ដោយបដិសេធទាំងស្រុងចំពោះការផ្សព្វផ្សាយថា កងទ័ពកម្ពុជាត្រូវបានហាមមិនឱ្យនិយាយការពិតពីការបាត់បង់ទឹកដីនៅតាមព្រំដែន និងពីបញ្ហាការកាត់ប្រាក់ខែកងទ័ព អគ្គមេបញ្ជាការកងទ័ពកម្ពុជានៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ បានស្នើសុំឱ្យមានការអនុវត្តច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរ ពីលោក សម រង្ស៊ី និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំងដទៃទៀត។
ប្រតិកម្មរបស់អគ្គបញ្ជាការកងទ័ពនេះ ធ្វើឡើងភ្លាមៗបន្ទាប់ពីក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ(CNRC)របស់លោកសម រង្ស៊ី នៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា បានធ្វើការថ្កោលទោសយ៉ាងដាច់អហង្ការ ចំពោះរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលថា បានគំរាមកំហែង និងកាត់ប្រាក់ខែនាយទាហាន ពលទាហានជួរមុខ ដែលកំពុងតស៊ូ និងលះបង់អាយុជីវិតរបស់ពួកគាត់ ដើម្បីការពារទឹកដីកម្ពុជាដែលត្រូវបានចោរថៃឈ្លានពាន។
លោក គឹម សុខ អ្នកនាំពាក្យក្រុមប្រឹក្សាជាតិតស៊ូ ថ្លែងនៅថ្ងៃទី៤ខែកញ្ញាថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានចាត់ក្រុមទាហានពិសេសរបស់ខ្លួន ឱ្យទៅហាមឃាត់យុទ្ធជននៅសមរភូមិមុខ មិនឱ្យនិយាយរឿងធំពីរឡើយ។ ក្នុងនោះរឿងទី១ គឺមិនឱ្យយុទ្ធជននៅសមរភូមិមុខ និយាយការពិតនៃការបាត់បង់ទឹកដីរបស់ប្រទេសកម្ពុជានៅតាមព្រំដែនថៃទេ និងរឿងទី២ គឺមិនឱ្យយុទ្ធជននៅសមរភូមិមុខនិយាយអំពីការកាត់ប្រាក់ខែរបស់ពួកគាត់ឡើយ។
លោកថា៖ «តាមព័ត៌មានច្បាស់ការទាហានជួរមុខជាច្រើនរូប ត្រូវមេៗរបស់ពួកគាត់កាត់ប្រាក់ខែពាក់កណ្តាល។ ទាហានជួរមុខម្នាក់ ដែលមានប្រាក់ខែ១៤០ម៉ឺនរៀល មេៗរបស់គាត់បើកប្រាក់ខែឱ្យតែ៧០ម៉ឺនរៀលប៉ុណ្ណោះ ដោយមិនពន្យល់ហេតុផលឡើយ។ ភ្នាក់ងារពិសេសរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានចេញធ្វើសកម្មភាពគំរាមយុទ្ធជននៅសមរភូមិមុខថា បើហ៊ាននិយាយរឿងទាំង២នេះ នោះនឹងប្រឈមនឹងការដកចេញពីក្របខណ្ឌទាហាន ហើយអាចរហូតទៅដល់ចោទប្រកាន់អំពីអំពើក្បត់ជាតិ ដកសញ្ជាតិខ្មែរពីពួកគាត់ទៀតផង»។
តាមរយៈសេចក្តីប្រកាសដែលបង្ហោះនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់ «កងទ័ពជើងគោកនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ» នៅថ្ងៃទី៤ ខែកញ្ញា អគ្គបញ្ជាការកងទ័ពកម្ពុជា បានធ្វើការបដិសេធទាំងស្រុង និងបានចាត់ទុកការផ្សព្វផ្សាយរបស់ក្រុម លោក សម រង្ស៊ី ដែលថា «រាជរដ្ឋាភិបាល បានគម្រាមកំហែង និងកាត់ប្រាក់ខែកងទ័ពជួរមុខ» គឺជាការបំផ្លៃបំផ្លើស។
ក្រៅពីថ្កោលទោសដាច់អហង្ការ អគ្គបញ្ជាការកងទ័ពកម្ពុជាដែលស្ថិតនៅក្រោមអំណាចគ្រួសារហ៊ុន បានចាត់ទុកការផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានរបស់ លោក សម រង្ស៊ី និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ដទៃទៀតថា មានគោលបំណងបំបាក់ស្មារតី និងប្រមាថយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ចំពោះកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ក៏ដូចជាប្រទេសជាតិ និងប្រជាជនខ្មែរ ដែលរងគ្រោះដោយសារការរំលោភបំពានទាំងកម្រោល មកលើបូរណទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ពីសំណាក់កងទ័ពថៃ។
មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ អគ្គបញ្ជាការកងទ័ព បានចាត់ទុកសកម្មភាពក្រុម លោក សម រង្ស៊ី ថា កំពុងលុបបំបាត់កិត្តិយសវីរៈយុទ្ធជន និងជនរងគ្រោះ បំផ្លាញស្មារតីសាមគ្គីជាតិ ខណៈរាជរដ្ឋាភិបាល ប្រជាជនកម្ពុជា ទាំងក្នុងនិងក្រៅប្រទេស ក៏ដូចជា កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ បាននិងកំពុងតស៊ូក្រាញននៀលប្រយុទ្ធយ៉ាងប្តូរផ្តាច់ ហ៊ានបូជាសាច់ស្រស់ ឈាមស្រស់ ដើម្បីបុព្វហេតុការពារបូរណភាពទឹកដី អធិបតេយ្យជាតិ និងប្រជាជន។ ជាមួយគ្នានេះ អគ្គបញ្ជាការកងទ័ពស្នើសុំឱ្យអនុវត្តច្បាប់ដកសញ្ជាតិលើ លោក សម រង្ស៊ី និងអ្នកនយោបាយប្រឆាំងដទៃទៀត។
អ្នកគាំទ្ររដ្ឋាភិបាលមួយចំនួន ហាក់ដូចជាគាំទ្រការស្នើដកសញ្ជាតិពីអ្នកនយោបាយប្រឆាំងនេះ តាមរយៈការផ្តល់រូបបេះដូង និងរូបលើកដៃសំពះជាដើម នៅពីក្រោមសេចក្តីប្រកាសរបស់កងទ័ពជើងគោក។
ក៏ប៉ុន្តែ អ្នកលេងហ្វេសប៊ុកផ្សេងទៀត មិនគាំទ្រឡើយក្នុងនោះ អាខោនហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ Thia Thea បានចូលទៅខមិន នៅខាងក្រោមសេចក្តីប្រកាសរបស់អគ្គបញ្ជាការកងទ័ព ដោយបានហៅមេដឹកនាំកងទ័ព និងគ្រួសារហ៊ុនថា ជាមេដឹកនាំ «បំបង់បាយ ខ្លាំងណាស់បានតែជាតិសាសន៍ឯង ជាមួយចោរសៀមវិញស្ងាត់ឱ្យឈឹង»។
ចំណែកអ្នកលេងហ្វេសប៊ុកផ្សេងទៀត ដូចជា ហ្វេសប៊ុកឈ្មោះ ឡេង ឡន Kanha Mory, Mae Sad និងKanha Mory ជាដើម បានបញ្ចេញមតិថា បន្លាលួសនិងកង់ឡានដែលទ័ពចោរសៀម ដាក់វាទយកទឹកដីខ្មែរ មេទ័ពនិងមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន មិនគិតខំប្រឹងដកទេ បែរជាមកគិតខំប្រឹងដកសញ្ជាតិខ្មែរពីខ្មែរគ្នាឯង គិតតែខាំខ្មែរគ្នាឯងដូចឆ្កែ។ ខ្លួនឯងដឹកនាំប្រទេសមិនកើត បែរជាបន្ទោសអ្នកប្រឆាំងបន្ទោសអ្នករិះគន់ ចាប់អ្នករិះគន់ដាក់គុក។ រឿងជាតិដែលកំពុងជួបវិបត្តិច្រើនណាស់ មិនគិតបែរជាទៅគិតរឿង សម រង្ស៊ី គិតអីក្នុងខ្លួន? នេះបង្ហាញថាមេដឹកនាំអត់កំណើត។
បន្ថែមពីនេះ ពួកគេបានលើកឡើងទៀតថា ទៅទើសអីជាមួយអ្នករិះគន់ បើខ្លួនឯងធ្វើខុសកែទៅ ហើយបើគេរិះគន់ខុសការពិត ក៏មិនត្រូវទៅក្ដៅក្រហាយជាមួយធ្វើអ្វីដែរ ពីព្រោះវាគ្រាន់តែជាការបញ្ចេញមតិក្នុងចេតនាខ្វល់ខ្វាយពីរឿងស្រុកទេសប៉ុណ្ណោះ។
អ្នកលេងហ្វេសប៊ុកទាំងនេះ លើកឡើងថា តាមពិត លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទៅវិញទេ ដែលត្រូវដកសញ្ជាតិ ពីព្រោះមេដឹកនាំឪកូនទាំងពីរនាក់នេះ បានដឹកនាំប្រទេសគប់គិតរណបមេដឹកនាំប្រទេសជិតខាងធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីជាបន្តបន្ទាប់ បញ្ជូនទាហានខ្មែរទៅច្បាំង ហាក់ដូចជាបញ្ជូនឱ្យទៅស្លាប់ដោយឱ្យកងទ័ពកម្ពុជាស្លៀកពាក់រយីករយាក ពាក់ស្ពែកជើងផ្ទាត់សូម្បីតែសម្ភារចាំបាច់មួយចំនួន ដែលត្រូវពាក់ការពារអាយុជីវិត ដូចជា មួកនិងអាវក្រោះពាក់ការពារគ្រាប់ និងម៉ាសពាក់ការពារផ្សែងពុលក៏គ្មានដែរ ធ្វើឱ្យកងទ័ពជួរមុខជាច្រើនបានពលី ដោយសារត្រូវគេបាញ់សុះខ្លួន និងត្រូវផ្សែងពុលរបស់កងទ័ពថៃ បូករួមទាំងសព្វាវុធរបស់កងទ័ពកម្ពុជាសុទ្ធតែជាសព្វាវុធចាស់ៗ។
សម្រាប់ លោក ឆាំ ឆានី ជាអ្នកនយោបាយប្រឆាំងម្នាក់ដែលជាមុខសញ្ញាត្រូវដកសញ្ជាតិ បានថ្លែងថា ក្រុមសន្តិភាពអស់ដី សន្តិភាពអស់ព្រៃ សន្តិភាពអស់ភ្នំរបស់គ្រួសារហ៊ុន ចាប់ផ្តើមជំរុញឲ្យមានការទាមទារ និងធ្វើញត្តិ ស្នើដកសញ្ជាតិខ្មែរ ដែលជាសញ្ជាតិពីកំណើតរបស់ លោក សម រង្ស៊ី និងលោក គឹម សុខ។
លោកបាននិយាយក្នុងសំដីដើមថា៖«ការគម្រាមដកសញ្ជាតិកំណើតរបស់ពួកយើងខ្ញុំ ពីរបបក្រុងភ្នំពេញនៅពេលនេះ មិនមែនជារឿងចម្លែក និងមិនមែនជារឿងថ្មីទេ ដែលពួកគេតែងធ្វើទុកបុកម្នេញ មកលើពួកយើង លើពលរដ្ឋស្លូតត្រង់ និងសកម្មជននយោបាយ ជាដើម។ តែទោះយ៉ាងណា ការគម្រាមនេះ មិនបានធ្វើឲ្យយើងខ្ញុំតក់ស្លុត ភ័យខ្លាច និងរារែកចំពោះការតស៊ូ ដើម្បីសេរីភាព និងការផ្លាស់ប្តូរបែបវិជ្ជមាននៅកម្ពុជាឡើយ»។
សូមបញ្ជាក់ថា សមាជិកព្រឹទ្ធសភាចំនួន៥៤នាក់ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ បានឯកភាពទាំងស្រុងលើសេចក្ដីព្រាងច្បាប់ដ៏ចម្រូងចម្រាស់ ស្ដីពី វិសោធនកម្មច្បាប់ស្ដីពីសញ្ជាតិ បន្ទាប់ពីរដ្ឋសភាបានបោះឆ្នោតអនុម័តយល់ព្រម កាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥។
ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលជាង៥០ បានប្រឆាំងជំទាស់ការអនុម័តសេចក្តីព្រាងច្បាប់នេះ ដោយលើកឡើងថា ច្បាប់នេះនឹងធ្វើឱ្យមានការបាក់បែកជាតិកាន់តែខ្លាំង ថែមទាំងជាការដាក់សម្ពាធបន្ថែមទៀតទៅលើសិទ្ធិសេរីភាពបញ្ចេញមតិដែលរួមតូចស្រាប់នៅកម្ពុជា។
បច្ចុប្បន្នមានអ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងសកម្មជនសង្គមជិត៨០នាក់ កំពុងជាប់ឃុំក្រោមការចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ ក្បត់ជាតិ ជាបទចោទដែលមជ្ឈដ្ឋានជាតិ និងអន្តរជាតិជាច្រើន រួមទាំងអង្គការសហប្រជាជាតិ ចាត់ទុកថា ជាបទចោទពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនយោបាយ ដែលមេបក្សកាន់អំណាចលោក ហ៊ុន សែន ធ្វើឡើងដើម្បីផ្តួលគូប្រជែងនយោបាយរបស់ខ្លួន។
វីអូឌី មិនទាន់អាចទាក់ទងកងទ័ពជួរមុខ ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយ ចំពោះការលើកឡើងខាងលើបានទេ នៅថ្ងៃទី៥ខែកញ្ញានេះ។ ប៉ុន្តែកន្លងមកថ្មីៗនេះ មានសេចក្តីរាយការជាច្រើនថា មេបញ្ជាការកងទ័ពនៅតាមអង្គភាពមួយចំនួន បានកឹបកេងថវិកាដែលជារបបកងទ័ព ហើយជំនួយឧបត្ថម្ភជាច្រើនដល់កងទ័ពជួរមុខត្រូវបានមន្ត្រីមួយចំនួនកឹបកេង។
ក្នុងនោះ មានទាហានឈរជើងនៅភ្នំកោះយ៉ ស្ថិតនៅទល់មុខកោះគជ់ កាលពីថ្ងៃទី៦ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥បានចោទសួរតាមបណ្តាញសង្គមថា «លោក ឯម ចន្ថា វីរៈការពារកោះកុងក្រៅលេខ២ បានកាត់លុយកូនទាហាន១៤ម៉ឺនរៀលក្នុងមួយខែ យកទៅណា? លុយឧបត្ថម្ភ៣០០០រៀល របស់សម្តេចបាត់ទៅណា? អំណោយជួរមុខបាត់ទៅណា?»។
ទាហានទាំងនេះ បានស្នើសុំឱ្យលោក ឯម ចន្ថា បើកប្រាក់ទាំងនេះជូនពលទាហាន នាយទាហានរង និងនាយទាហានក្រោមបង្គាប់ឱ្យបានគ្រប់ចំនួនតាមរបបរដ្ឋ។ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី រហូតមកដល់ពេលនេះ គេមិនទាន់ឃើញមានប្រតិកម្មពី លោក ឯម ចន្ថា និងពីក្រសួងការពារជាតិនៅឡើយទេ ខណៈដែលកងទ័ពនៅភ្នំកោះយ៉ បានអះអាងថា ពួកគេមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ និងថែមទាំងស្នើឱ្យអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយចុះទៅស៊ើបអង្កេតដោយផ្ទាល់ទៀតផង។
បន្ថែមពីនេះ បើតាមនាយទាហានកងទ័ពជើងគោកម្នាក់ ដែលបដិសេធប្រាប់ឈ្មោះ ធ្លាប់បានប្រាប់វីអូឌីថា បច្ចុប្បន្នពលទាហានម្នាក់ទទួលបានប្រាក់ខែ ចាប់ពី១លាន៣សែនរៀលឡើង ខណៈប្រពន្ធទាហានទទួលបាន១ម៉ឺនរៀល និងកូនទាហានម្នាក់ទទួលបាន១៥០០០រៀល។ ប៉ុន្តែប្រាក់ខែទាំងនេះ មិនមែនបើកបានទាំងអស់ទេ គឺនៅតាមអង្គភាពខ្លះត្រូវគេកាត់ចូលគណបក្សប្រជាជនក្នុង១ខែ ៥ម៉ឺនរៀល កាត់ជួយដល់គ្រួសារទាហានដែលទទួលមរណភាព និងក៏មានការកាត់ផ្សេងៗទៀតផងដែរ។
នៅពេលមានការផ្ទុះសង្គ្រាមជាមួយថៃ មិនថាគ្រួសារកងទ័ពដែលពលី និងកងទ័ពដែលកំពុងដេកសម្រាកព្យាបាលមុខរបួសនៅតាមមន្ទីរពេទ្យនានានោះទេ សូម្បីកងទ័ពដែលកំពុងឈរជើងនៅជួរមុខ ក៏ឃើញតែបង្ហោះសារព្រោងព្រាតជាមួយរូបថត និងវីដេអូលើកដៃសំពះសុំជំនួយពីសប្បុរសជន ដើម្បីបានជាប្រាក់ព្យាបាលរបួស និងស្រោចស្រង់ជីវភាពដែលកំពុងខ្វះខាតយ៉ាងខ្លាំង។
ភាពក្រតោកយ៉ាកយ៉ាងខ្លាំងរបស់កងទ័ពដែលស្លៀកពាក់ខោអាវស្លកពណ៌រយីករយាក ពាក់ស្បែកជើងផ្ទាត់ ប្រពន្ធកូនរស់នៅក្នុងផ្ទះខ្ទមមើលពីមុខធ្លុះដល់ក្រោយ និងខ្លះគ្មានផ្ទះសុំផ្ទះបងប្អូនឱ្យប្រពន្ធកូនស្នាក់នៅជាដើម ត្រូវបានមជ្ឈដ្ឋានសង្គមស្តីបន្ទោសទៅលើអំពើពុករលួយជាប្រព័ន្ធ បក្ខពួកនិយម តូចស៊ីតាមតូច ធំស៊ីតាមធំ នៃរដ្ឋាភិបាលដែលដឹកនាំដោយគ្រួសារហ៊ុន៕
