លោកឧកញ៉ា តែ តាំងប៉ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលសម័្ពន្ធសមាគមសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យមកម្ពុជា(FASMEC) បានថ្លែងនៅក្នុងកិច្ចពិភាក្សាមួយ កាលពីថ្ងៃទី៨ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ ដោយបានធ្វើការរិះគន់ចំពោះមន្ត្រីកម្ពុជានៅតាមមាត់ច្រកព្រំដែនដែលបើកដៃឱ្យទំនិញវៀតណាម និងថៃ អាចនាំចូលកម្ពុជាដោយសេរី បើទោះបីជាទំនិញទាំងនោះមានផ្ទុកសារធាតុគីមីក្តី ខណៈប្រទេសទាំងពីរនេះ តែងតែរិតដ្បិតយ៉ាងខ្លាំងចំពោះទំនិញពីកម្ពុជា។
លោកបានលើកឡើងថា មៀនប៉ៃលិនរបស់កម្ពុជាក្នុង១ឆ្នាំ ២០០០កុងតឺន័រ ត្រូវនាំចេញទៅតាមទឹកដីថៃ ប៉ុន្តែថៃមិនអនុញ្ញាតឱ្យឆ្លងកាត់ទឹកដីគេនោះទេ បើទោះបីកម្ពុជាជាសមាជិកអង្គការពាណិជ្ជពិភពលោក(WTO) មានសមាហរណកម្មសមាគមសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន តាំងពីឆ្នាំ២០១៦យ៉ាងណាក្តី។
លោកថា៖ «ប៉ុន្តែទំនិញថៃចូលបានយើងចេញវិញអត់បាន ទំនិញយួនចូលបាន យើងចេញវិញអត់បានអាហ្នឹងដោយសារអី? ដោយសារគ្នាយើងទេ យើងនាំគ្នាប្រឹងគ្នាយើង យើងគិតគ្នាយើងស្ថាប័នទល់ដែនគឺជាស្ថាប័នមួយដែលត្រូវរឹង ហើយបើយើងអត់រឹងយើងចេះតែឱ្យគេចូល។ ឥឡូវមានអាខ្លះទំនិញវៀតណាមចូលម៉ោឱ្យ១០ភាគរយ ៥ភាគរយរឿងអីហ្ហែងមិនយកចូល។ ទុរ៉េននៅចិន ចិនអត់ស៊ីផង។ ឥឡូវឃើញចិនធ្វើពហិការមួយដេញទុរ៉េនយួនទុរ៉េនថៃ ឥឡូវរហូតទៅដល់ទំនិញមួយចំនួនរបស់ថៃ ក៏សុទ្ធតែសារធាតុគីមីដែរ។ អាហ្នឹងក្រោយមក ហ៊ឺស្រុកខ្មែរស្រួលណាស់បើកឱ្យចូលឱ្យហ្ហែង១០ភាគរយ។ អានេះមិនមែនតួនាទីខ្ញុំទេ តួនាទីរដ្ឋាភិបាល»។
បើតាម លោក តែ តាំងប៉ សមាហរណកម្មសមាគមសេដ្ឋកិច្ចអាស៊ាន ទំនិញចេញចូលទៅវិញទៅមករបស់បណ្តាប្រទេសសមាជិកអាស៊ាន អត់មានរបារពន្ធនោះទេ ក៏ប៉ុន្តែសម្រាប់ទំនិញកម្ពុជាដូចជាទឹកសុទ្ធឱរ៉ាល់នាំចេញទៅថៃ ត្រូវទើនៅត្រឹមប៉ោយប៉ែតដោយថៃគេថា ចាំយកទៅពិនិត្យនៅបាងកកសិន ចំណែកខាងវៀតណាមគេថា ចាំយកទៅត្រួតពិនិត្យនៅហាណូយសិន។ ប៉ុន្តែដល់ទំនិញថៃ ទំនិញវៀតណាមបែជាអាចនាំចូលមកកម្ពុជាបានគគ្រឹកគគ្រេងបាក់ទឹកបាក់ដីតាមច្រកណាក៏មានដែរដូចជាល្បីថា សូម្បីផ្សារភូពុយនៅក្នុងក្រុងបាត់ដំបង ក៏មានបន្លែវៀតណាមចូល១ថ្ងៃ១០០តោនដែរ។ នេះបើតាមព័ត៌មានដែលលោកទទួលបាន សូមអ្នកសារព័ត៌មានឆែកមើលខ្លួនឯងទៅ។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោក ប៉ែន សុវិជាតិ រដ្ឋលេខាធិការនិងជាអ្នកនាំពាក្យក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម ដើម្បីធ្វើការពន្យល់លើបញ្ហានេះបានទេ គិតមកដល់ត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។ យ៉ាងណាក្តី កាលពីថ្ងៃទី៩ខែកញ្ញា អ្នកស្រី ចម និម្មល រដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម បានដឹកនាំកិច្ចប្រជុំតាមដានពីវឌ្ឍនភាពការងារពាណិជ្ជកម្មក្នុងប្រទេស និងការតភ្ជាប់ទីផ្សារក្រៅប្រទេស។
កិច្ចប្រជុំនេះ មានគោលបំណងតាមដាន និងពិនិត្យលើវឌ្ឍនភាពការងារពាណិជ្ជកម្មក្នុងប្រទេស និងការតភ្ជាប់ទីផ្សារក្រៅប្រទេស ក៏ដូចជាពិនិត្យលើសមិទ្ធផល និងលទ្ធផលការងារដែលបានអនុវត្តកន្លងមក ដើម្បីដាក់ចេញនូវទិសដៅ និងយុទ្ធសាស្ត្រថ្មីៗសម្រាប់បន្តអនុវត្តគោលដៅសំខាន់ៗនានា។ នេះបើយោងតាមក្រសួងពាណិជ្ជកម្ម។
ទាក់ទងនឹងការនាំចូលទំនិញពីប្រទេសវៀតណាមមកកម្ពុជា គេនៅចាំបានថា នៅក្នុងពិធីបិទសន្និបាតបូកសរុបការងារក្រសួងមហាផ្ទៃ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែកុម្ភៈ ឆ្នាំ២០២២ លោក ហ៊ុន សែន ដែលកាលនោះជានាយករដ្ឋមន្ត្រី បានធ្វើការស្តីបន្ទោសជាសាធារណៈនៅចំពោះមុខ លោកវេង សាខុន ដែលកាលនោះជារដ្ឋមន្ត្រីកសិកម្ម ពីការមិនសហការដោយបិទការនាំជ្រូកចូលពីវៀតណាម ខណៈដែលលោក វេង សាខុន បានថ្លែងថា កម្ពុជាមានសមត្ថភាពគ្រប់គ្រាន់១០០ភាគរយ ក្នុងការផ្គត់ផ្គង់សាច់ជ្រូកលើទីផ្សារកម្ពុជា។
លោកថា៖ «មិនមែនលោកឯងដឹកនាំក្រសួងកសិកម្មមួយ ហើយត្រួតត្រាសេដ្ឋកិច្ចខ្មែរទាំងមូលឯណា? អាហ្នឹងខ្ញុំនិយាយឱ្យច្បាស់ជាមួយលោកឯង។ ថ្ងៃមុនខ្ញុំយ៉ាហីក្តៅស្លឹកត្រចៀកដែរ ឱ្យធ្វើយូរហើយមិនព្រមធ្វើ។ អា សជណ ចេញមកឱ្យធ្វើ ខ្ញុំមិនដឹងថាអាចំណាខ្ញុំក្រោយឱ្យធ្វើឱ្យហៅប្រជុំគ្នា ជាមួយក្រសួងពាណិជ្ជកម្មអី បង្កើតគណៈកម្មាការដើម្បីធ្វើការដេញថ្លៃយ៉ាងម៉េចអីយ៉ាងម៉េច សម្រាប់គ្រប់គ្រងការនាំចូល! លោកឯងនិយាយពី១០០ភាគរយ តែ១០០ភាគរយនាំឱ្យសាច់ជ្រូកឡើងថ្លៃ ឬសាច់គោឡើងថ្លៃលោកឯងដោះស្រាយយ៉ាងម៉េច? លោកឯងបំពេញចិត្តមនុស្សប៉ុន្មាននាក់នៃការចិញ្ចឹមសត្វ ប៉ុន្តែលោកឯងធ្វើម៉េចគ្រប់គ្រងអតិផរណាកើត? អាហ្នឹងជាបញ្ហា»។
នៅក្នុងចំណោមមន្តី្រច្រើនដូចស្រមោចនៅពេលនោះ លោក ហ៊ុន សែន បានចង្អុលមុខនិងស្តីបន្ទោសខ្លាំងៗ ដោយហៅរបៀបធ្វើការរបស់លោក វេង សាខុន ថាជារបៀប«ធ្វើការជិះសេះមើលផ្កា»។
យ៉ាងណាក្តី នៅទីបំផុតគឺនៅថ្ងៃទី៨ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២២ លោក វេង សាខុន ត្រូវបានលោកហ៊ុន សែនប្រកាសដកចេញពីតំណែងរដ្ឋមន្ត្រីកសិកម្មឆៅៗ ដោយពុំបានធ្វើទៅតាមនីតិវិធីច្បាប់ ដែលត្រូវបោះឆ្នោតដកនៅរដ្ឋសភានោះឡើយ ហើយលោក ឌិត ទីណា កូនលោកឌិត មន្ទីរ អតីតប្រធានតុលាការកំពូល ដែលមានស្នាដៃរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ដែលមានប្រជាពលរដ្ឋគាំទ្រជិតកន្លះប្រទេស ត្រូវបានលោកហ៊ុន សែន ឱ្យឡើងកាន់តំណែងជំនួស លោក វេង សាខុន ចាប់តាំងពីពេលនោះរហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន។
សម្រាប់ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាភិបាលសម័្ពន្ធសមាគមសហគ្រាសធុនតូច និងមធ្យមកម្ពុជា លើកឡើងថា បច្ចុប្បន្នកសិករខ្មែរដាំបន្លែក្នុងស្រុកបានច្រើនណាស់ ដែលយើងគួរតែនាំគ្នាប្រើប្រាស់បន្លែ និងផលិតផលក្នុងស្រុកបន្តិចម្តងៗ ពីព្រោះយើងមិនអាចធ្វើបានលឿនភ្លាមៗ ដូចប្រទេសគេនោះទេ។ ដូច្នេះទាំងរដ្ឋាភិបាល ទាំងអ្នកពាក់ព័ន្ធ និងទាំងពលរដ្ឋ ត្រូវខំប្រឹងរួមគ្នាធ្វើដើម្បីប្រកួតប្រជែង ដូចជាត្រូវនាំអង្ករចេញឱ្យឈ្នះគេថាតើត្រូវធ្វើយ៉ាងដូចម្តេច?
លោកបន្តថា នៅពេលនេះ ស្រូវអង្ករកម្ពុជាត្រូវដឹកទៅវៀតណាមក្នុង១ឡានបានតែ២០តោនទេ ឯវៀតណាមគេដាក់សាឡង់មួយនៅទល់ដែនអាចដឹកបានដល់២០០០តោន។
លោកថា៖ «ចំណែកយើង យើងដឹកប៉ុន្មានរយឡានប៉ុន្មានពាន់ឡាន? អ៊ីចឹងការងារហ្នឹងយើងត្រូវត្រៀមលក្ខណៈថាយើងត្រូវធ្វើយ៉ាងម៉េចបាន? ចឹងយើងត្រូវការពេលវេលា។ ទោះបីខ្ញុំគ្រាន់តែជាអ្នកមួយចេះដឹងយល់ដឹងចង់ជួយសង្គមទេ តែរឿងជួនណាបញ្ហានយោបាយ រាជរដ្ឋាភិបាលធ្វើយើងអត់ដឹងដែរ។ ចឹងមានតែយើងទេទាំងអស់គ្នានៅប្រឹងកុំថយក្រោយ ជឿខ្ញុំទៅ ឆ្នាំក្រោយខ្ញុំធ្វើឱ្យធំជាងនឹង២ដងទៀត ខ្ញុំធានាថា យើងត្រូវតែធ្វើយើងត្រូវជំរុញការកែច្នៃ»។
ខណៈប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនបាននិងកំពុងធ្វើពហិការទំនិញថៃ ចាប់តាំងពីផ្ទុះសង្គ្រាមក្តៅគគុករវាងកម្ពុជា-ថៃ លោក មាជ សុណ្ណារ៉ា ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី បានលើកឡើងថា ដើម្បីសម្រេចគោលដៅក្នុងការម្ចាស់ការជាមួយស្មារតីជាតិនិយម«ស្រឡាញ់ផលិតផលខ្មែរ» កម្ពុជាត្រូវសិក្សាមើលឡើងវិញពីការអភិវឌ្ឍ និងភាពរីកចម្រើនលូតលាស់របស់កម្ពុជា ក្នុងរបបសង្គមរាស្រ្តនិយមត្រឹម១៦ឆ្នាំ ក្រោមព្រះរាជកិច្ចគ្រប់គ្រងរដ្ឋរបស់ព្រះបរមរតនកោដ្ឋ សម្តេចព្រះ នរោត្តម សីហនុ ថាតើអាចជាមេរៀនឬបទពិសោធន៍ យកមកកែឆ្នៃ បន្តសកម្មភាព ម្ចាស់ការដោយខ្លួនឯងបានលើចំណុចអ្វីខ្លះ។
លោកបានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោក កាលពីថ្ងៃទី២ខែកញ្ញាថា៖ «ក្នុងឥឡូវនេះ ឈានទៅមុខទៀតឬយ៉ាងណាទៅលើគ្រប់វិស័យសេដ្ឋកិច្ច-ពាណិជ្ជកម្ម ក្នុងខ្សែសង្វាក់ផលិតកម្ម កសិកម្ម កសិ-ឧស្សាហកម្ម និងឧស្សាហកម្ម រហូតកម្ពុជាគ្មានបំណុលបរទេស និងប្រជារាស្រ្តមិនធ្លាក់ក្នុងការជំពាក់ប្រាក់ធនាគារ ឬមីក្រូហិរញ្ញវត្ថុ ហើយមន្រ្តីរាជការរស់ក្នុងភាពថ្លៃថ្នូរ គោរពច្បាប់ ជាមួយប្រាក់បៀរវត្តន៍សមរម្យ មិនពុករលួយ គ្រាន់តែគ្រូម្នាក់ចិញ្ចឹមគ្រួសារមួយពូជ ដើរទៅណាមានមុខមាត់ គេចង់លើកកូនឱ្យទៀត?» ។
លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា លើកឡើងថា ប្រទេសកម្ពុជាកាលពីសម័យសង្គមរាស្ត្រនិយម មានការរីកចម្រើនខ្លាំងរហូតធ្វើឱ្យប្រទេសនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ មើលកម្ពុជាជាគំរូ ដូចជា សិង្ហបូរីជាដើម រីឯសៀម និងយួនកាលនោះ ក៏នៅដើរមិនទាន់ខ្មែរនៅឡើយ ខណៈផលិតផលខ្មែរ វត្ថុធាតុដើមខ្មែរ ម្ចាស់ការខ្លួនឯងដោយល្បីល្បាញលើសកលលោក ដែលខ្មែរអាចធ្វើបាន។
សម្រាប់ប្រធានគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលរូបនេះ ទោះបីបច្ចុប្បន្ននេះក៏ដោយ ក៏ខ្មែរនៅអាចធ្វើបានដែរបើខ្មែរគ្រប់និន្នាការរួបរួមសាមគ្គីគ្នា មានស្មារតីជាតិនិយម ហើយរាជរដ្ឋាភិបាល ត្រូវនាំមុខត្រូវមានឆន្ទៈក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ប្រកបដោយតម្លាភាព និងគណនេយ្យភាពតាមស្តង់ដាអន្តរជាតិ និងជំរុញការផលិតផលិតផលផ្សេងៗ ឱ្យមានគុណភាពសម្រាប់ប្រើប្រាស់ក្នុងស្រុកផង និងសម្រាប់នាំចេញផង ពេលនោះសេដ្ឋកិច្ចកម្ពុជានឹងហក់ឡើងជាមិនខាន។
ក្នុងកំឡុងពេលផ្ទុះអាវុធក្តៅគគុកជាមួយថៃ ដែលច្រកព្រំដែនត្រូវបានបិទ ការដោះដូរទំនិញកម្ពុជា-វៀតណាមក្នុងរយៈពេល៧ខែ ចាប់ពីខែមករាដល់ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ សម្រេចបានទំហំទឹកប្រាក់សរុប ៤,៩៤ពាន់លានដុល្លារ កើនឡើង ៧,៥% ធៀបនឹងរយៈពេលដូចគ្នាកាលពីឆ្នាំមុន ដែលមានទំហំ៤,៦ ពាន់លានដុល្លារ។ នេះបើយោងតាមទិន្នន័យរបស់អគ្គនាយកដ្ឋានគយ និងរដ្ឋាករកម្ពុជា (GDCE)។ GDCE បង្ហាញថា ទំហំពាណិជ្ជកម្មជិត៥ ពាន់លានដុល្លារនេះ កម្ពុជានាំទំនិញចេញទៅវៀតណាមមានទំហំទឹកប្រាក់ ២,៤៣ ពាន់លានដុល្លារ កើនឡើង ១០,៤% ចំណែកឯវៀតណាមនាំចូលមកវិញ មានតម្លៃ ២,៥១ ពាន់លានដុល្លារ កើន ៤,៨%។ ផលិតផលសំខាន់ៗដែលកម្ពុជានាំទៅវៀតណាម រួមមានដូចជា ស្រូវ កៅស៊ូ ស្វាយចន្ទី ដំឡូងមី ពោត ចេក ស្វាយ ថ្នាំជក់ ចំណែកវៀតណាមនាំមកកម្ពុជា មានដូចជា សម្ភារៈសំណង់ គ្រឿងម៉ាស៊ីន ប្រេងឥន្ធនៈ ខបករណ៍អេឡិចត្រូនិក-អគ្គិសនី ជីកសិកម្ម គ្រឿងទេស និងបន្លែផ្លែឈើ ជាដើម។
អ្នកឃ្លាំមើល កត់សម្គាល់ឃើញថា បន្លែផ្លែឈើដែលមានសារធាតុគីមី សាច់បង្កកនិងប្រេងឆាដែលខូចគុណភាពរាប់រយតោនរបស់ប្រទេសវៀតណាម និងថៃ ដែលប្រទេសផ្សេងទៀតហាមនាំចូលទៅកាន់ប្រទេសគេ ដូចជា ប្រទេសចិនជាដើម ត្រូវបាននាំចូលមកកម្ពុជា ខណៈអ្នកនាំចូលទំនិញខូចគុណភាពភាគច្រើន គឺជាសែស្រឡាយអ្នកមានអំណាច ហើយមន្ត្រីនៅតាមច្រកព្រំដែនដែលបានចូលកាន់តំណែង ដោយសារការសូកប៉ាន់ និងបក្ខពួក គឺបានគប់គិតគ្នាពុករលួយជាប្រព័ន្ធបើកឱ្យនាំចូលទំនិញគ្រប់ប្រភេទដោយគ្រាន់តែរាប់ក្បាលឡានយកប្រាក់គ្មានត្រួតពិនិត្យអ្វីឡើយ។
លើសពីនេះ តាមប្រភពមួយចំនួន អះអាងថា មន្ត្រីនៅតាមច្រកព្រំដែនជាមួយវៀតណាម ដែលហ៊ានហាមឃាត់ការនាំចូលទំនិញពីវៀតណាម តែងតែត្រូវបានថ្នាក់លើដកបញ្ឈរជើងឬផ្ទេរកន្លែងការងារ៕
