ច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតដ៏ចម្រូងចម្រាស ដែលផ្តួចផ្តើមបង្កើតឡើងដោយ លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវបានលោក ហ៊ុន សែន ខ្លួនឯងក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទី ចុះហត្ថលេខាប្រកាសដាក់ឱ្យប្រើយ៉ាងប្រញាប់ប្រញាលកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ បើទោះមានការលើកឡើងថា ច្បាប់នេះ នឹងធ្វើឱ្យជាតិខ្មែរកាន់តែមានការបែកបាក់ខ្លាំងឡើងថែមទៀតក្តី។
ការប្រញាប់របស់លោក ហ៊ុន សែន ក៏ចំពេលមានរលករិះគន់ថា រដ្ឋាភិបាល គ្មានសមត្ថភាពទប់ស្កាត់ការឈ្លានរបស់ថៃ ដែលថៃចល័តទ័ពចូលរាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកដីខ្មែរច្រើនកន្លែង រយៈពេលជាង១ខែទៅនេះក្រោយមានបទឈប់បាញ់។
ទាំងនេះជាចម្ងល់ជុំវិញប្រធានបទខាងលើដែលសួរថា តើហេតុអ្វី លោក ហ៊ុន សែន ប្រញាប់រហូតដល់ស៊ីញ៉េដោយខ្លួនឯងដាក់ឱ្យប្រើច្បាប់ដកសញ្ជាតិពីខ្មែរ ?
មុននឹងធ្វើការវិភាគទៅលើប្រធានបទនេះ វីអូឌីសូមលើកយកពីដំណើរដើមទងនៃការវិវត្តន៍មុននឹងឈានមកដល់ការអនុម័តនិងប្រកាសដាក់ឱ្យប្រើច្បាប់ដ៏ចម្រូងចម្រាសនេះ។
ច្បាប់នេះ ត្រូវបានផ្តួចផ្តើមស្នើឡើងដោយ លោក ហ៊ុន សែន កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ខណៈលោកចុះទៅជួបកងទ័ពនៅខេត្តព្រះវិហារ។ បើទោះបីជាមានការប្រឆាំងជំទាស់ពីអ្នកនយោបាយប្រឆាំង អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិ និងអន្តរជាតិ ជាង៥០ និងបញ្ញវន្នឯករាជ្យជាច្រើនក្តី ។
លើសពីនេះ ជាប្រជាជាតិខ្មែរគ្រប់និន្នាការនយោបាយ ទាំងនៅក្នុង និងនៅក្រៅប្រទេស បាននិងកំពុងរួបរួមសាមគ្គីគ្នា ប្រកាសគាំទ្រពេញទំហឹង ថែមទាំងរៃអង្គាសប្រាក់ជួយឧបត្ថម្ភនិងគាំទ្រកងទ័ពជួរមុខ និងជនភៀសសឹកដែលក្រីក្រតោកយ៉ាក និងខ្មែររស់នៅប្រទេសលោកសេរីជាច្រើន បានធ្វើបាតុកម្មប្រឆាំងនឹងការឈ្លានពានរបស់ថៃ មកលើទឹកដីកម្ពុជាក្តី ក៏លោក ហ៊ុន សែន នៅតែបន្តរុញច្បាប់នេះឱ្យចេញបានយ៉ាងលឿន។
លើសពីនេះ លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មិនត្រឹមតែមិនបានបន្ធូរដៃដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរខ្លួនឯង ដោយដោះលែងសកម្មជនសង្គម និងនយោបាយជិត៨០នាក់ ដែលគេមើលឃើញថា ពួកគេទាំងនោះជាប់ចោទទាំងអយុត្តិធម៌ណាម្នាក់ ដើម្បីបង្ហាញពីការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សាជាតិនៅឡើយទេ។
លើសពីនេះ រដ្ឋាភិបាល ថែមទាំងបង្កើនការធ្វើទុក្ខបុកម្នេញថែមទៀត មកលើប្រជាជាតិខ្មែរតាមរយៈការចាប់ឃុំខ្លួន អ្នកនយោបាយប្រឆាំងបន្ថែមជាបន្តបន្ទាប់ទៀត និងរុញឱ្យចេញយ៉ាងលឿននូវច្បាប់ ដកសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋខ្មែរខ្លួនឯង។ នេះបើយោងតាមការកត់សម្គាល់របស់ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើល។
ច្បាប់ដកសញ្ជាតិ ត្រូវគេដឹងមុនថា ជាគោលដៅចម្បងរបស់គណបក្សកាន់អំណាច ដើម្បីបង្រាបបំបិទមាត់ អ្នកនយោបាយប្រឆាំង ដែលតែងតែធ្វើការរិះគន់ ទៅលើការដឹកនាំប្រទេសជាង៤០ឆ្នាំមកនេះ របស់លោក ហ៊ុន សែន ដែលបានធ្វើឱ្យអន្តរាយស្ទើរតែទាំងស្រុង នូវធនធានធម្មជាតិដ៏សម្បូរបែបរបស់កម្ពុជា ធ្វើឱ្យមានភាពអយុត្តិធម៌សង្គម គម្លាតរវាងអ្នកមាន និងអ្នកក្រកាន់តែធំ ពលរដ្ឋក្រីក្រចេញទៅស៊ីឈ្នួលគេរាប់លាននាក់នៅក្រៅប្រទេស កម្ពុជាក្លាយទៅជាទីកន្លែងរកស៊ីតាមប្រព័ន្ធអនឡាញបោកប្រាស់ និងធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីនៅតាមព្រំដែនទៅថៃ និងទៅវៀតណាមជាដើម។
វិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិ ត្រូវបានរដ្ឋសភាអនុម័តកាលពីថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា និងត្រូវបានព្រឹទ្ធសភាពិនិត្យសម្រេចដោយមិនមានការកែប្រែ កាលពីថ្ងៃទី១ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ និងត្រូវបានលោកហ៊ុន សែនក្នុងនាមជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទីចុះហត្ថលេខាលើព្រះរាជក្រម ប្រកាសដាក់ឱ្យប្រើច្បាប់នេះភ្លាមៗ កាលពីថ្ងៃទី៥ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ នៅពេលដែលលោកវិលត្រឡប់មកពីជួបមេដឹកនាំវៀតណាម។
មាត្រា២៩-ថ្មីនៃច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិ ចែងថា គឺអាចដកសញ្ជាតិខ្មែរចំពោះជនណាដែលរំលោភបំពានព្រះមហាក្សត្រ។ ការដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតអាចធ្វើទៅបាន លុះត្រាតែប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររូបនោះ មានសញ្ជាតិមួយផ្សេងទៀត ឬមានមូលដ្ឋានដែលអាចជឿថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររូបនោះអាចទទួលបានសញ្ជាតិផ្សេងទៀត ឬទទួលបានការគាំពារពីរដ្ឋបរទេស។
នេះមានន័យថា ការដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតអាចធ្វើទៅបាន លុះត្រាតែប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររូបនោះមានសញ្ជាតិ២ ឬប្រជាពលរដ្ឋខ្មែដែលមានសញ្ជាតិខ្មែរតែមួយ ក៏អាចត្រូវបានគេដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតបានដែរ ប្រសិនបើតុលាការជឿថា ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររូបនោះអាចទទួលបានសញ្ជាតិផ្សេងទៀត ឬទទួលបានការគាំពារពីរដ្ឋបរទេស។
អ្នកឃ្លាំមើលលើកឡើងថា តុលាការកម្ពុជា មិនឯករាជ្យស្ថិតនៅក្រោមអំណាចគ្រួសារហ៊ុនដូចបច្ចុប្បន្ន នឹងធ្វើឱ្យអ្នកនយោបាយប្រឆាំង និងសកម្មជនគណបក្សប្រឆាំង ក្នុងចំនួនដ៏ច្រើនអាចនឹងត្រូវដកសញ្ជាតិ ក្នុងនោះ ក៏មានកម្មករ ឬជនភៀសខ្លួនខ្មែរនៅថៃ ឬកម្មករនៅកូរ៉េនិងជប៉ុន ដែលតែងតែរិះគន់គ្រួសារហ៊ុនឥតសំចៃមាត់ផងដែរ ដោយគ្រាន់តែតុលាការគិតថា ពួកគេអាចទទួលបានសញ្ជាតិផ្សេងទៀត ឬទទួលបានការគាំពារពីរដ្ឋបរទេស ដែលតាមពិតពួកគេអាចនឹងមិនបានទទួលសញ្ជាតិផ្សេងទៀត ឬទទួលបានការគាំពារពីរដ្ឋបរទេសនោះទេ ដែលនាំឱ្យពួកគេក្លាយជាមនុស្សគ្មានសញ្ជាតិមិនខាន។
នេះក៏ជំរុញឱ្យមានការលើកឡើងថា មេដឹកនាំបក្សកាន់អំណាច យកច្បាប់ធ្វើជាឧបករណ៍បម្រើឱ្យមហិច្ឆតារបស់ខ្លួន ដោយប្រើលេសថា ជាការអនុវត្តច្បាប់ ប៉ុន្តែខ្លឹមសារច្បាប់ បើកដៃឱ្យចោទប្រកាន់ក្រុមជាគោលដៅតាមទំនើងចិត្តដោយគាន់តែសំអាងលើការសង្ស័យរបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ ដែលនេះមិនខុសពីរបបខ្មែរក្រហម ដែលបានយកមនុស្សទៅសម្លាប់ចោលទាំងហ្វូវៗ ដោយគ្រាន់តែចោទថា ពួកគេជាខ្មាំងប្រឆាំងនឹងអង្គការ ទាំងមិនចាំបាច់មានភស្តុតាង និងសាក្សី និងមិនចាំបាច់ឆ្លងកាត់ ការជំនុំជម្រះក្តីឱ្យយុត្តិធម៌នោះឡើយ ។
ដល់ត្រង់ចំណុចនេះ បងប្អូនអាចឆ្លើយដោយខ្លួនឯងថា តើហេតុអ្វី លោក ហ៊ុន សែន ប្រញាប់ចុះហត្ថលេខាខ្លួនឯងដាក់ឱ្យប្រើច្បាប់ដកសញ្ជាតិពីខ្មែរ?
បន្ថែមពីនេះ ការគ្រាន់តែរំលោភបំពានព្រះមហាក្សត្រ ឬប្រមាថព្រះមហាក្សត្រ ក៏ត្រូវកំណត់ឱ្យដកសញ្ជាតិខ្មែរផងដែរ ខណៈលោក ហ៊ុន សែន ជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា និងជាប្រមុខរដ្ឋស្ត្រីទី អាចធ្វើកិច្ចជំនួសព្រះមហាក្សត្របាននៅពេលព្រះអង្គអវត្តមាន មិននៅក្នុងប្រទេស។
ជ្រុងមួយនៃរឿងនេះ អ្នកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោក វ៉ន ចាន់ឡួត និយាយថា បើតាមខ្លឹមសារច្បាប់ដកសញ្ជាតិ គឺសំដៅប្រឆាំងលើក្រុមអ្នករិះគន់ឯនាយសមុទ្រ។ លោកថា ទំហំបែកបាក់ជាតិនឹងកាន់តែពិបាកផ្សះផ្សា ហើយច្បាប់នេះទំនងនឹងជំរុញឱ្យចលនាប្រឆាំងក្រៅប្រទេសកាន់តែមានសន្ទុះ និងឥទ្ធិពលទៅវិញទេ។
លោកគូសបញ្ជាក់ថា ក្នុងឆ្នាំ២០២៥ ក្រោមកណ្ដាប់ដៃ លោកហ៊ុន ម៉ាណែត អ្នកបន្ដវេន ការបង្កើត និងកែប្រែច្បាប់ ដ៏ចម្រូងចម្រាស់មួយចំនួន ដែលគោលដៅលើគណបក្សប្រឆាំង ដូចជាច្បាប់ដាក់មនុស្សមួយក្រុមជាភេរវកររួមទាំងច្បាប់ដកសញ្ជាតិនេះ។
ត្រង់ចំនុចនេះ លោកមើលឃើញផ្ទុយគ្នា ទៅលើឆន្ទៈរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដែលថាចេះអត់ធ្មត់ និងអធ្យាស្រ័យ ដល់សត្រូវដែលឈ្លានពាន តែមិនអាចធ្វើជាមួយខ្មែរដូចគ្នាបាន។
ជុំវិញបញ្ហានេះលោក ចាន់ឡូត សង្កត់ធ្ងន់ថា គណបក្សកាន់អំណាច នឹងមិនអាចរារាំងក្រុមអ្នកគាំទ្រ លោក សម រង្ស៊ី និងលោក កឹម សុខា តាមមធ្យោបាយនេះបានទេ ដោយលោកសំអាងថា បើគេពិនិត្យទៅលើលទ្ធផលបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០១៣និង២០១៧ មានជាង៣លាននាក់នៃអ្នកទៅបោះឆ្នោត បូករួមជាមួយការគាំទ្ររាប់លាននាក់ដែលមិនបានទៅបោះឆ្នោត រួមទាំងខ្មែរនៅក្រៅប្រទេស ។
តែយ៉ាងណា លោកថា វិធីយកឈ្នះក្រុមប្រឆាំងមានតែមួយគត់ គឺគណបក្សកាន់អំណាច ត្រូវធ្វើរឿងធំ៣យ៉ាងឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព។
បើតាមលោក ចាន់ឡូត រឿង៣យ៉ាងនោះ គឺបក្សកាន់អំណាច ត្រូវបោសសម្អាតអំពើពុករលួយ ត្រូវលុបបំបាត់បក្ខពួកនិយម និងធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលគ្រប់គ្រងថ្នាក់ជាតិ និងថ្នាក់ក្រោមជាតិ មានន័យថា រដ្ឋាភិបាលត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ប្រកបដោយការជឿទុកចិត្តពីលើដល់ក្រោម។
ងាកមកលើជ្រុងមួយទៀត សម្រាប់អ្នកនាំពាក្យ លោក ហ៊ុន សែន និងអ្នកគាំទ្ររដ្ឋាភិបាល បានលើកឡើងថា ការបង្កើតច្បាប់ដកសញ្ជាតិនេះ មានគោលដៅប្រឆាំងទៅនឹងបុគ្គលទាំងឡាយណាដែលក្បត់ជាតិ ក្បត់ប្រទេសខ្លួនឯង ទៅចូលដៃចូលជើងជាមួយបរទេសបម្រើបរទេស មកបំផ្លាញប្រទេសជាតិរបស់ខ្លួនឯងតែប៉ុណ្ណោះ។ ដូច្នេះប្រសិនបើពួកគាត់មិនបានក្បត់ជាតិ ក្បត់ប្រទេសរបស់ខ្លួនទេ គ្មានអ្វីត្រូវព្រួយបារម្ភនោះទេ។
ឆ្លុះបញ្ចាំងពីបញ្ហានេះវៀតណាម និងថៃ ដែលតែងតែចិញ្ចឹមចិត្ត លេបទឹកដីខ្មែររាប់រយឆ្នាំទៅនេះ ប្រហែលជាសប្បាយចិត្តនៅពេលឃើញបក្សកាន់អំណាច មានច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរពីកំណើតនេះ ខណៈបក្សប្រឆាំងនិងអ្នកឃ្លាំមើលបញ្ហាព្រំដែន ដែលមិនចំណុះឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា តែងលាតត្រដាងពីដែលលោក ហ៊ុន សែន ធ្វើសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនឆ្នាំ២០០៥ ដែលធ្វើឱ្យសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនឆ្នាំ១៩៨២ -៨៣ និង ៨៥ រស់ឡើងវិញ តាមការចង់បានរបស់វៀតណាម ដើម្បីសម្រេចមហិច្ឆលេបទឹកដីខ្មែរ។
លើសពីនេះនេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីវៀតណាម លោក ផាម មិញជីញ បានជំរុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ពិនិត្យពីលទ្ធភាពឱ្យពលរដ្ឋខ្លួនបានចូលសញ្ជាតិខ្មែរ ដោយសំអាងថា ដើម្បីមានស្ថិរភាពជីវភាព ។ នេះបើតាមការចុះផ្សាយរបស់សារព័ត៌មានវៀតណាមផ្លឹស ចុះផ្សាយនៅថ្ងៃទី១៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥នេះ។
បន្ថែមពីនេះ ខណៈកម្ពុជាកំពុងជាប់ដៃ ទប់ទល់ទៅនឹងការឈ្លានរបស់ថៃ ក៏មានការជំរុញឱ្យពន្លឿនបញ្ចប់ការបោះបង្គោលព្រំដែន កម្ពុជា វៀតណាម ដែលនៅសល់ជាង១០ភាគរយ ផងដែរ។
នេះជាជ្រុងមួយទៀត ដែលលោកអ្នកអាចពិចារណាបានដែរ ជុំវិញប្រធានបទវិភាគខាងលើថា ហេតុអីលោក ហ៊ុន សែន ប្រញាប់ប្រញាលដាក់ឱ្យប្រើច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរ ដែលមានគោលដៅ ដើម្បីបន្តវាយបំបែកកញ្ចក់សង្គមដោយប្រញាប់ប្រញាលបែបនេះ?។
ជាមូលដ្ឋានពិចារណាមួយទៀត បើគេពិនិត្យទៅលើមាត្រា៤៤០ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជា ដែលកំពុងចូលជាធរមាន ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»។
ទាក់ទងទៅនឹងការចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ ដែលអាចឈានទៅដល់ការដកសញ្ជាតិពីកំណើតពីពលរដ្ឋខ្មែរ អ្នកឃ្លាំមើលសង្គមឯករាជ លើកឡើងថា មិនគួរត្រូវធ្វើឡើងសំដៅទៅលើអ្នកនយោបាយប្រឆាំង ឬពលរដ្ឋសាមញ្ញគ្មានអំណាចក្នុងដៃ ដែលគ្រាន់តែធ្វើការបញ្ចេញមតិនោះទេ ពីព្រោះអ្វីដែលពួកគាត់និយាយ ទោះបីជាប្រាសចាកពីការពិត ឬក៏រហូតដល់បញ្ចេញមតិគាំទ្ររដ្ឋបរទេសណាមួយក៏ដោយ ក៏វាគ្រាន់តែស្ថិតនៅក្នុងកម្រិតនៃការបញ្ចេញមតិតែប៉ុណ្ណោះ មិនមានឥទ្ធិពលធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីឬធ្វើឱ្យបាត់បង់ផលប្រយោជន៍ជាតិឡើយ។
ប៉ុន្តែថ្មីៗនេះ បើតាមសេចក្តីរាយការណ៍ជាច្រើន បានអះអាងថា បន្ទាប់ពីសង្គ្រាម៥ថ្ងៃកងទ័ពកម្ពុជាដ៏អង់អាចក្លាហាន ដែលបានតស៊ូប្រយុទ្ធក្រាញននៀលមិនខ្លាចស្លាប់ បានឈរជើងកាន់កាប់នៅតាមទីតាំងទាំងអស់នៅតាមព្រំដែន។
ប៉ុន្តែបន្ទាប់ពីបទឈប់បាញ់និងទទួលបញ្ជាពីលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យអត់ធ្មត់មិនតបតដើម្បីគោរពបទឈប់បាញ់ បានផ្តល់ជាឱកាសឱ្យកងទ័ពថៃយកបន្លាលួសចូលមករាយវាទកាន់កាប់ នៅតាមទីតាំងទាំងអស់វិញ ដូចជា តំបន់អានសេះ ភ្នំទ្រព្យ មុំបី ជាំតែ និងប្រាសាទតាមាន់ធំជាដើម លើកលែងតែប្រាសាទតាក្របីមួយប៉ុណ្ណោះ ដែលទ័ពកម្ពុជានៅកាន់កាប់ផ្តាច់មុខ។
បន្ថែមពីនេះ ទ័ពថៃថែមទាំងរាយបន្លាលួសវាទយកផ្ទះប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួន នៅភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ ក្នុងឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ថែមទាំងបានឈូសកម្ទេចផ្ទះពលរដ្ឋ៦ខ្នង នៅភូមិព្រៃចាន់ និងបានជីកលេណដ្ឋានទ័ពនៅក្នុងភូមិពលរដ្ឋខ្មែរនោះទៀងផង។
បើសិនព័ត៌មានទាំងនេះ គឺជាការពិតគឺលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលជាអ្នកកាន់អំណាចទៅវិញទេ ដែលគួរត្រូវបានចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ និងត្រូវដកសញ្ជាតិ បើផ្អែកទៅតាមមាត្រា២៩-ថ្មីនៃច្បាប់ស្តីពីវិសោធនកម្មច្បាប់ស្តីពីសញ្ជាតិខាងលើ។ នេះមិនទាន់គិតពីការកាត់ទឹកដីប៉ែកខាងកើតទៅឱ្យវៀតណាមផងទេ។
ពីព្រោះថា អ្នកនយោបាយប្រឆាំង ឬក៏អង្គការចាត់តាំងណាមួយក៏ដោយ គ្មានសិទ្ធិអំណាចឯណាទៅចុះហត្ថលេខា ឬក៏ចេញ ចេញបទបញ្ជាណាមួយ ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដី ឬផលប្រយោជន៍ជាតិត្រូវចោទពីបទក្បត់ជាតិឬត្រូវដកសញ្ជាតិនោះឡើយ៕
