឃ្លើន ហើយការឈ្លានពាននេះ គឺចូលមកដោយមិនបាច់ចាំប្រើអាវុធកាំភ្លើងអីមកបាញ់ធ្វើសង្គ្រាមជាមួយខ្មែរទេ គឺចូលមកស្រស់ៗតែម្ដងដឹកគ្រឿងចក្រចូលមក រាយបន្លាលួស ជីកលេណដ្ឋានក្នុងដីខ្មែរ តាមទំនើងចិត្ត ឬភាគីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ជាពិសេសមេបញ្ជាការឈរជើងនៅតំបន់ជួរមុខនីមួយៗហ្នឹង គ្រាន់តែធ្វើសេចក្ដីរាយការណ៍មកកាន់រដ្ឋាភិបាលដែលជាថ្នាក់លើរបស់ខ្លួនហ្នឹង ហើយរដ្ឋាភិបាលមិនទាន់មានចំណាត់ការណាមួយថា ត្រូវចេញបញ្ជាដើម្បីទប់ស្កាត់នឹងអំពើឈ្លានពាននេះដែរ»។
កម្ពុជាថៃបានផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នាទ្រង់ទ្រាយធំរយៈពេល៥ថ្ងៃ គឺចាប់ពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ដល់ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោយពីភាគីទាំងពីរថៃ និងកម្ពុជា បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ចាប់ពីម៉ោង១២យប់ថ្ងៃទី២៨តទៅ ក្រោមការសម្របសម្រួលពីប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន នៃនាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី លោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម ក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមពីប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ ។
ប៉ុន្តែភាគីថៃមិនបានគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងនេះទេ ពោលគឺការបទឈប់បាញ់នេះ បានចូលជាធរមានបាន៨ម៉ោង ទាហានថៃបានចូលទៅចាប់ទាហានខ្មែរនៅខ្សែត្រៀមជួរមុខចំនួន២០នាក់ ខណៈទាហានខ្មែរមិនហានបាញ់ដោយគោរពបទឈប់បាញ់។
រហូតមកដល់ថ្ងៃទី១១ខែសីហានេះ ទាហានខ្មែរ១៨នាក់ទៀត ភាគីថៃមិនទាន់ប្រគល់ឱ្យកម្ពុជាវិញទេ ទោះភាគីកម្ពុជាអំពាវនាវឱ្យដោះលែង និងស្វែងរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីអន្តរជាតិក្តី៕
