ក្រោយយោធាថៃប្រកាសដាក់ឱសានវាទគំរាមប្រើច្បាប់អាជ្ញាសឹក ដើម្បីឈ្លានពានដីខ្មែររំលោភយកភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ ជាភូមិជាប់ព្រំដែនស្ថិតក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យនោះ ក្រុមអ្នកតាមដានជំរុញឱ្យមេដឹកនាំខ្មែរចាំបាច់ប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារ ទើបអាចទប់ទល់នឹងទង្វើបរទេសឈ្លានពានបាន ។
កាលពីថ្ងៃទី៣ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ មេទ័ពភូមិភាគទី១របស់ថៃ ផ្ញើលិខិតព្រមានឱ្យកម្ពុជាត្រូវជម្លៀសពលរដ្ឋខ្មែរនៅភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ យ៉ាងយូរបំផុតនៅត្រឹមថ្ងៃទី១០ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥នេះ។
មេភូមិភាគទី១ថៃ លោក វិរៈយុទ្ធ លឿងសុវណ្ណ គំរាមថា យោធាថៃនឹងប្រើច្បាប់អាជ្ញាសឹកបណ្តេញពលរដ្ឋខ្មែរដោយខ្លួនឯង បើភាគីកម្ពុជាមិនជម្លៀសពលរដ្ឋចេញពីភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យទេនោះ។
យ៉ាងណា ភាគីកម្ពុជា បានច្រានចោលការទាមទាររបស់ថៃនេះ ដោយអះអាងថា ពលរដ្ឋខ្មែរដែលថៃគំរាមបណ្តេញចេញនោះ បានអាស្រ័យផលនៅទីនោះយូរឆ្នាំហើយ។
ផ្ទុយទៅវិញ តាមការអង្កេតលើដីជាក់ស្តែង ពលរដ្ឋថៃទៅវិញទេ ដែលបានកាន់កាប់ និងអាស្រ័យផលជាក់ស្តែងចូលក្នុងអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជានៅតំបន់នោះ។
លើសពីនេះ នៅថ្ងៃទី៩ ខែតុលានេះ រដ្ឋបាលខេត្តបន្ទាយមានជ័យ បានគូសបញ្ជាក់ថា ការស្នើឱ្យអភិបាលខេត្តស្រះកែវរបស់ថៃ សហការជាមួយកម្ពុជា ក្នុងស្មារតីមិត្តភាព ជៀសវាងបង្កើតភាពតានតឹង និងផលប៉ះពាល់ជាអវិជ្ជមានរបស់ភាគីទាំងពីរ។
សម្រាប់កម្ពុជា ទីតាំងដែលរដ្ឋបាលខេត្តស្រះកែវបានតវ៉ា គឺស្ថិតនៅភូមិជោគជ័យ ឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ដែលទីតាំងខាងលើនេះ ប្រជាពលរដ្ឋកម្ពុជាបានរស់នៅ កាន់កាប់ និងប្រើប្រាស់អាស្រ័យផលជាយូរមកហើយ មុនការចូលជាធរមាននៃ MOU ឆ្នាំ២០០០។
ជុំវិញសកម្មភាពប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរប្រមូលផ្តុំនៅតំបន់ខាងលើ គឺធ្វើឡើងក្នុងគោលបំណងការពារដីធ្លី ស្រែចម្ការ និងទ្រព្យសម្បត្តិស្របច្បាប់របស់ពួកគាត់តែប៉ុណ្ណោះ។ ហើយថា ពលរដ្ឋខ្មែរដែលកំពុងតាំងទីលំនៅក្នុងជម្រកបណ្តោះអាសន្នខាងលើ គឺជាប្រជាពលរដ្ឋដែលរងផលប៉ះពាល់ដោយផ្ទាល់ពីសកម្មភាពរាយលួសបន្លា សំណាញ់ខ្មៅ រនាំង និងដាក់កង់ឡានរបស់ថៃ ដែលនាំឱ្យពួកគាត់បាត់បង់ទីជម្រកអចិន្ត្រៃយ៍ និងធ្វើការភៀសខ្លួនមកស្នាក់នៅក្នុងទីតាំងខាងលើ។
ប្រភពបន្តថា បញ្ហានេះ បានបង្ហាញឱ្យឃើញអំពីភាពស្មុគស្មាញ និងការលំបាកក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែន ដែលទាមទារឱ្យមានការគោរពកិច្ចព្រមព្រៀង និងគោលការណ៍ទាំងឡាយដែលភាគីទាំងពីរមានការឯកភាពគ្នាកន្លងមក។
ជាការកត់សម្គាល់ ចាប់ពីមានបទឈប់បាញ់នៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ពោលគឺជាង២ខែមកនេះ ថៃបានបំពានជាបន្តបន្ទាប់រំលោភយកដីខ្មែរ ខណៈកម្ពុជារក្សាភាពអត់ធ្មត់គោរពបទឈប់បាញ់។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន ជំរុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជាចាំបាច់ប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារខ្លួន ជាបណ្តោះអាសន្នសិន ដើម្បីទប់ទល់នឹងទង្វើរបស់យោធាថៃដែលគំរាមបណ្តេញពលរដ្ឋខ្មែរចេញពីភូមិជោគជ័យនិងភូមិព្រៃចាន់នេះ។
លោកបន្តថា ទោះបីជាមានបទឈប់បាញ់ ឬកិច្ចព្រមព្រៀងណាក៏ដោយ កម្ពុជាត្រូវប្រើច្បាប់ស្វ័យការពាររបស់ខ្លួនសិន មិនអាចបណ្តោយឱ្យថៃបន្តគឃ្លើនឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជាតាមទំនើងចិត្តនោះទេ។
លោកថា ការបន្តព្រមានគំរាមកម្ពុជាជាហូរហែបែបនេះ បង្ហាញឱ្យឃើញកាន់តែច្បាស់ថា ថៃនៅតែចិញ្ចឹមចិត្តចង់បានទឹកដីកម្ពុជា ដូច្នេះកម្ពុជាត្រូវត្រៀមខ្លួនជានិច្ច ទាំងយន្តការជាតិនិងអន្តរជាតិ ដើម្បីទប់ទល់។
លោកថា៖ «កម្ពុជាត្រូវប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារ ដោយបញ្ជូនកងកម្លាំងរបស់ខ្លួនទៅការពារប្រជាពលរដ្ឋ នៅភូមិជោគជ័យ នៅភូមិព្រៃចាន់ ដែលថៃគ្រោងបណ្ដេញចេញពីភូមិទាំងពីរនេះ នៅថ្ងៃទី១០ ខែតុលានេះ គឺកម្ពុជាត្រូវតែយកកម្លាំងរបស់ខ្លួនហ្នឹង ទៅទប់ទល់រុញច្រានថៃឲ្យចេញទៅវិញ រួមទាំងការប្រើប្រាស់ដំបងឆក់ ឬក៏ការការពារ ឬឧស្ម័នបង្ហូរទឹកភ្នែក ឬក៏គ្រាប់បែកផ្សែងជាដើម»។
សម្រាប់លោក អ៊ុំ សំអាន អះអាងថា បើមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុននៅតែរក្សាភាពអត់ធ្មត់ ឬស្ងៀមស្ងាត់ខ្លាចថៃ ហើយបន្តចរចាទ្វេភាគីទៀត ទឹកដីកម្ពុជាតាមព្រំដែន រួមទាំងភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ នឹងបាត់ទៅថៃជាក់ជាមិនខាន។
លោកបារម្ភថា នៅថ្ងៃទី១០ខែតុលានេះ បើមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន មិនព្រមប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារទេ ភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ នឹងមានវាសនាដូចភូមិអតីតប្រធានរដ្ឋសភា លោក ហេង សំរិន ក្នុងខេត្តត្បូងឃ្មុំមិនខាន គឺ៩៩ភាគរយនឹងបានទៅថៃគ្រប់គ្រងក្នុងពេលអនាគត។
យ៉ាងណា លោក អ៊ុំ សំអាន នៅតែទទូចឱ្យរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន ត្រូវតែដាក់សំណុំរឿងភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ នឹងទៅក្នុងសំណុំរឿងដែលកម្ពុជាគ្រោងប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិICJ។
លោកថា៖ «ជាការបារម្ភរបស់យើងហ្នឹង ថៃនឹងប្រើផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់ ដែលគូសដោយឯកតោភាគីនិងដើម្បីយកភូមិជោគជ័យ នៅភូមិព្រៃចាន់ ហើយបណ្ដេញប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយើងចេញពីតំបន់នោះ ហើយយើងឃើញថា អត់មានរដ្ឋាភិបាលណា ដែលកំសាកញីដូចរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឲ្យប្រជាពលរដ្ឋហ្នឹងទៅការពារទឹកដីជំនួសខ្លួន ហើយមិនទៅការពារផ្ទះសម្បែងប្រជាពលរដ្ឋ ឬការពារទឹកដីខ្មែរ ក្នុងនាមជារដ្ឋាភិបាលមួយដែលដឹកនាំប្រទេស អ៊ីចឹងគឺរដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នេះគាត់សុខចិត្តការពារអំណាចជាជាងការពារទឹកដីខ្មែរ»។
អ្នកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត ធ្លាប់អះអាងថា ការប្រើប្រាស់សិទ្ធិស្វ័យការពារខ្លួន គឺជារឿងចាំបាច់សម្រាប់កម្ពុជា ដើម្បីរារាំងនិងទប់ស្កាត់ទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ។
លោកបន្តថា ការការពារដែនអធិបតេយ្យរបស់ជាតិ គឺមិនខុសនឹងច្បាប់អន្តរជាតិ ឬបទឈប់បាញ់នោះទេ ព្រោះភាគីថៃជាអ្នកគឃ្លើនបង្កហេតុឈ្លានពានកម្ពុជាមុន ដូច្នេះកម្ពុជាមានសិទ្ធិស្វ័យការពារក្នុងការការពារដែនអធិបតេយ្យរបស់ខ្លួន មិនឱ្យសត្រូវគឃ្លើនបំពានបូរណភាពទឹកដីខ្លួនជាដាច់ខាត។
លោកថា៖ «ប្រាកដណាស់ ការប្រើប្រាស់ស្វ័យការពារនៅតែជាអាទិភាព ដែលយោធាកម្ពុជាគួរតែប្រើក្នុងករណីដែលមានការបំពានលើដែនអធិបតេយ្យ ហើយជាពិសេសនោះ គឺការបំពានទៅលើកិច្ចព្រមព្រៀងនៃបទឈប់បាញ់ស្វ័យការពារនេះ កម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់បានគ្រប់មធ្យោបាយ រួមទាំងកម្លាំងអាវុធផងដែរ ហើយកម្ពុជានឹងមិនមែនជាអ្នកទទួលខុសត្រូវ ទៅលើការបំពានលើបទឈប់បាញ់ណាមួយ ឬក៏ការបង្កើតសង្គ្រាមសារថ្មីឡើយ ពីព្រោះនេះគ្រាន់តែជាអ្វីដែលជាការការពារដោយធម្មានុរូប មានន័យថា កម្ពុជាការពារខ្លួនត្រឹមត្រូវទៅតាមច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ VOD មិនទាន់អាចទាក់ទង អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិ អ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា បាននៅឡើយទេ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត យល់ថា បើយោធាថៃហ៊ានគឃ្លើនបណ្តេញពលរដ្ឋខ្មែរចេញពីភូមិទាំងពីរនេះមែន កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារខ្លួនតាមច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកហាក់ស្តីបន្ទោសថា ស្របពេលដែលយោធាថៃគំរាមកម្ពុជាប៉ុណ្ណេះហើយ មេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុននៅតែរក្សាភាពស្ងៀមស្ងាត់ មិនទប់ទល់ទៀត ឆ្លុះបញ្ចាំងថា ពួកគេគ្មានឆន្ទៈចង់ការពារទឹកដីខ្មែរនោះទេ។
លោកផ្តល់យោបល់ថា នៅថ្ងៃទី១០ខែតុលាខាងមុខនេះ បើយោធាថៃហ៊ានបណ្តេញពលរដ្ឋខ្មែរចេញពីភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យមែន ជម្រើសតែមួយគត់សម្រាប់កម្ពុជា គឺប្រើសិទ្ធិស្វ័យការពារដោយកម្លាំង។
លោកថា៖ «ដើម្បីការពារភូមិជោគជ័យ ការពារភូមិព្រៃចាន់នេះ បានទប់ទល់នឹងច្បាប់អាជ្ញាសឹកដែលប្រកាសផ្ដេសផ្ដាសរបស់ថៃ ក្នុងការទន្ទ្រានឈ្លានពានកម្ពុជា មានតែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាហ្នឹងចេញមុខការពារខ្លួន ស្របតាមស្មារតីនៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិមាត្រា៥១ ចេញមុខការពារខ្លួន ហើយត្រូវតែបង្ហាញជំហរម៉ឺងម៉ាត់ ក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដីអាហ្នឹងអ៊ីចឹង ប្រាកដជាមានផលប៉ះទង្គិច ហើយនៅពេលដែលយើងចេញការពារខ្លួន ប៉ុន្តែវាអត់ជម្រើសកម្ពុជាមិនអាចដេកឱបបទឈប់បាញ់ និងបណ្ដោយឲ្យគេឈ្លានពានតាមអំពើចិត្តទេ បើបណ្ដោយតែអ៊ីចឹង អាហ្នឹងបានន័យថា គឺរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជានឹងបាត់ម្ចាស់ការបាត់ បាត់ការទទួលខុសត្រូវក្នុងការការពារបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា»។
បន្ថែមពីនេះ លោកបានបញ្ជាក់លើហ្វេសប៊ុកថា «ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិUN មាត្រា៥១ បញ្ជាក់ថា ករណីរដ្ឋ ឬប្រទេសមួយរងគ្រោះដោយការបំពានពីរដ្ឋមួយទៀត រដ្ឋនោះមានសិទ្ធិស្វ័យការពារ»។
កាលពីថ្ងៃទី១៧ ខែកញ្ញានេះ ពលរដ្ឋខ្មែរនៅភូមិព្រៃចាន់ យ៉ាងតិច ២៨នាក់ រួមទាំងព្រះសង្ឃផង ត្រូវបានក្រសួងការពារជាតិ អះអាងថា បានរងរបួស ក្រោយប្រឈមមុខជាមួយយោធាថៃ ដើម្បីការពារលំនៅឋាន និងដីអាស្រ័យផលរបស់ពួកគេ។
ហេតុការណ៍នោះ កងកម្លាំងថៃបានបាញ់ផ្សែងពុល និងកាំភ្លើងបាញ់គ្រាប់ជ័រ ដើម្បីបំបែកពលរដ្ឋខ្មែរ ដែលប្រមូលផ្តុំគ្នាតវ៉ាប្រឆាំងនឹងកម្លាំងចម្រុះថៃឈ្លានពាន។
បន្ថែមពីនេះ នៅថ្ងៃទី១៩ ខែកញ្ញានេះ ពលរដ្ឋបានឱ្យដឹងថា យោធាថៃកំពុងពង្រីកការឈ្លានពានបន្ថែមទៀតនៅច្រកបឹងត្រកួន ខេត្តបាត់ដំបង។
លើសពីនេះថៃ បានបន្តរាយលួសបន្លារំលោភយកដីខ្មែរ នៅភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ ឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងគំរាមវាយយក១៧ទីតាំងទៀត ចាប់ពីខេត្តពោធិ៍សាត់ រហូតដល់ខេត្តកោះកុង តាមផែនទីដែលថៃគូដោយឯកតោភាគី។
គូរបញ្ជាក់ថា ក្រោយបទឈប់បាញ់ថៃបានចូលមករាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកប្រាសាទតាមាន់ធំ ស្ថិតក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ តំបន់អានសេះ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងភូមិព្រៃចាន់ ភូមិអូរបីជាន់ ក្នុងស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងគំរាមប្រើកម្លាំងយោធារុះរើផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរ១៧០ខ្នង នៅភូមិជោគជ័យ ខណៈរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅបន្តអត់ធ្មត់មិនជ្រើសរើសយកការប្រឈមមុខខាងយោធា ក្រោយផ្ទុះអាវុធជាមួយថៃ រយៈពេល៥ថ្ងៃរួចមក។
ជុំវិញបញ្ហានេះ លោក មែន ណាត ធ្លាប់បញ្ជាក់ប្រាប់វីអូឌីថា ស្ថានភាពព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ថៃកំពុងសង្កត់កម្ពុជាឲ្យទទួលយកផែនទីចោរខ្នាត ១/៥0.000 និងទាមទារកម្ពុជាឲ្យដោះគ្រាប់មីន ដើម្បីឲ្យខ្លួនសម្រេចមហិច្ឆតាឈ្លានពានកម្ពុជា តាមផែនទីដែលថៃគូរដោយឯកតោភាគី ។
យ៉ាងណា លោកថា មានតែកម្ពុជាប្រើយន្តការអន្តរជាតិទេ ទើបអាចការពារបូរណភាពទឹកដីបាន គឺត្រូវប្តឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) និងប្តឹងសហប្រធានកិច្ចព្រៀមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ឱ្យកោះប្រជុំភាគីពាក់ព័ន្ធបន្ទាន់ ទើបអាចទប់ស្កាត់ មហិច្ឆតាបរទេសឈ្លានពានបាន។
ប៉ុន្តែថាបើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា នៅតែបន្តប្រើយន្តការចរចាទ្វេភាគីជាមួយសត្រូវឈ្លានពាន នោះប្រៀបបាននឹងព្រមកាត់ដីកម្ពុជាមួយផ្នែកណានោះ ដើម្បីដោះដូរការរក្សាអំណាច។
យ៉ាងនេះក្តី ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
