រឿងអាស្រូវជាច្រើនរបស់គ្រួសារហ៊ុន មានអំពើពុករលួយ និងការរំលោភសិទ្ធិមនុស្សជាដើម ត្រូវគេមើលឃើញថា ជាបញ្ហាចម្បងធ្វើឱ្យប្លុកលោកសេរី ស្ទាក់ស្ទើរជួយកម្ពុជា ដើម្បីទប់ទល់ទៅនឹងទង្វើថៃឈ្លានពាន បើទោះបីជាមានការអំពាវនាវក៏ដោយ ក្នុងនោះ រួមទាំងយន្តការជួយរំដោះទាហានខ្មែរ១៨នាក់ ដែលថៃចាប់ធ្វើជាចំណាប់ខ្មាំង ។
ការលើកឡើងនេះ ចំពេលដែលមេដឹកនាំគ្រួសារព្យាយាមរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិជាង១ខែមកនេះ ហាក់មិនទាន់ឃើញមានការដាក់សម្ពាធ ជំរុញឱ្យថៃឱ្យដោះលែងទាហានខ្មែរ១៨នាក់នោះទេ។
ជាក់ស្តែង កាលពីថ្ងៃទី៦ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ២០២៥ គណៈកម្មាធិការសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា បានដាក់ញត្តិទៅកាន់ប្រធានអ្នករាយការណ៍នៃក្រុមការងារអង្គការសហប្រជាជាតិទទួលបន្ទុកការឃុំខ្លួនតាមទំនើងចិត្ត លោកស្រី Ganna Yudkivska ឱ្យពន្លឿនកិច្ចអន្តរាគមន៍ជួយដោះលែងទាហានខ្មែរទាំង១៨រូប ប៉ុន្តែមិនទាន់ឃើញការឆ្លើយតបបែបណានោះទេ។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ក៏បានអំពាវនាវរកកិច្ចអន្តរាគមន៍ពីសហគមន៍ជាតិនិងអន្តរជាតិជាច្រើន រួមទាំងបណ្តាអង្គទូតនានានៅរាជធានីភ្នំពេញ និងឥស្សរជនបរទេស ដែលបានមកបំពេញទស្សនកិច្ចនៅកម្ពុជា រួមទាំងប្រេសិតពិសេសសម្រាប់កិច្ចសហប្រតិបត្តិការមេគង្គរបស់ជប៉ុន ដើម្បីឱ្យជួយដាក់សម្ពាធថៃឱ្យដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជាផងដែរ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី១២ ខែកញ្ញានេះថា ការដែលអន្តរជាតិស្ទាក់ស្ទើរមិនជួយកម្ពុជា ដោយសារមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនមានរឿងអាស្រូវច្រើនពេក។
លោកពន្យល់ថា រឿងអាស្រូវនៅត្រង់ថា ក្រោមការដឹកនាំផ្តាច់ការគ្រួសារហ៊ុនជាង៤០ឆ្នាំមកនេះ បានសម្លាប់ប្រជាធិបតេយ្យ រំលោភសិទ្ធិមនុស្ស បង្កើតបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោក ចាប់ជំរិត និងជួញដូរមនុស្ស បញ្ហាគ្រឿងញៀន និងអំពើពុករលួយជាដើម ដែលការណ៍នេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា បានគំរាមកំហែងដល់សន្តិសុខតំបន់ និងពិភពលោក។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកថា មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន បន្តធ្វើទុក្ខបុកម្នេញពលរដ្ឋខ្មែរ ចាប់ខ្លួនមេដឹកនាំបក្សប្រឆាំងលោក កឹម សុខា និងសកម្មជនសង្គម សកម្មជននយោបាយជាច្រើន តាមទំនើងចិត្តជាដើម។
លោកអះអាងថា អ្វីដែលអន្តរជាតិស្ទាក់ស្ទើរមិនចង់ជួយកម្ពុជា ដោយសារគេមើលឃើញថា មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនមិនកែចរិតដឹកនាំផ្តាច់ការ បន្តធ្វើបាបរាស្រ្ត និងពង្រីកបណ្តាញឧក្រិដ្ឋឆបោកខ្នាតអន្តរជាតិទៀត។
លោកថា៖ «ដោយសារកម្ពុជាយើងល្បីទូទាំងពិភពលោក ដោយសារលោក ហ៊ុន សែន កាន់អំណាចផ្ដាច់ការ អ៊ីចឹងគេយល់ថា លោក ហ៊ុន សែន គឺដូចលោក គីម ចុងអ៊ុន អ៊ីចឹងដើរឈ្លានពានគេ ហើយតាមពិត យើងមិនបានទៅឈ្លានពានគេណា ថៃគេឈ្លានពានយើង ប៉ុន្តែដោយសារមុខមាត់យើងនៅលើឆាកអន្ដរជាតិវាអាក្រក់ពេក អ៊ីចឹងទៅគេជឿថៃជាងយើង ព្រោះលោក ហ៊ុន សែន ដឹកនាំផ្តាច់ការ»។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន ដើម្បីឱ្យអន្តរជាតិមានទំនុកចិត្តជួយកម្ពុជា មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនត្រូវតែកែប្រែឥរិយាបទដឹកនាំ ស្តារប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងដោះលែងអ្នកទោសមនសិកាទាំងអស់។
មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ លោកថា មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន ត្រូវបើកលំហរសេរីភាពបញ្ចេញមតិ បោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ តបតាមស្មារតីរដ្ឋធម្មនុញ្ញ និងបំណងប្រាថ្នារបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា ដើម្បីឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ ឬបណ្តាប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿនជួយ ចាំបាច់ណាស់កម្ពុជាត្រូវជួយខ្លួនឯងជាមុន ដូចជា ស្តារប្រជាធិបតេយ្យ លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម និងអំពើឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ជាដើម។
លោកថា៖ «កម្ពុជាត្រូវងាកផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យ ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស ហើយនឹងបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ ដោយមានគណបក្សប្រឆាំងចូលរួមពិតប្រាកដ នៅពេលហ្នឹងយើងនៅមានមុខមាត់នៅលើឆាកអន្តរជាតិ នៅពេលយើងមានទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អន្តរជាតិហើយ យើងអាចពឹងសហគមន៍អន្តរជាតិដាក់សម្ពាធទៅលើថៃ ដើម្បីឱ្យថៃដោះលែងទាហានខ្មែរ១៨នាក់ហើយ»។
តំណាងអ្នករៀបចំបាតុកម្មនៅប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង លោក អន ចាន់ថន និយាយថា នៅថ្ងៃទី១៤ ខែកញ្ញាខាងមុខនេះ លោកនិងពលករខ្មែររាប់រយនាក់ នឹងប្រមូលផ្តុំគ្នាធ្វើបាតុកម្មទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលលុបចោលច្បាប់ដកសញ្ជាតិ និងជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលពន្លឿនប្តឹងថៃទៅតុលាការICJ ដើម្បីការពារទឹកដី។
លោកបន្តថា គោលបំណងបាតុកម្មនេះ ក៏ទាមទារឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គោរពសិទ្ធិមនុស្ស ស្តារប្រជាធិបតេយ្យ ដើម្បីឱ្យអន្តរជាតិកាន់តែយកចិត្តទុកដាក់ ជួយកម្ពុជាពន្លឿនការដោះលែងទាហានខ្មែរ១៨នាក់។
លោកថា៖ «ដើម្បីឲ្យគេជឿទុកចិត្តរដ្ឋាភិបាល និងដើម្បីជួយជ្រុំជ្រែងនៅក្នុងការជួយមកដល់យើង យើងក៏ត្រូវតែជាប្រទេសមួយដែលគោរពនូវកិច្ចព្រមព្រៀងផ្សេងៗ ឧទាហរណ៍ដូចជាលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ ដោះលែងអ្នកទោសមនសិការជាដើម មានរឿងជាច្រើនទៀតដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវបំពេញ ឧទាហរណ៍ដូចជាការលុបបំបាត់ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែនអីជាដើមហ្នឹង ដើម្បីធ្វើយ៉ាងណាឲ្យមានការជឿជាក់ពីសំណាក់អន្តរជាតិ ថាយើងកំពុងតែសហការយ៉ាងសកម្មនៅក្នុងការអាចជួយសម្រួលដល់បញ្ហាផ្សេងៗដែលកំពុងកើតមានឡើង»។
ប្រហែលគ្នានេះដែរ ពលករខ្មែរនៅកូរ៉េខាងត្បូង គឺអ្នកស្រី ឡេង ចិន្តា អះអាងថា កាលដែលអន្តរជាតិមិនចង់ជួយកម្ពុជា ដោយសារតែមេដឹកនាំផ្តាច់ការគ្រួសារហ៊ុន បំផ្លាញប្រជាធិបតេយ្យ និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស។
អ្នកស្រីបន្តថា កំហុសដ៏ធំរបស់មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន ដែលធ្វើឱ្យអន្តរជាតិមើលរំលងកម្ពុជា គឺរឿងរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស គប់គិតជាមួយបណ្តាញឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោក ជួញដូរមនុស្ស អំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ អ្នកស្រីអំពាវនាវឱ្យពលករខ្មែរនៅប្រទេសកូរ៉េខាងត្បូង និងពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់ទិសទី ចូលរួមធ្វើបាតុកម្មទាមទាររដ្ឋាភិបាលលុបច្បាប់ដកសញ្ជាតិ និងជំរុញឱ្យពន្លឿនប្តឹងថៃទៅតុលាការ ICJ។
អ្នកស្រីថា៖ «ថ្កោលទោសប្រទេសថៃដែលរំលោភបទឈប់បាញ់ ប្រឆាំងនឹងច្បាប់ដកសញ្ជាតិហើយនៅក្នុងនោះផងដែរអ្វីដែលសំខាន់ជាងហ្នឹងទៀត ស្នើសុំឲ្យបងប្អូនកូនខ្មែរទាំងអស់គ្នាដែលមានវត្តមានរស់នៅប្រទេសកូរ៉េ អញ្ជើញចូលរួមបាតុកម្មឲ្យបានច្រើន នៅពេលវេលានោះជាសំឡេងរបស់ពួកយើង ដែលបង្ហាញទៅលើឆាកអន្តរជាតិ ហើយអ្វីដែលសំខាន់ជាងនេះ គឺយើងមានការដាក់ញត្តិទៅទូតស៊ុយអ៊ែត ទោះបីជាយើងមិនអាចហាមឃាត់ឲ្យគេលក់អាវុធទៅឲ្យប្រទេសសៀមបានក៏ពិតមែន ក៏ប៉ុន្តែយើងអាចឲ្យគេជួយពិចារណា ក្នុងនាមជាប្រទេសមួយដែលកាន់លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ នៅពេលដែលលក់អាវុធឲ្យសៀម ដែលបានមកឈ្លានពាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា គឺប្រៀបដូចជាការចូលបង្កអសន្ដិសុខ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធិ ច្រានចោលចំពោះការចោទប្រកាន់នេះ។ លោកថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាខិតខំគ្រប់មធ្យោបាយ ដើម្បីជួយទាហានខ្មែរ១៨នាក់។
លោកហាក់វាយបកទៅក្រុមប្រឆាំងវិញថា កម្ពុជាមិនបាច់ស្តារប្រជាធិបតេយ្យ ឬសិទ្ធិមនុស្សអ្វីនោះទេ ព្រោះកម្ពុជាមានប្រជាធិបតេយ្យ និងសិទ្ធិមនុស្សពេញលេញ ហើយអន្តរជាតិក៏ទទួលស្គាល់ផងដែរ។
លោកថា៖ «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដែលខិតខំប្រឹងធ្វើដើម្បីជួយដល់ទាហានរបស់យើង យើងឃើញថាសូម្បីតែរឿងទាហាន១៨នាក់ហ្នឹង ក៏ក្រុមពួកគេយកជារឿងសេណារីយោ វ៉ៃប្រហាររដ្ឋាភិបាល ទៅគិតដល់រឿងប្រជាធិបតេយ្យ ឬសិទ្ធិមនុស្ស រឿងនេះជារឿងដែលថៃរំលោភមកលើយើង ចាប់យើង ក្រោយពីមានបទឈប់បាញ់ មិនថ្កោលទោសថៃ បែរមកថ្កោលទោសរដ្ឋាភិបាល»។
ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក នី សុខា យល់ថា តាមបទពិសោធន៍របស់លោកធ្វើការផ្នែកសិទ្ធិមនុស្ស ជាទម្លាប់អន្តរជាតិឬប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន មុននឹងជួយប្រទេសណាមួយ គេផ្តោតទៅលើប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ជាអត្ថិភាព។
ក្នុងន័យនេះ លោកពន្យល់ថា បើមេដឹកនាំប្រទេសនោះ ជាសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយបានគោរពយ៉ាងខ្ជាប់ខ្ជួននូវគោលការណ៍ប្រជាធិបតេយ្យ នោះសហគមន៍អន្តរជាតិនឹងពន្លឿនជួយភ្លាមៗ។
លោកអះអាងថា សម្ពាយដែលកម្ពុជាត្រូវវេចទៅពឹងសហគមន៍អន្តរជាតិ ឬប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន គឺស្តារប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស ដោះលែងអ្នកទោសមនសិកា នោះទើបអន្តរជាតិអាចជួយ។
ផ្ទុយពីនេះលោកថា ការរំលាយបក្សប្រឆាំង និងចាប់ខ្លួនលោក កឹម សុខា ធ្វើឱ្យសហគមអន្តរជាតិ និងប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យ ដូចជាសហរដ្ឋអាមេរិក និងសហភាពអឺរ៉ុប ដកសេចក្តីទុកចិត្តមិនចង់ជួយកម្ពុជា។
លោកថា៖ «ជាទូទៅអន្តរជាតិគេក៏អាចរង់ចាំមើលអំពីជំហរច្បាស់លាស់របស់យើងដែរ ហើយដែលយើងជារួមទៅថា យើងតែងតែស្នើឲ្យមានការអន្តរាគមន៍ពីអន្តរជាតិ ពិសេសគឺប្រទេសដែលខ្ញុំកត់សម្គាល់ឃើញប្រទេសដែលនិយមប្រជាធិបតេយ្យ ប្រទេសដែលសេរីលោកសេរីហ្នឹង គិតថាក៏គេរង់ចាំមើលពីឥរិយាបថកម្ពុជាយើង អំពីករណីពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបញ្ហាជំនឿចិត្តនៅក្នុងការស្ដារនូវលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធមនុស្ស ដែលជាការស្នើឡើងរបស់សហគមន៍អឺរ៉ុបរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏ដូចជាប្រទេសប្រកាន់ប្រជាធិបតេយ្យមួយចំនួនទៀត ដែលជាដៃគូរហ្នឹង តាំងពីមុនពេលដែលមានបញ្ហាផ្ទុះនូវវិវាទរវាងខ្មែរថៃហ្នឹង»។
បញ្ហានេះ អ្នកជំនាញសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ ធ្លាប់និយាយថា តុលាការត្រូវបានបក្សប្រជាជនប្រើជាប្រព័ន្ធ ដើម្បីកំចាត់សំឡេងជំទាស់ បំពានលើគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្សជាសកល និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ កាលពីដើមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ក្នុងកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលើកទី៥៧ អ្នករាយការណ៍ពិសេសស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោក វិធិត មុនថាប៊ន បានស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បញ្ឈប់ការបង្ក្រាបលើក្រុមអ្នកប្រឆាំង និងរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌តាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យ ។
លោក វិធិត មុនថាប៊ន បានរិះគន់ចំៗថា ការផ្ទេរអំណាចនៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០២៣ ធ្វើឡើងតែនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារ ដែលថានេះ គឺជាការបន្តក្តោបក្តាប់អំណាច ដោយគ្មានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យនិងតម្លាភាព។
បញ្ហានេះ បន្សល់ទុកជនរងគ្រោះរាប់លាននាក់ រួមទាំងអ្នករងគ្រោះរាប់ម៉ឺននាក់ ចាញ់បោកក្រុមឧកញ៉ាស្និទ្ធនឹងមេដឹកនាំ ហើយថា បន្ទាត់នយោបាយនេះ ពលរដ្ឋច្រើនលាននាក់ទៀត នឹងបន្តរងគ្រោះ បើកម្ពុជាគ្មានមេដឹកនាំ ចេញពីការបោះឆ្នោតត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌ទេនោះ៕
