ក្រុមអ្នកឃ្លាំមើល និយាយថា រដ្ឋាភិបាលឈាមថ្មីរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានក្បត់ឆន្ទៈរាស្រ្តខ្មែរមួយនគរ ដោយមិនបង្ហាញជំហរប្តឹងថៃទៅតុលាការICJ ក្រោយសភាអនុម័តបើកផ្លូវឱ្យជាង៥ខែមកនេះ។
កាលពីថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ សមាជិកសភានិងព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជារបស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា បានលើកដៃអនុម័តជាឯកច្ឆន្ទ គឺ ១៨២សំឡេងគាំទ្រនាយករដ្ឋមន្ត្រី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឱ្យប្ដឹងថៃ ពីបញ្ហាព្រំដែនទៅតុលាការអន្តរជាតិ (ICJ) តាមការស្នើសុំរបស់រដ្ឋាភិបាល។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថ្លែងនៅក្នុងអង្គសមាជរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភាពេលនោះថា ទោះភាគីថៃមិនព្រមឡើងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិក៏ដោយ ក៏កម្ពុជានឹងប្តឹងករណីនៅតំបន់មុំបី ករណីប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច និងករណីប្រាសាទតាក្របី ទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិដែរ។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គូសបញ្ជាក់ថា ការប្តឹងថៃទៅ(ICJ) រឿងព្រំដែននេះ គឺដើម្បីបញ្ចប់បញ្ហាព្រំដែន កុំឱ្យកើតមានបន្តទៀត ហើយថា ការដោះស្រាយតាមផ្លូវតុលាការអន្តរជាតិនេះ ក៏ដើម្បីកុំឲ្យប្រទេសទាំងពីរ ឈានដល់ការផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នា និងធ្លាក់ចូលអន្ទាក់ របស់ក្រុមជ្រុលនិយមផងដែរ។
លោកថា៖ «ហើយខ្ញុំសូមបញ្ជាក់ថា ទោះបីជាភាគីថៃមិនឯកភាពជាមួយយើង នៅក្នុងការយកបញ្ហានេះទៅICJកម្ពុជានឹងប្តឹងទៅICJបញ្ហានេះ ដើម្បីបញ្ចប់បញ្ហានេះ នឹងពន្លត់បញ្ហានេះតែម្តង កុំឲ្យមានបញ្ហាស្រពេចស្រពិលគ្នា ជាពិសេសការធ្លាក់ចូលទៅក្នុងការបំផុស រុញច្រានដោយក្រុមជ្រុលនិយមមួយក្ដាប់តូចទៅក្រុមប្រទេសថៃ និងកម្ពុជា ដែលអាចឈានទៅដល់ការផ្ទុះអាវុធនិងការប្រឈមគ្នា»។
លើសពីនេះ ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងជាប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានចាត់ទុកករណីនេះថា ជាទង្វើឈ្លានពានដូចដែលថៃបានធ្វើមកលើកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០០៨ និងឆ្នាំ២០១១ដែរ។
លោកបន្តថា ការទៅតុលាការ(ICJ) នឹងរួមចំណែកដល់ការបង្ការមិនឲ្យមានជម្លោះរវាងភាគីកម្ពុជា ថៃ បន្តរីករាលដាលលក្ខណៈទ្រង់ទ្រាយធំ បង្កផលលំបាកដល់ប្រទេសជាតិ។ ប៉ុន្តែថា គណៈកម្មការព្រំដែននៅបន្តការងាររបស់ខ្លួនជាប្រក្រតីជាមួយថៃ។
លោកថា៖ «ហើយខ្ញុំក៏ចង់ឱ្យអង្គសមាជយើងធ្វើសេចក្តីថ្លែងការណ៍គាំទ្ររាជរដ្ឋាភិបាល ក្នុងការនាំយកបញ្ហាអធិបតេយ្យជាតិនៅមុំបី នៅប្រាសាទតាមាន់ធំ តាមាន់តូច និងតាក្របី ទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិឡាអេ»។
ក៏ប៉ុន្តែប្រមាណជាជាង៤ខែទៅនេះ រដ្ឋាភិបាលបានប្រកាសត្រឹមថា បានជូនដំណឹងទៅ(ICJ)តែមិនទាន់ប្រកាសថាបានប្តឹងជាផ្លូវការនៅឡើយទេ បើទោះជម្លោះព្រំដែនបានឈានទៅផ្ទុះអាវុធដាក់គ្នារយៈពេល៥ថ្ងៃ ហើយថៃរំលោភបទឈប់បាញ់ ចូលចាប់ទានហានខ្មែរ២០នាក់ និងចូលរាយបន្លាលួសរំលោភយកដីខ្មែរច្រើនកន្លែង ដូចជា នៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ តំបន់អានសេះ ខេត្តព្រះវិហារ រំលោភយកភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ ក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យនិងគំរាមប្រើកម្លាំងវាយយកទីតាំង១៧កន្លែងទៀត នៅខេត្តពោធិ៍សាត់ និងខេត្តកោះកុងក្តី។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់VODនៅថ្ងៃទី២ ខែតុលានេះថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាក្រោមអំណាចផ្តាច់ការគ្រួសារហ៊ុន មិនដែលគោរព និងឱ្យតម្លៃឆន្ទៈរាស្រ្តម្ចាស់ឆ្នោតទេ។
ក្នុងន័យនេះ លោកពន្យល់ថា រដ្ឋសភាដែលជាសំឡេងរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ បានគាំទ្របើកផ្លូវរដ្ឋាភិបាលពន្លឿនប្តឹងថៃទៅតុលាការICJ ជាង៤ខែហើយ បែរជាសង្ងំស្ងៀមបណ្តោយឱ្យថៃបន្តគឃ្លើនឈ្លានពានដីខ្មែរ។
លោកអះអាងថា ការបន្តពន្យាពេលប្តឹងថៃនេះ ដោយសាររដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្មានឆន្ទៈការពារទឹកដីគឺចង់បន្តយុទ្ធសាស្រ្តឳពុក កាត់ទឹកដីឱ្យបរទេសជិតខាង ដើម្បីរក្សាអំណាចផ្តាច់ការតពូជ។
លោកថា៖ «រដ្ឋាភិបាលកំពុងក្បត់ឆន្ទៈរាស្ត្រ មិនធ្វើតាមសំណើរបស់រាស្ត្រដែលតំណាងដោយរដ្ឋសភា និងព្រឹទ្ធសភាដែលគេបោះឆ្នោតឲ្យដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិICJ តែគាត់ធ្វើនេះតាមក្បាលវាល់របស់គាត់ គាត់ចង់ស្ដាប់សភាក៏ស្តាប់ មិនចង់ស្ដាប់សភា និងព្រឹទ្ធសភាក៏ស្រេចតែគាត់ គាត់ចង់ដូរចិត្តក៏ស្រេចតែគាត់ ចឹងមានន័យថា គាត់កាន់អំណាចផ្តាច់ការ ចង់ធ្វើអីតាមចិត្ត»។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន នេះមិនមែនជារឿងចម្លែកទេ ដែលមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនមិនគោរពឆន្ទៈរាស្រ្តខ្មែរ ព្រោះគ្រួសារមួយនេះ បានកាន់អំណាចដល់សព្វថ្ងៃ ដោយប្រើកាណុងកាំភ្លើង និងការជួយពីវៀតណាម។
លោកអះអាងថា លោក ហ៊ុន សែន ជាកម្មាភិបាលបក្សកុម្មុយនិស្តវៀតណាម ដែលបានលើកបន្តុបគាត់ឱ្យកាន់អំណាចផ្តាច់ការនៅកម្ពុជា ដូច្នេះគ្រួសារហ៊ុនប្រាកដណាស់ មិនឱ្យតម្លៃពលរដ្ឋខ្មែរនោះទេ។
លោកទាញជាឧទាហរណ៍ថា ក្រោយឡើងកាន់អំណាច លោក ហ៊ុន សែន បានកាត់ទឹកដីខ្មែរមានកោះត្រល់ ចង្កោមកោះក្រចកសេះ និងបង្ហូរនិគមវៀតណាមជាច្រើនមករស់នៅកម្ពុជា តបតាមគោលនយោបាយលោក ហ៊ូ ជីមិញ។
លោកថា៖ «បើរដ្ឋាភិបាលមិនប្តឹងទៅICJនោះទេ ទឹកដីខ្មែរយើងដែលថៃឈ្លានពាន ដូចជា តាមាន់តូចតាមាន់ធំ តំបន់ច្រកអានសេះ មុំបី ភ្នំទ្រព្យ និងតំបន់ដទៃទៀត នឹងអាចនឹងបាត់បង់ ដូចជាភូមិជោគជ័យភូមិព្រៃចាន់ហ្នឹង នឹងបាត់បង់ទៅខាងភាគីថៃទាំងអស់ នៃតំបន់១៧ទៀតចាប់ពីខេត្តពោធិ៍សាត់ ដល់កោះកុងហ្នឹងបាត់ដីថែមទៀត គឺវានឹងបាត់បង់ទឹកដីខ្មែរយ៉ាងច្រើន នៅតាមព្រំដែនទៅខាងភាគីថៃនៅពេលដែលរដ្ឋាភិបាលមិនព្រមដាក់បណ្ដឹងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិICJ»។
ប្រហែលគ្នានេះដែរ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនគ្មានឆន្ទៈការពារទឹកដីទេ មានតែធ្វើឱ្យដីខ្មែររួមតូចទៅៗ ពោលគឺក្រោយជម្លោះព្រំដេនជាមួយថៃនេះ គ្រួសារហ៊ុនបានធ្វើទឹកដីខ្មែរមួយផ្នែកធំនៅភាគខាងលិចបាត់ទៅប្រទេសថៃ។
លោកហាក់ស្តីបន្ទោសថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្មានកំណើតឬឆន្ទៈការពារទឹកដីទេ ខណៈសភាដែលជាសំឡេងពលរដ្ឋម្ចាស់ឆ្នោត បានគាំទ្រឱ្យប្តឹងថៃទៅតុលាការICJជាង៥ខែហើយ តែមិនធ្វើ។
លោកបារម្ភថា បើរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅតែស្ទាក់ស្ទើរមិនប្តឹងថៃទេ ទឹកដីខ្មែរតាមបន្ទាត់ព្រំដែននឹងបន្តបាត់បង់ ជាក់ស្តែង ភ្នំទ្រព្យ តាមាន់ធំ អានសេះ ភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ជាដើម។
លោកថា៖ «រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាមិនដែលឲ្យតម្លៃលើសន្លឹកឆ្នោតរបស់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទេ បើនិយាយនិយាយហ្នឹងមាត់ហ្នឹង គឺថាហាក់ដូចជាផ្ដល់តម្លៃខ្ពង់ខ្ពស់ណាស់ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋ ក៏ប៉ុន្តែជាទូទៅនិងគ្មានដែលផ្តល់តម្លៃឲ្យប្រជាពលរដ្ឋបោះឆ្នោត ក៏បោះទៅ មិនបោះឆ្នោតក៏គាត់ជាប់ គឺជាប់តែរហូត អ៊ីចឹងបានន័យថា បើសិនជារដ្ឋាភិបាលផ្តល់តម្លៃឲ្យប្រជាពលរដ្ឋ គឺរដ្ឋាភិបាលនឹងគោរពឆន្ទៈប្រជាពលរដ្ឋគោរពការចង់បានរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ប៉ុន្តែប្អូនមើលៗវាបញ្ច្រាសមកវិញ ដែលរដ្ឋាភិបាលនឹងផ្ដល់ឱកាសផ្ដល់សិទ្ធិសេរីភាពឱ្យពលរដ្ឋបញ្ចេញមតិយោបល់ ស្រួលអត់ទេ គឺនៅតែប្រើយុទ្ធសាស្ត្រងើបមួយវ៉ៃមួយ»។
ឆ្លើយតបនឹងរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យប្រធានព្រឹទ្ធសភា លោក ជា ធីរិទ្ធ បានវាយបកទៅក្រុមប្រឆាំងថា ពួកគេបានបំភ្លៃរឿងនេះ ដោយអះអាងថា ករណីនេះរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិរួចហើយ។
លោកថា៖ «មហាជនណាដែលក្រុមប្រឆាំង ដែលនៅជាមួយសម្បត្តិ ក្រុមរបស់សម្បត្តិឯងហ្នឹង តែងនាំគ្នាបំភាន់មតិមហាជនថា រដ្ឋាភិបាលអត់បានធ្វើហ្នឹង តាមពិតរដ្ឋាភិបាលគេបានធ្វើរួចទៅហើយ ប៉ុន្តែយើងដឹងហើយថានីតិវិធីICJត្រូវការពេលប្រមាណប៉ុន្មាន សូម្បីយើងប្ដឹងតុលាការក្នុងស្រុកក៏មិនមែនប្ដឹងភ្លាមកាត់ក្ដីភ្លាមនោះដែរ»។
ជុំវិញភាពម្រូងចម្រាសនេះ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក ប្រាក់ សុខុន បានជូនព័ត៌មានទៅតុលាការ ICJ អំពីបំណងដាក់ពាក្យស្នើសុំតុលាការ ICJ ធ្វើការវិនិច្ឆ័យវិវាទព្រំដែនលើតំបន់ទាំង៤ តាមលិខិតចុះថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។ បញ្ហានេះធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកតាមដាន អះអាងថា ចាប់តាំងពីពេលនេះមក រដ្ឋាភិបាលគ្រាន់តែជូនដំណឹងទៅ(ICJ) មិនទាន់បានដាក់ពាក្យប្តឹងនោះទេ។
ដោយឡែក ប្រធានសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក នី សុខា យល់ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរបញ្ជាក់បង្ហាញភស្តុតាងថាខ្លួនពិតជាបានប្តឹងថៃទៅតុលាការ ICJ តាមសំណូមពររបស់ខ្មែរម្ចាស់ឆ្នោត។
លោកអះអាងថា តួនាទីរបស់រដ្ឋាភិបាល គឺត្រូវគោរពតាមស្មារតីរាស្រ្ត និងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដើម្បីការពារផលប្រយោជន៍ជាតិ និងប្រជារាស្រ្ត ដើម្បីជៀសវាងធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីបុព្វបុរសខ្មែរទៅប្រទេសជិតខាង។
លោកថា៖ «បើនៅក្នុងគោលការណ៍រដ្ឋធម្មនុញ្ញ រដ្ឋាភិបាលត្រូវតែបម្រើរាស្ត្រ ហើយនឹងគោរពទៅនឹងឆន្ទៈរបស់រាស្ត្រ ប៉ុន្តែបើសិនជារដ្ឋាភិបាលមិនបានបម្រើរាស្ត្រ ឬក៏មិនគោរពឆន្ទៈរាស្ត្រ អាហ្នឹងជាការរំលោភបំពានទៅលើអ្វីដែលជាការសន្យាកិច្ចព្រមព្រៀងមួយ នៅក្នុងការដែលរដ្ឋាភិបាលមុនដំណើរការពេលបោះឆ្នោត ពីព្រោះថាគណបក្សនយោបាយនីមួយៗ មុនបោះឆ្នោតសុទ្ធតែមានការសន្យាជាមួយនឹងប្រជាពលរដ្ឋថា នឹងគោរពនូវស្មារតីរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ ហើយបើយើងទៅគិតថារដ្ឋសភា រដ្ឋសភាជាតំណាងរាស្ត្រ ជាតំណាងឲ្យពលរដ្ឋ បើសិនជារដ្ឋាភិបាលមិនដែលស្ដាប់មិនព្រមឲ្យយល់ស្របទៅនឹងតាមអ្វីដែលជាឆន្ទៈរបស់ប្រជាពលរដ្ឋ អ៊ីចឹងរដ្ឋាភិបាលអាចនឹងប្រឈមនឹងបញ្ហា»។
បញ្ហាព្រំដែននាសម័យទំនើបនេះ វាបានកក្រើកឡើងវិញអំឡុងឆ្នាំ២០០៥ ដែលពេលនោះ លោក ហ៊ុន សែន បានគំរាមរំលាយរបបរាជានិយមអាស្រ័យធម្មនុញ្ញចោល បើព្រះអង្គមិនព្រមឡាយព្រះហស្តលេខាលើសន្ធិសញ្ញាបំពេញបន្ថែម ដែលរងការរិះគន់ថា ធ្វើតាមការចង់បានរបស់មេដឹកនាំវៀតណាម។
ជាក់ស្តែងនៅឆ្នាំ២០០៥ លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់គំរាមរំលាយស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ ដើម្បីសម្រេចមហិច្ឆតាវៀតណាមលេបទឹកដី បើព្រះអង្គមិនឡាយព្រះហស្តលេខា លើសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនខុសច្បាប់ដែលគូរវាសដោយវៀតណាម ឆ្នាំ១៩៨២ ៨៣ និង៨៥ ឱ្យរស់ឡើងវិញទេនោះ។
បន្ថែមពីនេះ លោក ហ៊ុន សែន តែងតែចោទមេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងថា ជាជនក្បត់ជាតិ ខណៈពួកគេជាញឹកញាប់បានប្រើយន្តការសភា និយាយលាតត្រដាងពីមហិច្ឆតាវៀតណាមលេបទឹកដីខ្មែរនេះ។
លើសពីនេះ គណបក្សសង្គ្រោះជាតិ ជាបក្សប្រឆាំងធំជាងគេ ត្រូវបាន លោក ហ៊ុន សែន ប្រើតុលាការរំលាយចេញពីឆាកនយោបាយនៅចុងឆ្នាំ២០១៧ និងបន្តសម្លាប់ជីវិតនយោបាយមេដឹកនាំ រហូតបច្ចុប្បន្ន ក្នុងនោះរួមទាំង លោក កឹម សុខា ផងដែរ។
កម្តៅព្រំដែននេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា ជាដើមចមធ្វើឱ្យ លោក ហ៊ុន សែន ជាប់អន្ទាក់ប្រទេសជិតខាង ហើយបន្តប្រើគ្រប់មធ្យោបាយ ដើម្បីកម្ចាត់ខ្មែរគ្នាឯង ដែលហ៊ានលាតត្រដាងមហិច្ឆតាវៀតណាមឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ ។
វិធាននេះក្រោយ លោក ហ៊ុន សែន ធ្វើឱ្យសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនខុសច្បាប់ រស់នៅឡើងវិញនៅឆ្នាំ២០០៥ ការចង់បានរបស់វៀតណាម ដែលក្រុមប្រឆាំងអះអាងថា ធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ដែនដីគោកមួយផ្នែកទៀត រួមប្រជុំកោះនិងដែនសមុទ្រ។
ទង្វើនេះ ត្រូវបានគេមើលឃើញថា មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន បានដើរផ្ទុយទៅនឹងមាត្រា៥២ និងមាត្រា៥៥នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ដែលបានចែងថា សន្ធិសញ្ញា និងកិច្ចព្រមព្រៀងទាំងឡាយណាដែលមិនស្របនឹងឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អព្យាក្រឹតភាព និងឯកភាពជាតិរបស់កម្ពុជា ត្រូវលុបចោល។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា ៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
