ក្រោយមានបទឈប់បាញ់មានប្រមាណជា២ខែមកនេះ ទឹកដីខ្មែរតាមបន្ទាត់ព្រំដែនចាប់ពីខេត្តឧត្តរមានជ័យ តំបន់អានសេះ ព្រះវិហារ ភូមិព្រៃចាន់ ក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ រហូតដល់ខេត្តពោធិ៍សាត់ ត្រូវឡោមព័ទ្ធដោយបន្លាលួសថៃ ខណៈមេដឹកនាំខ្មែរបោះបង់ការប្រឈមមុខខាងយោធា ជាថ្នូរនឹងសុំសន្តិភាពពីសត្រូវឈ្លានពាន ក្នុងបុព្វហេតុការពារទឹកដី។
បញ្ហានេះ ក្លាយជាការព្រួយបារម្ភថា ប្រាសាទតាមាន់ធំ តាមាន់តូច តំបន់ច្រកអានសេះ ភូមិព្រៃចាន់ ភូមិជោគជ័យ រហូតខេត្តពោធិ៍សាត់ និងខេត្តកោះកុង នឹងត្រូវថៃលេបប្របាក់តាមទំនើងចិត្ត ដូចដែលវៀតណាមធ្លាប់លេបប្របាក់ទឹកដីកម្ពុជាប៉ែកខាងកើតដែរ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក ម៉ែន សុថវរិន្រ្ទ ហាក់ស្តីបន្ទោសថា ជិត២ខែមកនេះ ក្រោមការដឹកនាំរបស់គ្រួសារហ៊ុន កម្ពុជាបានត្រឹមឱបបទឈប់បាញ់ម្នាក់ឯង ចំណែកថៃបានទឹកដីខ្មែរជាច្រើន រួមមាន ប្រាសាទតាមាន់ធំ ច្រកអានសេះ ភ្នំទ្រព្យ និងទីតាំងផ្សេងទៀតជាដើម។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកថា ក្រោមបទឈប់បាញ់នេះ យោធាថៃបន្តរាយលួសបន្លាព័ទ្ធយកដីផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរតាមទំនើងចិត្ត ជាក់ស្តែងដូចជា នៅភូមិជោគជ័យ ឃុំអូរបីជាន់ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យនេះផងដែរ។
បើតាមមន្ត្រីបក្សប្រឆាំងរូបនេះ បទឈប់បាញ់នេះហើយ ដែលធ្វើឱ្យទាហានខ្មែរ១៨នាក់ ក្លាយជាចំណាប់ខ្មាំងរបស់ថៃ រហូតមកដល់ពេលបច្ចុប្បន្ននេះ ដែលធ្វើឱ្យគ្រួសារទាហានបន្តឈឺចាប់ រងទុក្ខវេទនា។
ក្នុងន័យនេះ លោកសំអាងថា សមិទ្ធផល ក្រោយបទឈប់បាញ់ថៃបានដីខ្មែរ រីឯមេដឹកនាំខ្មែរ បង្ក្រាបខ្មែរគ្នាឯង ធ្វើច្បាប់ដកសញ្ជាតិខ្មែរ ដើម្បីពង្រឹងអំណាច ដែលធ្វើឱ្យជាតិ និងពលរដ្ឋរងគ្រោះតជំនាន់ ។
លោកថា៖ «២ខែហ្នឹងយើងបាត់បង់ជាច្រើន តាំងពីតំបន់ខ្លះជិតប្រាសាទព្រះវិហារ ភ្នំទ្រព្យ ភ្នំខ្មោច និងតាមភូមិភាគជាច្រើនទៀត មានច្រកអានសេះ ហើយឥឡូវនេះថៃគេគំរាមយក១៧ទីតាំងទៀត ពីខាងកោះកុង ពោធិ៍សាត់ និយាយឱ្យចំ ឃើញថាកម្ពុជាយើងបាត់បង់ច្រើនណាស់ ក្រោយបទឈប់បាញ់នេះ ជាពិសេសនៅខាងបន្ទាយមានជ័យ ភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ សុទ្ធតែជាទឹកដីរបស់ខ្មែរ គេចូលមកយកក្រោយបទឈប់បាញ់ តែកាលផ្ទុះអាវុធ៥ថ្ងៃយើងនៅគ្រប់គ្រង ឥឡូវថៃគេយកអស់ហើយ»។
ប្រហែលគ្នានេះដែរ អតីតអ្នកកាសែត និងជាអ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គមនៅទីក្រុងឡង់ប៊ីច សហរដ្ឋអាមេរិក លោក មួង ណារ៉េត ហាក់ស្តីបន្ទោសដែរថា មេដឹកនាំកម្ពុជា ជាមនុស្សកំសាក គ្មានសមត្ថភាពការពារទឹកដី សុខចិត្តដេកឱបបទឈប់បាញ់ មិនប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារខ្លួន បណ្តោយឱ្យសត្រូវលេបទឹកដីខ្មែរតាមទំនើងចិត្ត ទាំងមិនចំណាយគ្រាប់កាំភ្លើងសោះ បានទឹកដីខ្មែរយ៉ាងងាយ។
លោកបន្តថា ការគោរពបទឈប់បាញ់តែឯង ខណៈសត្រូវបន្តគឃ្លើនធ្វើសកម្មភាពរាយលួសបន្លាព័ទ្ធយកដីផ្ទះសម្បែងពលរដ្ឋ និងប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ឆ្លុះបញ្ចាំងថា មេដឹកនាំមិនខ្វល់ពីការបាត់បង់ទឹកដីទេ។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា បទឈប់បាញ់ជិត២ខែមកនេះ ក្លាយជាឱកាសនិងជាជ័យជំនៈដ៏ធំសម្រាប់យោធាថៃបន្តឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាតាមទំនើងចិត្ត ស្របពេលដែលមេដឹកនាំខ្មែររវល់បង្រ្កាបក្រុមបក្សប្រឆាំង។
លោកថា៖ «ខ្ញុំមិននឹកស្មានថាមេដឹកនាំខ្មែរ ជ្រើសរើសវិធីស្លូតហើយអត់ធ្មត់ នៅពេលដែលយើងធ្លាប់កាចអីចឹងជាមួយពលរដ្ឋខ្មែរយើងយូរមកហើយ គឺជាមួយខ្មែរយើងងើបមួយវ៉ៃមួយ មករហូត យើងអត់ដែលឃើញចរិតឫកពារ និងការប្រព្រឹត្តរបស់កម្ពុជា គឺ១៨០ដឺក្រេ ខុសពីអ្វីដែលយើងអនុវត្តចំពោះប្រជាពលរដ្ឋខ្លួនឯង នៅពេលដែលជាមួយបរទេសឈ្លានពាន វាគួរតែកាចជាងខ្មែរគ្នាឯងហ្នឹងគុណនឹងពីរ តែផ្ទុយទៅវិញ យើងបែរទៅជាស្លូតខ្លាំងមែនទែន ហើយចាប់ផ្ដើមដោយយកវិធីស្លូតបូតហ្នឹងជាមួយសត្រូវ និយាយឱ្យចំ គឺយើងចាញ់គេគ្រប់យ៉ាង»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធីរិទ្ធ បានបញ្ជាក់ប្រាប់VODថា ការគោរពបទឈប់បាញ់វាឆ្លុះបញ្ចាំងពីនយោបាយចាស់ទុំ ជាការគោរពច្បាប់អន្តរជាតិ និងច្បាប់អាស៊ានជាដើម។
លោកហាក់វាយបកក្រុមប្រឆាំងវិញថា រដ្ឋាភិបាលធ្វើអ្វី ក៏មិនត្រូវចិត្តក្រុមប្រឆាំងដែលចាំតែរិះគន់ថ្នាក់ដឹកនាំ និងចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាល គ្មានសមត្ថភាពការពារទឹកដី បណ្តោយឱ្យសត្រូវលេបទឹកដីជាដើម។
លោកថា៖ «ចំពោះការចោទប្រកាន់ ការលាបពណ៌ថា កម្ពុជារដ្ឋាភិបាលធ្វើឲ្យបាត់ទឹកដីហ្នឹង វាជារឿងមួយដែលពួកគេនិយាយតាំងពីដើមហើយ ការនិយាយនោះ គឺជាការនិយាយតាមថៃ និយាយតាមបរទេស អ៊ីចឹងពួកគេបន្លឺសារសំឡេងបរទេស គ្មានអីចម្លែក ហើយគ្មានអីដែលយើងទៅឈឺក្បាលនោះទេ អ្វីដែលរដ្ឋាភិបាល អ្វីដែលប្រជាជនខ្មែរកំពុងតែរួមសាមគ្គីគ្នានៅពេលនេះ គឺការពារទឹកដីរបស់យើងយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់បំផុត»។
ដោយឡែក អ្នកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត យល់ថា សមិទ្ធផលនៃបទឈប់បាញ់ កម្ពុជា គ្មានបានអ្វីសោះ ក្រៅពីបាត់ទឹកដី និងធ្វើតាមសំណូមពររបស់សត្រូវសៀមឈ្លានពាន។
លោកអះអាងថា សមិទ្ធផលជិត២ខែនេះ កម្ពុជាបានត្រឹមភាពកំសាក ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីបុព្វបុរស មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះធ្វើឱ្យពលរដ្ឋខ្មែរ និងព្រះសង្ឃរងរបួសដែលយោធាថៃធ្វើបាប បាញ់បង្រ្កាបទៅវិញ។
យ៉ាងណា សម្រាប់លោក ចាន់ឡូត យល់ថា រឿងការពារទឹកដី វាមិនហួសពេលទេ សម្រាប់មេដឹកនាំ ឱ្យតែប្រាដកថា ខ្លួនមានឈាមជ័រជាខ្មែរ គឺត្រូវតែប្រមូលសំណុំរឿងទាំងអស់នេះប្តឹងថៃទៅតុលាការICJ។
លោកថា៖ «រយៈពេល២ខែនៃការឈ្លានពានពីសំណាក់យោធាថៃ មកដល់បច្ចុប្បន្ន ជាការឈ្លានពានដោយមិនប្រើប្រាស់អាវុធ ក្នុងនោះយើងឃើញថា ភាគីកម្ពុជាកំពុងតែដើរឆ្ពោះទៅរកការចាញ់ប្រៀបភាគីថៃយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ដោយសារកម្ពុជាកំពុងតែឱបនូវលក្ខខណ្ឌបទឈប់បាញ់មួយដ៏ល្ងង់ខ្លៅ ដែលមានន័យថា ភាគីថៃមិនបានឲ្យតម្លៃទៅលើបទឈប់បាញ់នេះទេ តួយ៉ាងដូចជាការចាប់ខ្លួនយុទ្ធជនខ្មែរមកដល់សព្វថ្ងៃ១៨នាក់ កំពុងនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ភាគីថៃ ការបន្តចូលឈ្លានពានក្នុងទឹកដីរបស់កម្ពុជាដោយប្រើប្រាស់ផែនទីជាឯកតោភាគី ហើយនិងការដាក់ឱសានវាទតវ៉ាឲ្យកម្ពុជាធ្វើតាមការចង់បានរបស់ភាគីថៃ»។
ក្រោយផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នាទ្រង់ទ្រាយធំរយៈពេល៥ថ្ងៃ ដែលផ្តើមពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ និងមានបទឈប់បាញ់នៅថ្ងៃទី២៨ខែកក្កដានោះ ថៃមិនបានគោរពបទឈប់បាញ់នេះ ទៅតាមកិច្ចព្រមព្រៀងនេះទេ បើទោះបីកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ មានការសម្របសម្រួលដោយយន្តការអាស៊ាន និងផ្តួចផ្តើមគំនិតដោយប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ ក្តី។
តែជិត២ខែទៅនេះ ថៃបានចល័តទ័ព ចូលរាយបន្លាលួសព័ទ្ធដល់ប្រាសាទតាមាន់ធំ ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ ព័ទ្ធយកតំបន់អានសេះ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងភូមិជាច្រើននៅឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងព្យាយាមពង្រីកទៅខេត្តពោធិ៍សាត់ និងខេត្តកោះកុងទៀត តាមផែនទីដែលលោក ហ៊ុន សែន ហៅថាផែនទីចោរនេះ ។
ប៉ុន្តែ លោក ហ៊ុន សែន ដែលធ្លាប់គំរាមថា ក្រោមដែនអំណាចរបស់លោក នឹងមិនឱ្យបាត់បង់ដីខ្មែរ ទៅប្រទេសជិតខាង សូម្បីតែមួយមីលីម៉ែត្រនោះ មកដល់ពេលនេះ មិនទាន់បង្ហាញជំហរជាក់លាក់ណាមួយ ដើម្បីដណ្តើមយកទឹកដីខ្មែរ ដែលថៃបានរាយបន្លាលួសព័ទ្ធយក ក្នុងបុព្វហេតុការពារបូរណភាពទឹកដីឱ្យបាន ប្រឆាំងនឹងផែនទីចោររបស់ថៃនោះនៅឡើយទេ ក្រៅពីអំពាវនាវសុំឱ្យថៃគោរពបទឈប់បាញ់ ដើម្បីរក្សាសន្តិភាព៕
