ស្របពេលដែលពលរដ្ឋខ្មែរកំពុងជាប់ដៃ ប្រឆាំងនឹងថៃឈ្លានពានទឹកដី រដ្ឋសភាកម្ពុជា បានពន្លឿនការ ចេញច្បាប់ដ៏ចម្រូងចម្រាស សំដៅដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើត ដែលរងការរិះគន់ថា រដ្ឋសភាជាឧបករណ៍ផ្តាច់មុខរបស់គ្រួសារហ៊ុន ដើម្បីបំបែកបំបាក់ជាតិសាសន៍ខ្មែរ បម្រើមហិច្ចតាបរទេសឈ្លានពាន ទោះពួកគេស៊ីប្រាក់ខែម្នាក់៥ពាន់ដុល្លារ ក្នុងមួយខែ ពីញើសឈាមប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរក្តី។
ប្រធានគណៈកម្មការនីតិកម្ម និងយុត្តិធម៌នៃរដ្ឋសភា នាព្រឺកថ្ងៃទី១៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ បានដឹកនាំសមាជិកគណ:កម្មការ នីតិកម្មនិងយុត្តិធម៌ នៃរដ្ឋសភា ប្រជុំផ្ទៃក្នុង ដើម្បីពិនិត្យសិក្សា និងផ្តល់យោបល់លើសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិខ្មែរ។
សម្រាប់រដ្ឋសភា កិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការអចិន្ត្រៃយ៍រដ្ឋសភាកាលពីថ្ងៃទី១៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ បានអនុម័តទទួលយកសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិ និងសេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីការអនុម័តយល់ព្រមលើកិច្ចព្រមព្រៀងស្តីពីការអភិរក្ស និងការប្រើប្រាស់ជីវៈចម្រុះសមុទ្រប្រកបដោយចីរភាពនៅក្រៅដែនយុត្តាធិការជាតិ ក្រោមអនុសញ្ញាសហប្រជាជាតិស្តីពីច្បាប់សមុទ្រ។
សេចក្តីព្រាងច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិខ្មែរ ត្រូវបានគណៈរដ្ឋមន្ត្រីសម្រេចយល់ព្រមក្នុងសម័យប្រជុំពេញអង្គ គណៈរដ្ឋមន្ត្រី កាលពីថ្ងៃទី១១ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ដើម្បីបញ្ជូនមកសុំការអនុម័តពីស្ថាប័ន នីតិប្បញ្ញត្តិ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន និយាយនៅថ្ងៃទី១៤ ខែសីហានេះថា វាមិនមែនជារឿងចម្លែកទេ ដែលសភាបច្ចុប្បន្នគ្មានភាពអៀនខ្មាស ជាមួយពលរដ្ឋខ្មែរដែលជាម្ចាស់លុយនោះ ។
លោកថា ពីមួយអាណត្តិទៅមួយអាណត្តិ សមាជិកសភាទាំងនោះ មិនដែលបម្រើផលប្រយោជន៍ជាតិ និងពលរដ្ឋជាម្ចាស់លុយទេ តែផ្ទុយទៅវិញ ពួកគេអង្គុយចាំតែលើកដៃ ប្រថាប់ត្រា ធ្វើតាមការចង្អុល របស់លោក ហ៊ុន សែន ដូចជាការពន្លឿនធ្វើច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតនេះជាដើម។
លោកហាក់ស្តីបន្ទោសថា ទង្វើរបស់តំណាងរាស្ត្របច្ចុប្បន្ននេះ ហាក់មិនបានខ្វល់ខ្វាយពីគ្រោះថ្នាក់របស់ប្រទេសជាតិ ដែលកំពុងគំរាមកំហែងលេបទឹកដីពីប្រទេសជិតខាង មានវៀតណាម និងថៃ ដែលកំពុងចូលមកឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ យ៉ាងគឃ្លើនដូចពេលនេះទេ។
លោកគូសបញ្ជាក់ថា ប្រទេសជាតិកំពុងជួបគ្រោះថ្នាក់ពីការឈ្លានពាន ពលរដ្ឋបាត់ដី រស់នៅទាំងភាពភ័យខ្លាច ទាហានជួរមុខប្រឈមនឹងសត្រូវ បែរជារដ្ឋសភាពន្លឿនធ្វើច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរទៅវិញ ដែលថានេះជាភស្តុតាងថ្មីមួយទៀត ដែលបញ្ជាក់ថា សភាកម្ពុជា ជាឧបករណ៍បំផ្លាញជាតិ បំបែកបំបាក់ជាតិខ្មែរ ដើម្បីបម្រើមហិច្ចតាបរទេស។
លោកថា៖ «រដ្ឋសភាប្រថាប់ត្រាឬរដ្ឋសភាទីងមោង គាត់ធ្វើហ្នឹងធ្វើទៅតាមបញ្ជាលោក ហ៊ុន សែន បើលោកហ៊ុន សែន បញ្ជាឲ្យធ្វើអី ធ្វើហ្នឹងហើយ យើងឃើញថាថៃកំពុងឈ្លានពានទឹកដី ថៃរាយបន្លាលួសនៅតាមព្រំដែនយកដីខ្មែរយើង ធ្វើផ្លូវនៅតាមព្រំដែន ធ្វើត្រង់សេនៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ហ៊ុំព័ទ្ធបន្លាលួសនៅច្រកអានសេះយកដីខ្មែរយើង យកប្រាសាទតាមាន់ធំ ចឹងលោក ហ៊ុន សែន គួរតែទៅដោះស្រាយរឿងហ្នឹង ដើម្បីទប់ស្កាត់កុំឲ្យថៃឈ្លានពានកម្ពុជាយើង គួរតែឱ្យទាហានហ្នឹងរើបន្លាលួសចេញ»។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា កាលៈទេសៈដែលថៃកំពុងឈ្លានពានកម្ពុជា ធ្វើបាបរាស្រ្តខ្មែរនេះ រដ្ឋសភា រួមទាំង លោក ហ៊ុន សែន គួរតែផ្សះផ្សាបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីប្រឆាំងសត្រូវឈ្លានពានទឹកដី មិនគួរផ្តោតសំខាន់លើការបង្កើតច្បាប់ ដើម្បីរំលាយពូជសាសន៍ខ្មែរបែបនេះទេ។
ការណ៍នេះ លោកថា លោក ហ៊ុន សែន កំពុងបំផ្លាញជាតិសាសន៍ខ្មែរ ដើម្បីផ្គាប់ចិត្តបរទេសឈ្លានពាន។
លោកថា៖ «ឆ្លុះបញ្ចាំងការដឹកនាំរបស់លោក ហ៊ុន សែន គិតតែពីការពារអំណាច ជាជាងការពារទឹកដី ឲ្យតែរក្សាអំណាចបានកម្ចាត់ខ្មែរណា ដែលប្រឆាំងទៅនឹងការដឹកនាំរបស់គ្រួសារគាត់ គាត់អត់ខ្វល់ គិតតែបង្ក្រាបខ្មែរឯងនោះទៅ អត់ទៅបង្ក្រាបថៃដែលឈ្លានពាន គាត់ប្រើទ្រឹស្ដីងើបមួយវ៉ៃមួយ តែជាមួយខ្មែរគ្នាឯង អត់ហ៊ានប្រើទ្រឹស្ដីហ្នឹងងើបមួយវ៉ៃមួយជាមួយថៃ ដល់ចឹងវាមិនធ្វើឲ្យទឹកដីយើងកាន់តែបាត់បង់ ដូច្នេះបង្ហាញថាត្រកូលហ៊ុនហ្នឹង គិតតែបង្ក្រាបខ្មែរគ្នាឯង ដើម្បីរក្សាអំណាច អត់ការពារទឹកដីទេ»។
VOD មិនទាន់អាចសុំការបំភ្លឺពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋសភាកម្ពុជា លោក ឡេង ប៉េងឡុង បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៤ ខែសីហានេះ ដោយលោកចុចផ្តាច់ទូរសព្ទ។
យ៉ាងណា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងយុត្តិធម៌ លោក កើត រិទ្ធ ដែលជាសេនាធិការរបស់គណបក្សកាន់អំណាច ធ្លាប់ការពារពីភាពស្អាតស្អំនៃគំនិតផ្តួចផ្តើមឱ្យមានច្បាប់នេះ តាមការចង់បានរបស់លោក ហ៊ុន សែន ។
លោកថា៖ «ផ្អែកតាមការសិក្សាស្រាវជ្រាវលើច្បាប់បណ្តាប្រទេសនានា នៅជុំវិញពិភពលោក ឃើញថាមានប្រទេសជាង១៥០ប្រទេស សុទ្ធតែមានច្បាប់កំណត់អំពីការដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋរបស់ខ្លួន ជាពិសេសក្នុងករណីប្រព្រឹត្តអំពើធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរ ដល់ផលប្រយោជន៍របស់ជាតិ ឬអំពើធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់វិស័យសន្តិសុខជាតិ ក្នុងចំណោមប្រទេសនៅអឺរ៉ុប មានប្រទេសចំនួន១៨ ដែលមានច្បាប់អនុញ្ញាតឲ្យមានការដកសញ្ជាតិ នៅក្នុងបណ្ដាប្រទេសអាស៊ានទាំង១០ មានប្រទេសចំនួន៩ ដែលច្បាប់អនុញ្ញាតឲ្យមានការដកសញ្ជាតិ ហើយមានតែប្រទេសកម្ពុជាមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលមិនទាន់មានច្បាប់ដកសញ្ជាតិ»។
យ៉ាងនេះក្តី អ្នកវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជានាយកកម្មវិធីតស៊ូមតិនៃអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក សេង វណ្ណលី យល់ថា រដ្ឋសភាមិនគួរពន្លឿនធ្វើច្បាប់ដកសញ្ជាតិពីកំណើតនោះទេ ព្រោះប្រទេសជាតិកំពុងជួបហានិភ័យនៃការឈ្លានពាន។
លោកអះអាងថា ការធ្វើច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរ មិនបានផ្តល់ផលប្រយោជន៍ដល់ប្រទេសជាតិ និងប្រជារាស្រ្តទេ គឺមានតែបង្កគ្រោះថ្នាក់កាន់ធ្ងន់ធ្ងរដល់ជាតិមាតុភូមិ និងប្រជារាស្រ្ត ព្រោះសត្រូវឈ្លានពានកំពុងតែបង្កើនការឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ។
លោកផ្តល់ជាយោបល់ថា ក្នុងកាលៈទេសៈនេះ រដ្ឋសភា រួមទាំងលោក ហ៊ុន សែន និងរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែយកពេលវេលានេះ ទប់ទល់នឹងសត្រូវឈ្លានពាន និងដោះស្រាយបញ្ហាវិបត្តិសង្គមជាតិ ទើបជាការល្អ និងស្របតាមឆន្ទៈរាស្រ្ត ក៏ដូចជាស្មារតីនៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាផងដែរ។
លោកថា៖ «ការពន្លឿនច្បាប់ស្ដីអំពីការដកសញ្ជាតិនេះ នៅក្នុងគ្រាដែលកម្ពុជាកំពុងតែប្រឈមជាមួយនឹងការឈ្លានពានប្រទេសជិតខាង វាមិនបង្ហាញឱ្យឃើញអំពីស្មារតីនៃការកសាងជាតិ ឬក៏ការជំរុញមានការឯកភាពជាតិ ក្នុងចំណោមប្រជាពលរដ្ឋដែលមាននិន្នាការផ្ទុយគ្នានោះទេ អាការពន្លឿនច្បាប់សញ្ជាតិនេះវាកាន់តែបង្ហាញឲ្យឃើញថា រដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្ននេះ មើលឃើញអំពីអំណាចហើយនឹងព្យាយាមរារាំងរាល់សកម្មភាពណាមួយរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ដែលមានគំនិតផ្ទុយ ឬក៏អាចនឹងមិនជាសកម្មភាពគាត់អាចមើលឃើញថា អ្នកដែលមានគំនិតផ្ទុយហ្នឹង និងធ្វើឲ្យប៉ះពាល់តម្លៃខ្លួនឯង គេចាប់ផ្តើមចាត់ការដោយប្រើប្រាស់ច្បាប់ការដកសញ្ជាតិនេះ បើយើងមើលអំពីក្នុងគ្រាដែលកម្ពុជាកំពុងតែប្រឈមទៅនឹងបញ្ហាជម្លោះព្រំដែន រដ្ឋាភិបាលដែលស្រឡាញ់សន្ដិភាព និងការបង្រួបបង្រួមការឯកភាពជាតិហ្នឹង មិនជំរុញឲ្យមានច្បាប់ដកសញ្ជាតិនេះទេ»។
លើសពីនេះ គណបក្សប្រឆាំង និងអ្នកឃ្លាំមើលសង្គម ធ្លាប់លើកឡើងថា កម្ពុជាមិនចាំបាច់ក្នុងការធ្វើវិសោធនកម្មរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ក្នុងការដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋរបស់ខ្លួនឡើយ ហើយបានចាត់ទុកបំណងស្នើសុំរុះរើមាត្រា៣៣នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញនេះ ថាជាអំពើប្រហាររដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងជាឧក្រិដ្ឋកម្មប្រល័យពូជសាសន៍ខ្មែរ។
លើសពីនេះ ពួកគេថា ការធ្វើវិសោធនកម្មមាត្រា៣៣នេះ ជាការបំពានរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជា និងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិទៀតផង ខណៈកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័នលើកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយ នៅឆ្នាំ១៩៩២។
ដូច្នេះការធ្វើ និងអនុម័តច្បាប់របស់កម្ពុជា មិនគ្រាន់តែអនុលោមតាមរដ្ឋធម្មនុញ្ញប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែត្រូវអនុលោមតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលក្នុងនោះ មានធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ អនុសញ្ញា និងកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ស្តីពីសិទ្ធិមនុស្ស ដែលកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័ន។
ការធ្វើវិសោធនកម្មមាត្រា៣៣ នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ គឺជា«ការរំលោភបំពានលើមាត្រា១២ វាក្យខ័ណ្ឌទី៤ នៃកតិកាសញ្ញាអន្តរជាតិ ស្តីពីសិទ្ធិពលរដ្ឋ និងសិទ្ធិនយោបាយឆ្នាំ១៩៦៦» ដែលកម្ពុជាបានផ្តល់សច្ចាប័ន នៅឆ្នាំ១៩៩២។
មាត្រា១២ វាក្យខ័ណ្ឌទី៤ ចែងថា «គ្មានជនណាម្នាក់ត្រូវបានដកហូតសិទ្ធិចេញចូលប្រទេសកំណើតខ្លួនតាមទំនើងចិត្តឡើយ» ដូចនេះការដកហូតសញ្ជាតិកំណើតនេះ មិនត្រឹមតែរំលោភរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងច្បាប់អន្តរជាតិ ស្តីពី សិទ្ធិមនុស្សប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែវារឹតតែធ្វើឱ្យសង្គមខ្មែរបែកបាក់គ្មានទីបញ្ចប់៕
