មេដឹកនាំកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អំពាវនាវរកការអន្តរាគម៍ពីអង្គការសហប្រជាជាតិ និងមេដឹកនាំពិភពលោកមួយចំនួនទៀត មានសហរដ្ឋអាមេរិក និងបារាំងជាដើម ដើម្បីជួយដាក់សម្ពាធថៃឱ្យគោរពបទឈប់បាញ់ ខណៈពលរដ្ឋខ្មែរ២៨នាក់រងរបួស ដោយសារប្រឈមនឹងកងកម្លាំងឈ្លានពានថៃ។
កាលពីថ្ងៃពុធ ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែររាប់សិបនាក់ បានប្រមូលផ្តុំគ្នាតវ៉ាប្រឆាំងនឹងការរាយបន្លាលួសរបស់ក្រុមយោធាថៃព័ទ្ធយកដីខ្មែរនៅភូមិព្រៃចាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ។
ក្នុងហេតុការណ៍នោះ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា ឱ្យដឹងថា កងកម្លាំងយោធា និងក្រុមប៉ូលីសបង្ក្រាបបាតុកម្មថៃបានបង្កអំពើហិង្សាលើពលរដ្ឋខ្មែរ ដោយប្រើឧបករណ៍បង្ក្រាបបាតុកម្ម និងបាញ់ជំពាមកៅស៊ូគ្រាប់ឃ្លី បណ្តាលឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរ និងព្រះសង្ឃ២៨អង្គ/នាក់ ដួលសន្លប់ និងរងរបួសធ្ងន់ និងស្រាល។
នៅថ្ងៃដដែលនោះ ក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា ចេញសេចក្តីប្រកាសព័ត៌មានថា មេដឹកនាំកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានស្នើអង្គការសហប្រជាជាតិ ប្រធានអាស៊ាន ប្រធានាធិបតីចិន លោក ស៊ី ជីនពីង ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ ប្រធានាធិបតីបារាំង លោក អេម៉ាណូអែល ម៉ាក្រុង និងអង្គការសហប្រជាជាតិជួយជំរុញឲ្យថៃគោរពបទឈប់បាញ់។
ក្នុងន័យនេះ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ស្នើសុំថ្នាក់ដឹកនាំពិភពលោកទាំងអស់ គាំទ្រ និងជំរុញឱ្យមានការគោរពពេញលេញ និងប្រកបដោយប្រសិទ្ធភាពចំពោះលក្ខខណ្ឌបទឈប់បាញ់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងអស់ ដែលបានសម្រេចនៅក្នុងកិច្ចប្រជុំគណៈកម្មាធិការព្រំដែនទូទៅ (GBC) និងគណៈកម្មាធិការព្រំដែនថ្នាក់ភូមិភាគ (RBC)។
ជុំវិញរឿងនេះ តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា ដើម្បីឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិជួយកម្ពុជា ទាល់តែគ្រួសារហ៊ុនងាកទៅប្រជាធិបតយេ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស លុបបំបាត់អំពើពុករលួយ ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ដែលសុទ្ធតែជារនាំងធ្វើឱ្យអន្តរជាតិស្ងៀមស្ងាត់មិនចង់រាប់រកកម្ពុជា។
លោកថា៖ «ដើម្បីឲ្យក្លាយខ្លួនទៅជាមនុស្សដែលគេចង់រាប់អាន គេចង់ជួយ! អាហ្នឹងទាល់តែយើងកែខ្លួន។ កែខ្លួនគឺងាកមកផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យ គោរពសិទ្ធិមនុស្ស ដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ បោះឆ្នោតដោយសេរីនិងយុត្តិធម៌ ត្រូវធ្វើម៉េចបង្ក្រាបបទល្មើសឆបោកតាមអនឡាញជាដើម អាហ្នឹងបានគេយល់ថាប្រទេសយើងកែខ្លួន»។
បើតាមលិខិតដែលលោក លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត រកមេដឹកនាំពិភពលោកឱ្យជួយនោះ លោកបារម្ភថា ស្ថានការណ៍ថ្មីៗនៅព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ កំពុងបង្កការគំរាមកំហែងដល់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពមិនត្រឹមតែសម្រាប់ប្រជាជាតិទាំងពីរទេ គឺប៉ះពាល់តំបន់ទាំងមូល។
យ៉ាងណាសម្រាប់ លោក មួង ណារ៉េត អតីតអ្នកកាសែត និងបច្ចុប្បន្នជាអ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គម ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ពន្លឿនប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) ដែលជាយន្តការស្របច្បាប់ដែលកម្ពុជាមានប្រៀបលើថៃក្នុងជម្លោះព្រំដែននេះ ។
លោកថា៖ «ឥឡូវយើងប្រើលិខិតប្ដឹងទៅ ឬតវ៉ាទៅសហគមន៍អន្តរជាតិជួយ! ចុះបើគេអត់ជួយ បើថៃចូលមកយកទៀត តើយើងធ្វើយ៉ាងម៉េច! យើងនៅសំងំអត់ធ្មត់អ៊ីចឹងទៅហើយយើងគោរពបទឈប់បាញ់ហ្នឹងទៀត! បើថាយើងមិនបានអីយើងអត់ធ្មត់ទៅហើយ! យើងមិនអាចនឹងទៅរើបន្លាលួសចេញពីថៃបាន ហេតុអីយើងមិនដាក់ពាក្យប្ដឹងគេ! ខ្ញុំកំពុងតែឆ្ងល់ដាក់ពាក្យប្ដឹងទៅតំបន់ទាំងអស់ហ្នឹង យើងចាំបាច់ទៅប្រាប់ប្រធានអាស៊ាន ឬលោក ដូណាល់ ត្រាំ ឬក៏អង្គការសហប្រជាជាតិហ្នឹង គេទៅជួយយើងម៉េចហ្នឹងបាន! ព្រោះយន្តការរបស់យើងគឺបើមានជម្លោះព្រំដែនជាមួយនឹងថៃ គឺយើងប្ដឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ អាយ.ស៊ី.ជេ»។
យ៉ាងណា ក្នុងជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃនេះ ក្រៅពីប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ)នៅស្ងប់ស្ងាត់ហើយនោះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក៏នៅមិនទាន់ប្រើប្រាស់យន្តការកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស ដើម្បីការពារទឹកដីនោះទេ ខណៈយន្តការអន្តរជាតិមួយនេះ ត្រូវគេមើលឃើញថា ជាខែលការពារបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជាយ៉ាងមានប្រសិទ្ធិភាព។
ជុំវិញរឿនេះដែរ គណបក្សកម្លាំងជាតិ បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសសកម្មភាពភាគីថៃឈ្លានពានទឹកដីខ្មែររំលោភលើកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ និងជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនជាមួយភាគីថៃ តាមយន្តការច្បាប់អន្តរជាតិ និងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងបារីស ដោយថាជាយន្តការដ៏រឹងមាំនាំមកនូវសន្តិភាពជូនជាតិមាតុភូមិ និងសេចក្តីសុខសម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋស្លូតត្រង់យូរអង្វែង។
យ៉ាងណា សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន អ្នកឃ្លាំមើលកិច្ចការព្រំដែនមកពីបក្សប្រឆាំង ចោទថា មូលហេតុដែលគ្រួសារហ៊ុន មិនប្តឹងទៅសហប្រធានកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស ព្រោះខ្លាចបាត់បង់អំណាច និងប៉ះដល់វៀតណាមដែល លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់កាត់ទឹកដីឱ្យវៀតណាម តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាខុសច្បាប់ឆ្នាំ២០០៥ បំពានកិច្ចព្រមព្រៀង២៣តុលា។
លោកថា៖ «ប៉ះពាល់ទៅដល់ចៅហ្វាយយួនរបស់គាត់ អ៊ីចឹងធ្វើម៉េចគាត់ហ៊ានប្រើប្រាស់កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ(១៩៩១)យកមកប្រើ។ មួយទៀត គឺប៉ះពាល់ទៅដល់ការកាន់អំណាចផ្ដាច់ការតពូជរបស់ លោក ហ៊ុន សែន។ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ(១៩៩១) គេឱ្យគោរពសិទ្ធិមនុស្ស ឲ្យមានការបោះឆ្នោតដោយសេរី និងយុត្តិធម៌ មានប្រជាធិបតេយ្យ ប៉ុន្តែ លោក ហ៊ុន សែន គាត់ដឹកនាំតាមរបៀបផ្ដាច់ការ ដូច្នេះរឿងអីគាត់យកកិច្ចព្រមព្រៀងហ្នឹង មកប្រើធ្វើឱ្យរបបផ្ដាច់ការរបស់គាត់ដួលរលំ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធិ និយាយថា លោកមិនចាប់អារម្មណ៍លើការចោទប្រកាន់នោះ ហើយថាពលរដ្ឋខ្មែរគួររួមគ្នាជាមួយរដ្ឋាភិបាលទប់ទល់សត្រូវឈ្លានពាន។
លោកថា៖ «ខ្ញុំមិនចង់បកស្រាយជាមួយនឹងខ្មែរគ្នាឯង ដែលលើកឡើងពីក្រុមមួយចំនួនតូចទេ។ ខ្ញុំចង់ឲ្យពលរដ្ឋខ្មែរទាំងអស់ ប្រជាជនខ្មែរទាំងអស់ សម្រួចគោលដៅរួមរបស់យើង គឺទៅរកសត្រូវឈ្លានពានរបស់យើង ដើម្បីប្រឆាំងនឹងសត្រូវឈ្លានពាន ការពារបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជារបស់យើង ដែលរដ្ឋាភិបាលដែលកម្លាំងទ័ពរបស់យើង ប្រជាជនរបស់យើង កំពុងតែរួមសាមគ្គីគ្នា។ អ៊ីចឹងជំរុញនូវស្មារតីនៃការរួមគ្នាបន្ថែមទៀត ដើម្បីប្រឆាំងសត្រូវឈ្លានពាន។ យើងកុំទៅចាប់អារម្មណ៍រឿងដែលមិនបានការ ដែលគ្មានប្រយោជន៍សម្រាប់ប្រទេសជាតិ»។
សម្រាប់អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ យល់ថា នៅថៃទោះមានបញ្ហាផ្ទៃក្នុងជាតិក្តី តែពេលមានជម្លោះជាមួយខ្មែរ គេបង្ហាញការសាមគ្តីជាតិយ៉ាងរឹងមាំ តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យធ្វើឱ្យប្រទេសសហគមន៍អន្តរជាតិ មានទំនុកចិត្តលើថៃជាងកម្ពុជា។
ក្នុងន័យនេះ លោកថា ការរួមរួមសាមគ្គីជាតិខ្មែរគ្រប់និន្នាការនយោបាយ តាមផ្លូវប្រជាធិបតេយ្យ គឺជាកសាងជំនុកចិត្តឱ្យប្លុកលោកសេរី ងាកមកជួយកម្ពុជាក្នុងពេលថៃឈ្លានពាននេះ។
លោកថា៖ «ដោយសារតែជម្លោះនយោបាយផ្ទៃក្នុងជាតិ វាធ្វើឲ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ មិនមានទំនុកចិត្តហើយជាទូទៅប្រទេសធំៗ ដែលប្រកាន់របបដឹកនាំតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ តែងតែលួងលោមលើកទឹកចិត្តឲ្យកម្ពុជា ធ្វើការជាមួយគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាលជាមួយនឹងអង្គការ សង្គមស៊ីវិល ក្នុងនាមជាជាតិសាសន៍រួមគ្នាតែមួយ ហើយមិនឲ្យប្រកាន់ពណ៌សម្បុរ និងមានការរើសអើងអនុវត្តលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឱ្យបានល្អ នេះគឺជាចំណុចខ្សោយដែលកម្ពុជាមិនអាចអនុវត្តទៅបាន»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ កាលពីដើមខែតុលា ឆ្នាំ២០២៤ ក្នុងកិច្ចប្រជុំក្រុមប្រឹក្សាសិទ្ធិមនុស្សរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិលើកទី៥៧ អ្នករាយការណ៍ពិសេសស្តីពីស្ថានភាពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា លោក វិធិត មុនថាប៊ន បានស្នើឱ្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បញ្ឈប់ការបង្ក្រាបលើក្រុមអ្នកប្រឆាំង និងរៀបចំការបោះឆ្នោតដោយសេរី ត្រឹមត្រូវ និងយុត្តិធម៌តាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យ ។
លោក វិធិត មុនថាប៊ន បានរិះគន់ចំៗថា ការផ្ទេរអំណាចនៅកម្ពុជានៅឆ្នាំ២០២៣ ធ្វើឡើងតែនៅក្នុងក្រុមគ្រួសារ ដែលថានេះ គឺជាការបន្តក្តោបក្តាប់អំណាច ដោយគ្មានលក្ខណៈប្រជាធិបតេយ្យនិងតម្លាភាព៕
