អ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងអ្នកឃ្លាំមើលសង្គម រួមទាំងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅគ្រប់ទិស បានបង្ហាញពីការគាំទ្រយ៉ាងខ្លាំងដល់វីរៈកងទ័ពកម្ពុជា ដែលមានទឹកចិត្តមោះមុតអង់អាចក្លាហាន ក្នុងការច្បាំងទប់ទល់ប្រឆាំងទៅនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃ ក្នុងរយៈពេល៥ថ្ងៃកន្លងមក គឺចាប់ពីថ្ងៃទី២៤រហូតដល់ម៉ោង១២យប់ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។
បើទោះបីជាថៃមានកងទ័ពច្រើនជាង និងមានសព្វាវុធទំនើបជាងកងទ័ពកម្ពុជាក្តី ក៏ប៉ុន្តែកងទ័ពកម្ពុជាបានបើកការប្រយុទ្ធទប់ទល់រហូតដល់អាចបណ្តេញទ័ពថៃឈ្លានពាន ឱ្យចេញពីទីតាំងជាច្រើនដែលពួកគេបានចូលមកឈរជើងដោយខុសច្បាប់នៅលើទឹកដីកម្ពុជា។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរច្រើនណាស់ បានបង្ហាញពីអារម្មរណ៍ឈឺចាប់សង្វេកក្តុកក្តួលរំជួលចិត្តស្រក់ទឹកភ្នែក ដោយសារតែខឹងនឹងការឈ្លានពានរបស់ទ័ពសៀមផង និងឃើញគ្រួសារកងទ័ពក្នុងចំនួនដ៏ច្រើនដែលបានពលី និងរងរបួស មានជីវភាពក្រីក្រតោកយ៉ាកយ៉ាងខ្លាំង ដោយគ្រួសារខ្លះសូម្បីតែផ្ទះមិនមាននៅផង ខណៈគ្រួសារខ្លះទៀត មានផ្ទះខ្ទមរយីករយាកមើលពីមុខធ្លុះដល់ក្រោយ ថែមទាំងជំពាក់បំណុលគេវ័ណ្ឌកថែមទៀត។
លោកមាជ សុវណ្ណារ៉ា ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៣ខែសីហានេះថា ដើម្បីធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិមួយខ្លាំងរឹងមាំ មានស្ថិរភាពគឺចាំបាច់ត្រូវតែមានកងទ័ពខ្លាំង មានសព្វាវុធទំនើប។ បើទោះបីជាកម្ពុជាគ្មានបំណងទៅធ្វើសង្គ្រាមឈ្លានពានទឹកដីពីប្រទេសណាក៏ដោយ ប៉ុន្តែកម្ពុជាត្រូវតែត្រៀមការពារនូវហានិភ័យដែលអាចកើតឡើងជាយថាហេតុ បង្កឡើងដោយប្រទេសជិតខាង ដែលគេកំពុងតែខ្លាំងខាងសេដ្ឋកិច្ច និងខ្លាំងខាងយោធា។
លោកបន្តថា បន្ទាប់ពីឆ្លងកាត់បទពិសោធន៍សង្គ្រាមក៏ក្តៅគគុកស៊ីសាច់ហុតឈាម រយៈពេល៥ថ្ងៃ ជាមួយកងទ័ពសៀម រដ្ឋាភិបាលចាំបាច់ត្រូវដំឡើងថវិកា ពង្រឹងវិស័យការពារជាតិ និងបន្ថែមប្រាក់បៀរវត្សរ៍ឱ្យបានសមរម្យដល់កងទ័ព និងយកចិត្តទុកដាក់ដល់សុខមាលភាពរបស់គ្រួសារកងទ័ព ដើម្បីឱ្យពួកគាត់អាចរស់នៅបានក្នុងជីវភាពសមរម្យថ្លៃថ្នូរ។ ដើម្បីមានថវិកាពង្រឹងវិស័យការពារជាតិ រដ្ឋាភិបាលគួរកាត់បន្ថយក្រសួងពី៣០មកជាង១០ ខណៈបច្ចុប្បន្នក្រសួងជាន់គ្នាច្រើន មន្ត្រីច្រើនធ្វើឱ្យខាតបង់ថវិកាជាតិ។
លោកថា៖ «ក្រសួង៣យើងអាចក្លាយជាក្រសួង១ ក្រសួង២ក្លាយជាក្រសួង១ទៅ យកអាកញ្ចប់ថវិកាជាតិប្រចាំឆ្នាំក្នុងការចាយវាយទៅឱ្យក្រសួងស្ថាប័នរដ្ឋហ្នឹង គឺយើងដកអាប្រាក់ថវិកាជាតិហ្នឹង យកមកបំពេញនូវផ្នែកកងទ័ព ហើយតម្លើងប្រាក់ខែទប់ស្កាត់អំពើពុករលួយបក្ខពួកគ្រួសារនិយមហ្នឹងទៅ អាកន្លែងណាដែលយើងមិនត្រូវចំណាយ កន្លែងណាដែលមើលទៅស្ថាប័នដែលមានមន្ត្រីរាជការ ឬកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធហ្នឹងវាច្រើនពេក គឺថាយើងត្រូវកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ និងអភិបាលកិច្ចល្អ ហើយយើងប្រមូលលុយនោះមកពង្រឹងថវិកាជាតិ»។
សម្រាប់ លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា កម្ពុជាត្រូវមានកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ជាតិដែលខ្លាំងរឹងមាំ ឈរជើងតាមព្រំដែន ជាកងទ័ពមានសម្ភារប្រើប្រាស់គ្រប់គ្រាន់ មានសព្វាវុធទំនើប និងជាកងទ័ពដែលឯករាជ្យអព្យាក្រឹត្យមិនពាក់ព័ន្ធនឹងគណបក្សនយោបាយ។
សូមបញ្ជាក់ថា បច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាដែលមានប្រជាជនប្រមាណតែ១៧លាននាក់ មានក្រសួងប្រមាណ៣០ និងស្ថាប័នរដ្ឋចំនួន១៧ផ្សេងទៀត ដែលនៅគ្រប់ក្រសួងស្ថាប័នរដ្ឋទាំងនោះ ពេញណែនទៅដោយមន្ត្រីគ្រាក់ៗ ក្នុងនោះគ្រាន់តែទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រីមួយ មានរដ្ឋមន្ត្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋលេខាធិការ និងអនុរដ្ឋលេខាធិការរហូតដល់ជាង ១០០នាក់ឯណោះ ខណៈប្រទេសវៀតណាមដែលមានប្រជាជនប្រមាណ ១០០លាននាក់ គេមានតែ១៤ក្រសួង និងពុំមានតំណែងជារដ្ឋមន្ត្រីប្រតិភូអមនាយករដ្ឋមន្ត្រី រដ្ឋលេខាធិការ និងអនុរដ្ឋលេខាធិការដូចកម្ពុជាឡើយ។
ជាមួយគ្នានេះ លោកសម រង្ស៊ី ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ បានបង្ហោះលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកនៅថ្ងៃទី១៣ខែសីហានេះថា ប្រាក់ចំណូលដែលកម្ពុជាប្រមូលបានពីពួកឧក្រិដ្ឋជនអនឡាញប្រមាណ ១៩ពាន់លានដុល្លារក្នុងមួយឆ្នាំ គួរយកមកពង្រឹងវិស័យការពារជាតិឱ្យខ្លាំង។
លោកនិយាយក្នុងសំដីដើមថា៖ «បើយើងរឹបអូសលុយប្រមាណ១៩ពាន់លានដុល្លារ ពីពួកឧក្រិដ្ឋជននៅកម្ពុជា យើងអាចទិញយន្តហោះចម្បាំង F-16 របស់សហរដ្ឋអាមរិកបានប្រហែល ២៩២គ្រឿង»។
លោក សម រង្ស៊ី បានលើកឡើងថា កាលពីថ្ងៃ១៨ ខែឧសភា ឆ្នាំ២០២៥ វិទ្យុ ABC របស់ប្រទេសអូស្ត្រាលីបានចេញផ្សាយរឿងឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញ (Cybercrime) នៅកម្ពុជា ដោយមានឯកសារ៧៣ទំព័រ ស្រាវជ្រាវដោយវិទ្យាស្ថាន Humanity Research Consultancy នៅសហរដ្ឋអាមេរិក។ ក្នុងនោះមានឈ្មោះត្រកូលហ៊ុន ពួកឧកញ៉ាជាច្រើន និងថ្នាក់ដឹកនាំមួយចំនួនធំរបស់គណបក្សប្រជាជន គឺជាអ្នកកាងការពារបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិនេះ ដើម្បីប្រមូលប្រាក់ពីឧក្រិដ្ឋកម្មនេះប្រមាណពី ១២,៥ពាន់លាន ទៅ ១៩ពាន់លានដុល្លារនៅក្នុងមួយឆ្នាំៗ យកទៅចិញ្ចឹមអំណាចគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា។
ចំណែក លោក ផាន់ ផាណា សកម្មជននយោបាយម្នាក់នៅក្រៅប្រទេស បានលើកឡើងថា ប្រទេសកម្ពុជាកំពុងកើតមានអំពើពុករលួយហៅលែងឮ ពីព្រោះថវិកាចំណាយក្នុងវិស័យការពារជាតិចំនួន ១,៤១៣ពាន់លានដុល្លារក្នុង១ឆ្នាំ តែទាហានជួរមុខរកអាយកូមប្រើនិងស្បែកជើងពាក់គ្មាន។
ការលើកឡើងរបស់អ្នកនយោបាយខាងលើនេះ គឺបន្ទាប់ពីមានសេចក្តីរាយការណ៍ជាច្រើនថា មេបញ្ជាការកងទ័ពនៅតាមអង្គភាពមួយចំនួន បានកឹបកេងថវិកាដែលជារបបកងទ័ព ហើយជំនួយឧបត្ថម្ភជាច្រើនដល់កងទ័ពជួរមុខត្រូវបានមន្ត្រីមួយចំនួនកឹបកេង។
ក្នុងនោះមានទាហានឈរជើងនៅភ្នំកោះយ៉ ស្ថិតនៅទល់មុខកោះគជ់ បានលើកឡើងថា៖ «ពិតជាមិនចង់សួរនៅពេលនេះទេ ប៉ុន្តែវាចាំបាច់ពេក។ លោក ឯម ចន្ថា វីរៈ ការពារកោះកុងក្រៅលេខ២ បានកាត់លុយកូនទាហាន១៤ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយខែយកទៅណា? លុយឧបត្ថម្ភ ៣០០០រៀលរបស់សម្តេចបាត់ទៅណា? អំណោយជួរមុខបាត់ទៅណា?»។
ទាហានទាំងនេះ បានស្នើឱ្យលោក ឯម ចន្ថា បើកប្រាក់ទាំងនេះជូនពលទាហាន នាយទាហានរង និងនាយទាហានក្រោមបង្គាប់ឱ្យបានគ្រប់ចំនួនតាមរបបរដ្ឋ។ នេះបើយោងតាមហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ អវតារ ស.និង Phan Phana បង្ហោះកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី រហូតមកដល់ពេលនេះ គេមិនទាន់ឃើញមានប្រតិកម្មពី លោកឯម ចន្ថា និងពីក្រសួងការពារជាតិនៅឡើយទេ ខណៈដែលកងទ័ពនៅភ្នំកោះយ៉ បានអះអាងថា ពួកគេមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ និងស្នើឱ្យអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយចុះទៅស៊ើបអង្កេតដោយផ្ទាល់ដើម្បីដឹងការពិត។
បើតាមនាយទាហានជើងគោកម្នាក់ដែលបដិសេធប្រាប់ឈ្មោះ បានឱ្យដឹងថា បច្ចុប្បន្នកងទ័ពម្នាក់ទទួលបានរបបអាហារ៤ពាន់រៀលក្នុង១ថ្ងៃ និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានឧបត្ថម្ភ៣ពាន់រៀល សរុបក្នុង១ថ្ងៃកងទ័ពម្នាក់មានរបបអាហារ៧ពាន់រៀល។
លោក ពេជ្រ មេត្តា ប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅខេត្តសៀមរាប បានលើកឡើងថា អំពើពុករលួយដែលបាននិងកំពុងកើតឡើងចាក់ស្រែសនៅកម្ពុជា គឺជាជំងឺសម្លាប់ជាតិនិងប្រជាជន ពីព្រោះអំពើពុករលួយវាដូចជាជំងឺមហារីកដែលវាកើតក្នុងខួរក្បាលមនុស្ស ហើយវារីកសាយភាយពីមនុស្សម្នាក់ទៅមនុស្សម្នាក់តៗគ្នា។
លោកលើកឡើងថា ស្ថាប័នណាក៏ដោយនឹងពុំមានការរីកចម្រើនទៅរួចទេ ប្រសិនបើមានអំពើពុករលួយ។
លោក មេត្តា និយាយក្នុងសម្តីដើមថា៖ «អ៊ីចឹងយើងមើលទៅ អាជំងឺពុករលួយនេះ វាជាជំងឺធំវាស៊ីៗរហូតដល់ជាតិដួលទាំងគ្រេងតែម្តងបើមិនមានការទប់ស្កាត់។ ចឹងវិស័យអីក៏ដោយកាលណាមានអំពើពុករលួយហើយគឺដួលហើយ មិនថាវិស័យការពារព្រំដែន ឬការបុកគ្រឹះនៃការការពារចំណុចស្នូលនៃជាតិនោះទេ ពេលដែលអំពើពុករលួយកើតឡើងហើយវាសាយភាយ។ ចឹងហើយទើបបណ្តាប្រទេសមួយចំនួន គេកាត់ទោសប្រហារជីវិតចំពោះមន្ត្រីពុករលួយ»។
សម្រាប់ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរនៅប្រទេសអូស្រ្តាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា បានសរសេរនៅលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកនៅថ្ងៃទី១៣ខែសីហានេះថា បើគ្មានអំពើពុករលួយលួចជាតិយកមានបានជាបុគ្គល ឬគ្រួសារទេ ម៉្លេះសមថវិកាពង្រឹងវិស័យការពារជាតិនឹងខ្លាំងជាងនេះ ដូច្នេះត្រូវតែបញ្ឈប់អំពើពុករលួយ។
ជាមួយគ្នានេះ លោក ស៊ឹង សែនករុណា បានប្រាប់ឱ្យប្រជាពលរដ្ឋស្រមៃនឹករឿងកាលពីមុនសង្គ្រាម ពេលកំពុងមានសង្គ្រាម និងក្រោយពេលមានបទឈប់បាញ់ ថាតើមានរឿងកិបកេងពីជាតិអ្វីខ្លះកើតឡើង?
នៅក្នុងវីដេអូឃ្លីបខ្លីមួយដែលបង្ហោះនៅលើអាខោនហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ «ពូបញ្ញា» នៅថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រុមទាហានប្រមាណជា១០នាក់ ក្នុងចំណោម៥៣នាក់ ដែលកំពុងឈរជើងនៅខ្សែត្រៀមជួរមុខមួយកន្លែង បានលើកដៃសំពះអំពាវនាវឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរនៅសហរដ្ឋអាមេរិក ជួយឧត្ថម្ភពួកគាត់ដែលកំពុងជួបការលំបាកខ្វះខាតសម្ភារប្រើប្រាស់ ក្នុងនោះរួមទាំងស្បែកជើងផងដែរ។ ក្នុងចំណោមពួកគាត់១០នាក់ នៅក្នុងវីដេអូឃ្លីបនេះ ឃើញមានតែម្នាក់ប៉ុណ្ណោះ ដែលមានស្បែកជើងប៊ូពាក់ចំណែក៩នាក់ទៀត គឺពាក់ស្បែកជើងផ្ទាត់។
លោកថា៖ «បងប្អូនយើងដែលនៅខាងសហរដ្ឋអាមេរិក ខ្ញុំសុំមានអីទេសុំស្បែកជើង កៅស៊ូតង់ ចង្ក្រានហ្គាស ផោវើប៊ែង សូឡា សុំបើបានច្រើនកាលណា គឺល្អកាលហ្នុង ពីព្រោះពុងតែកម្សត់ជាក់ស្តែង។ ១វារៈមាន៥៣នាក់ ដោយសារពួកខ្ញុំនេះឯង ជាអ្នកវ៉ៃផ្ទាល់ជាមួយថៃជួរមុខផ្ទាល់តែម្តង។ សព្វថ្ងៃមិនដែលបានដេកទេយប់ឡើងដាក់វេនគ្នាយាម វាកម្សត់ណាស់បងអើយ មើលទ្រនាប់ជើងទៅកម្សត់មហាសែនកម្សត់ គ្រាន់តែកងកម្លាំងមិនបានមកអស់ទេ ដែលបងបានមកជួបនេះ ដោយសារកងកម្លាំងនៅជួរមុខនៅយាមកាំភ្លើងនៅយាមអី»។
ចំណែក កងទ័ពនៅខ្សែត្រៀមជួរមុខផ្សេងទៀត ក៏បានធ្វើការអំពាវនាវឱ្យ លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងសប្បុរសជនជួយផ្តល់អាវក្រោះ ម៉ាស់ពាក់ការពារផ្សែងពុល និងកាំភ្លើងបាញ់ដ្រូនផងដែរ ដើម្បីការពារខ្លួន និងបាញ់ទម្លាក់ដ្រូនថៃ ប្រសិនបើមានការប្រយុទ្ធគ្នាកើតឡើងជាថ្មីទៀត។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោកស្រី ម៉ាលី សុជាតា អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើការអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេ ប៉ុន្តែលោកស្រីបានថ្លែងក្នុងសន្និសីទកាសែត ស្តីពី «លទ្ធផលនៃការអនុវត្តបទឈប់បាញ់រវាងកម្ពុជា-ថៃ» នៅវេលាម៉ោង១១ថ្ងៃត្រង់ថ្ងៃទី១៣ ខែសីហានេះថា ស្ថានភាពនៅព្រំដែនគឺស្ងប់ស្ងាត់ និងថា ក្រសួងការពារជាតិ និងរាជរដ្ឋាភិបាល នឹងមិនទុកឱ្យកងទ័ពកម្ពុជាណាម្នាក់នៅឯកោនោះទេ។
សម្រាប់ លោកបណ្ឌិត មាស នី អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវពីការអភិវឌ្ឍសង្គម មើលឃើញថា ក្នុងសង្គ្រាមរវាងកងទ័ពកម្ពុជា និងថៃរយៈពេល៥ថ្ងៃកន្លងមក បង្ហាញឱ្យឃើញថា កងទ័ពកម្ពុជាមានឧត្តមគតិជាតិខ្ពស់ តស៊ូស្វិតស្វាញ មានយុទ្ធសាស្រ្តថ្មើរជើងខ្លាំង មានអាវុធគាំទ្រទំនើបសមស្រប តែត្រូវបំពេញបន្ថែមទៀត។
លោកលើកឡើងថា អ្វីដែលកម្ពុជាត្រូវដើររឆ្ពោះទៅមុខ គឺត្រូវពិនិត្យនិងកំណត់លើការពង្រឹង និងពង្រីកគ្រឹះសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ដោយបន្ថយការពឹងផ្អែកពីខាងក្រៅ តែពង្រីកទំហំពាណិជ្ជកម្មបរទេសដោយអនុវត្តតាមគោលការណ៍ធ្វើស្រែនិងទឹកធ្វើសឹកនិងបាយ និងជាពិសេសត្រូវពង្រឹងការរួបរួមនិងឯកភាពជាតិ៕
