ខណៈបន្លាលួសដែលយោធាថៃ បានដាក់ពង្រាយនៅតាមបណ្ដោយភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ ក្នុងឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ កំពុងតែញែកទឹកដីខ្មែរ បញ្ជូលទៅក្នុងភូមិណងចាន់របស់ថៃនោះ ទិដ្ឋភាពម្ខាងនៃបន្លាលួសក្នុងទឹកដីថៃ បានបង្ហាញពីភាពសប្បាយរីករាយ ដោយមានពលរដ្ឋថៃជាច្រើន បានធ្វើដំណើរមកភូមិណងចាន់ បាននាំគ្នារាំច្រៀងសប្បាយក្អាកក្អាយ ស្របពេលដែលអាជ្ញាធរខេត្តស្រះកែវ កំពុងដំណើរការចែកដីឱ្យពលរដ្ឋខ្លួនកាន់កាប់ បន្ទាប់ពីដកហូតបានពីពលរដ្ឋខ្មែរ។
ដោយឡែកនៅខាងទឹកដីខ្មែរក្នុងភូមិជោគជ័យឯណេះវិញ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលបាត់បង់ផ្ទះសម្បែង បានត្រឹមតែឈរមើលផ្ទះរបស់ខ្លួន ដែលទាហានថៃបានវាយកម្ទេចចោលពីចម្ងាយ ដោយអារម្មណ៍សោកសៅប៉ុណ្ណោះ ខណៈអាជ្ញាធរបានរឹតបន្តឹងការចេញចូល និងការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានពីតំបន់កើតហេតុការណ៍ដូចមុនទៀត។
ពលរដ្ឋនៅភូមិព្រៃចាន់ ឃុំអូរបីជាន់ម្នាក់ ថ្លែងក្នុងលក្ខខណ្ឌមិនបញ្ចេញឈ្មោះ ប្រាប់វីអូឌីតាមបណ្ដាញតេឡេក្រាមថា មកដល់ពេលនេះ យោធាថៃនៅតែបន្តដាក់រាយបន្លាលួស និងដើរវាស់វែងដីឱ្យពលរដ្ឋថៃកាន់កាប់។ ប្រភពដដែលបន្តថា ខណៈក្រុមយោធា និងអាជ្ញាធរថៃធ្វើសកម្មភាពយ៉ាងរលូននោះ អាជ្ញាធរខ្មែរ បានបិទមិនឱ្យប្រជាពលរដ្ឋ ឬអ្នកសារព័ត៌មាន ចូលទៅថតពីព្រឹត្តិការណ៍នៅទីតាំងកើតហេតុដូចកាលពីមុននោះឡើយ ដោយពួកគេបានអះអាងថា ដើម្បីកុំឱ្យរំខានដល់រដ្ឋាភិបាលក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហា។
ពលរដ្ឋរូបនេះ បានលើកជាសំណួរថា តើហេតុអ្វីបានជាពេលនេះ រដ្ឋាភិបាលបានព្យាយាមលាក់បាំងព័ត៌មានពីភូមិជោគជ័យ រឿងយោធាថៃឈ្លានពានស្ងាត់ឈឹង? ខណៈយោធាថៃ បានបន្តរាយបន្លាលួសចូលក្នុងដែនដីខ្មែរកាន់តែជ្រៅ ដោយមិនខ្លាចច្បាប់ណាឡើយ រីឯពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលកំពុងឈឺចុកចាប់យ៉ាងខ្លាំង ប៉ុន្តែមិនអាចនិយាយបាន ព្រោះត្រូវរដ្ឋអំណាចគេបិតមាត់។
យ៉ាងណាក៏ដោយ ការបំបិទសំឡេងសារព័ត៌មានឯករាជ្យនេះ គឺជាជំនាញមួយរបស់មេដឹកនាំកម្ពុជាទៅហើយ ដែលពួកគេបានប្រើប្រាស់វិធីនេះ ដើម្បីបិទបាំងរឿងអាស្រូវ និងអំពើពុករលួយ ក្នុងរបបដឹកនាំរបស់ពួកគេ។ ដោយសារតែកត្តានេះហើយ ទើបអ្នកឃ្លាំមើលមួយចំនួន យល់ឃើញថា បញ្ហានេះ បានធ្វើឱ្យកម្ពុជាចាញ់ប្រៀបទៅលើប្រទេសជិតខាង ដែលមានប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយលឿន រហ័ស និងទូលំទូលាយជាង។
ក្នុងនោះ អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត បានសរសេរនៅលើបណ្ដាញសង្គមហ្វេសប៊ុក នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញាថា សូម្បីតែព័ត៌មានបញ្ហាព្រំដែនឥឡូវ ក៏ត្រូវនាំចូលពីថៃដែរ នៅខាងកម្ពុជា ឯណេះវិញងងឹតសូន្យសុង។ លោកបន្តថា ការឆ្លើយតបនឹងការឈ្លានពានពីសំណាក់យោធាថៃ មិនមែនជាបំណងរបស់មេដឹកនាំកម្ពុជានោះទេ ទើបពួកគេមិនអើពើនឹងការរំលោភបំពាន វាតទីយកដីធ្លី ផ្ទះសម្បែង ប្រាសាទ និងតំបន់ផ្សេងៗ ដោយប្រើលេសស្ងៀមស្ងាត់ អត់ធ្មត់ ដើម្បីបិទបាំងនឹងការដោះដូរនេះ។
លោក វ៉ន ចាន់ឡូត បន្ថែមថា កន្លងទៅ លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់និយាយមុនយោធាថៃបើកការឈ្លានពានថា បើយោធាថៃឈ្លានពាន កម្ពុជាមិនត្រឹមតែទប់ទល់ទេ ថែមទាំងវាយបកទៀត។ តែមកទល់ពេលនេះ អ្នកឃ្លាំមើលថា លោក ហ៊ុន សែន និងកូនប្រុសនាយករដ្ឋមន្ត្រី មិនត្រឹមតែទប់មិនបានទេ ហើយថែមទាំងឱ្យយោធាថៃមកឈ្លានពានតាមអំពើចិត្តទៀត ហើយលោកប្រឹងពន្លឿនធ្វើច្បាប់ដកសញ្ជាតិ និងបន្ដកម្ចាត់សំឡេងរិះគន់ដោយមិនអនុគ្រោះ។
យ៉ាងណាក៏ដោយ ទោះស្ថិតក្នុងកាលៈទេសៈត្រូវប្រទេសជិតខាងឈ្លានពានក៏ដោយ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅមិនភ្លេចនោះទេ ក្នុងការចាប់ខ្លួនអ្នកដែលហ៊ាននិយាយរិះគន់មេដឹកនាំកម្ពុជា ក្នុងរឿងជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ ដែលចោទលោកថា ជាមេដឹកនាំកម្ពុជាមានគោលជំហរខ្លាំងតែពីដំបូង និងចុងក្រោយបែរជាមានភាពទន់ជ្រាយ និងគ្មានភាពច្បាស់លាស់លើយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ទឹកដីទៅប្រទេសថៃ យ៉ាងស្ងប់ស្ងាត់។ ជាក់ស្ដែង ការចាប់ខ្លួនប្រធានគណៈកម្មាធិការប្រតិបត្តិបណ្តោះអាសន្នគណបក្សកម្លាំងជាតិ ស្រុកភ្នំព្រឹក លោក សឹង ហៀង ក្រោយលោកបញ្ចេញមតិលើបណ្ដាញសង្គម ថាមេដឹកនាំអសមត្ថភាព និងកំសាក មិនអាចការពារដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួនបាន។
ទាក់ទិននឹងបញ្ហានេះដែរ អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពជើងគោកថៃ លោក វីនថៃ ស៊ូវារី (Winthai Suvari) បានអះអាងកាលពីថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញាថា កន្លងមកប្រទេសថៃបានស្វាគមន៍បេសកកម្មអ្នកសង្កេតការណ៍បណ្ដោះអាសន្នអាស៊ាន (IOT) គណៈប្រតិភូ ICRC ដៃគូអន្តរជាតិ និងទាំងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយថៃ និងអន្តរជាតិ ដើម្បីស៊ើបអង្កេតការពិតដោយសេរី ដោយគ្មានការទប់ស្កាត់ព័ត៌មានណាមួយ ដូចកម្ពុជានោះឡើយ។
ចំណែកខាងកម្ពុជាវិញ អង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល បានសម្រេចផ្អាកជាបណ្ដោះអាសន្ននូវកម្មវិធីផ្សាយផ្ទាល់ ពីបច្ចុប្បន្នភាពព័ត៌មានស្តីពីស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ចាប់ពីរសៀលថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ នេះតទៅ។
ជុំវិញរឿងនេះ ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ ដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក ស៊ឹង សែនករុណា ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បង្ហាញភាពច្បាស់លាស់ និងតម្លាភាព ពាក់ព័ន្ធនឹងគោលជំហររបស់ខ្លួន ក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដី ដើម្បីជៀសវាងធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋយល់ច្រឡំ ឬមន្ទិលសង្ស័យ។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា ថ្លែងថា៖ «អ៊ីចឹងតែកាលណាមិនឆ្លើយតបនូវមធ្យោបាយដោយសន្តិវិធីណាមួយ ដែលធ្វើឱ្យ ដែលធ្វើឱ្យភាគីថៃបញ្ឈប់ការឈ្លានពានទេ គេមើលឃើញថា សមត្ថភាព ឬឥទ្ធិពលការដឹកនាំរបស់មេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន គឺមានភាពកម្សោយ ហើយធ្វើឱ្យបរទេសដែលជាអ្នកជិតខាងហ្នឹង ចេះតែបន្តឈ្លានពាន បន្តរុកកួនជាន់ឈ្លីមកលើកម្ពុជាបន្តទៀត ហើយពលរដ្ឋ នឹងពិនិត្យ និងមើលឃើញកាន់តែច្បាស់ដែរថា ការដឹកនាំរបស់មេដឹកនាំគឺខ្វះក្នុងការទទួលខុសត្រូវ ទៅលើវាសនារបស់ពលរដ្ឋខ្លួន»។
កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែសីហា កងកម្លាំងបូរ៉ាផាថៃ បានប្រកាសប្រើច្បាប់អាជ្ញាសឹក ដោយព្រមាននឹងវាយគ្រប់គ្រងភូមិណងចាន់ ខ្មែរហៅថាភូមិជោគជ័យ ឃុំអូរបីជាន់ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ បន្ទាប់ពីយោធាថៃ បានចោទថា ភាគីកម្ពុជា បាននាំប្រជាជនខ្លួនចូលមកបង្កហេតុចលាចលក្នុងទឹកដីថៃ នៅក្នុងទីតាំងភូមិណងចាន់ ដែលពួកគេបានអះអាងថា ស្ថិតក្នុងដែនអធិបតេយ្យរបស់ថៃ។
ទោះជាយ៉ាងណា ពលរដ្ឋខ្មែរអះអាងថា ពួកគាត់មិនបានបង្កហេតុចលាចលក្នុងទឹកដីថៃនោះទេ ក៏ប៉ុន្តែគឺភាគីយោធាថៃទៅវិញទេ ដែលបានចូលមកឈ្លានពាន រាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកផ្ទះពលរដ្ឋទាំងឆៅៗ ដែលបង្ខំឱ្យពួកគាត់ត្រូវចេញមករារាំង។
យោងទៅតាមផែនទីរបស់ឧត្តមស្នងការអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកជនភៀសខ្លួន ដែលហៅកាត់ថា UNHCR បានបង្ហាញអំពីជំរុំជនភៀសខ្លួនខ្មែរ ដែលនៅក្នុងទឹកដីថៃ គឺមានតែជំរុំ “ខាវអ៊ីដាង: Khao I Dang” មួយប៉ុណ្ណោះ។ ចំណែកជំរុំផ្សេងទៀត UNHCR បានមកធ្វើនៅលើទឹកដីខ្មែរ ដោយសារខ្លាចមានការរំលោភបំពាន និងយាយីពីសំណាក់ទាហានថៃ។
ដោយឡែក ជំរុំណងចាន់ (Nong Chan) គឺស្ថិតនៅលើទឹកដីកម្ពុជា ជាប់នឹងព្រំដែនថៃ ក្នុងភូមិណងចាន់ ដែលជំរុំនេះគ្រប់គ្រងដោយចលនារណសិរ្សរំដោះជាតិខ្មែរ (Khmer People’s National Liberation Front) របស់លោក សឺន។ ក្នុងកំឡុងឆ្នាំ១៩៧៩ យោធាថៃបានដឹកជនភៀសខ្លួនខ្មែរ ដែលភៀសខ្លួនទៅទម្លាក់ជ្រោះ និងចាក់ចោលក្នុងចម្ការមីនក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ក្រោមលេសថា ដោយសារជនភៀសខ្លួនខ្មែរ ចូលមកក្នុងទឹកដីថៃ។
ជាថ្មីម្ដងទៀត ក្នុងឆ្នាំដដែលនោះ មានហេតុការណ៍ប្រយុទ្ធគ្នាបានផ្ទុះឡើងនៅក្នុងជំរុំ នៅពេលដែលទាហានថៃម្នាក់ ត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទរំលោភស្ត្រីខ្មែរ ហើយត្រូវបានបាញ់សម្លាប់។ មេបញ្ជាការយោធាថៃ លោក ប្រាចាក់ សាវាងចិត្ត (Prachak Sawaengchit) បានបញ្ជាឱ្យកងទ័ពថៃបាញ់ផ្លោង ទៅក្នុងជំរុំ ដោយបានសម្លាប់ជនភៀសខ្លួនខ្មែរប្រហែល ១០០នាក់។
ទោះជាយ៉ាងនេះក្ដី ស្ថិតក្រោមភាពស្ងៀមស្ងាត់របស់មេដឹកនាំកម្ពុជា គិតមកដល់ពេលនេះ អាជ្ញាធរខេត្តស្រះកែវ បានបើកឱ្យពលរដ្ឋថៃ ដែលទទួលបានសិទ្ធិកាន់កាប់ដីធ្លី អាចធ្វើស្រែចម្ការបាន នៅភូមិណងចាន់ ក្នុងតំបន់បង្គោលព្រំដែនលេខ ៤៦-៤៧ ដែលទាហានថៃ ទើបនឹងបានរាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកពីពលរដ្ឋខ្មែរ លើកលែងតែដីមួយចំនួនដែលបានរកឃើញគ្រាប់មីន ដោយរង់ចាំការត្រួតពិនិត្យសុវត្ថិភាពពីមន្ត្រីជំនាញ។
ទន្ទឹមគ្នានេះ អភិបាលខេត្តស្រះកែវ លោក បរិញ្ញា ពោធិ៍សត្យ បានបញ្ជាក់ថា នឹងចេញប័ណ្ណកម្មសិទ្ធិដីឱ្យពលរដ្ឋថៃ ដោយបញ្ចប់នៅឆ្នាំ២០២៥។
ដោយឡែក នៅឯតំបន់ភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ និងប្រាសាទតាមាន់ធំ វិញ រដ្ឋាភិបាលថៃបានបញ្ជូនអ្នកជំនាញរបស់ខ្លួនជាច្រើននាក់ ដើម្បីវាយតម្លៃពីការខូចខាត ក្នុងជម្លោះប្រដាប់អាវុធជាមួយកងទ័ពខ្មែរ និងបង្កើតគម្រោងអភិវឌ្ឍន៍ជាតំបន់ទេសចរណ៍។
យ៉ាងណាក៏ដោយចុះ ពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលត្រូវយោធាថៃរាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកផ្ទះ និងដី បានត្រឹមលួចសម្រក់ទឹកភ្នែកស្ងាត់ៗ ដោយមិនហ៊ានថ្លែង ឬចេញមកនិយាយប្រាប់អ្នកសារព័ត៌មាននោះ បានស្នើឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជា ចេញមកបកស្រាយការពិត ចំពោះដំណោះស្រាយ ដែលបានអះអាងជាមួយប្រជាពលរដ្ឋ ដើម្បីឱ្យពួកគាត់អស់ចិត្ត។ ចំណែកពលរដ្ឋមួយចំនួនទៀត បានបង្ហាញការខកចិត្តចំពោះមេដឹកនាំកម្ពុជា ដែលបង្ហាញពីគោលជំហរទន់ជ្រាយ និងបណ្ដោយឱ្យទាហានថៃ បន្តឈ្លានពានកម្ពុជាសារជាថ្មី៕
