ក្រុមអ្នកតាមដានបញ្ហាព្រំដែន និយាយថា យោធាថៃកំពុងសម្រុកធ្វើផ្លូវយ៉ាងសកម្មរំលោភយកដីខ្មែរតាមបន្ទាត់ព្រំដែននៅខេត្តពោធិ៍សាត់ និងខេត្តប៉ៃលិន តាមផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់ដែលថៃគូសដោយខ្លួនឯង ដើម្បីលេបទឹកដីខ្មែរ ខណៈមេដឹកនាំខ្មែរមិនប្តឹងករណីនេះទៅតុលាការ ICJ ដោយសំអាងលើសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ស្តីពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពនៃបទឈប់បាញ់។
តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន បានប្រាប់VODថា ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី៤-៥ ខែវិច្ឆិកា ថៃបានសម្រុកធ្វើផ្លូវតាមព្រំដែនរំលោភយកដីខ្មែរត្រង់ចំណុចអក្សរ U នៅខេត្តប៉ៃលិន តាមផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់។
មិនត្រឹមតែប៉ុណ្ណោះ លោកថា ថៃបាននឹងកំពុងសម្រុកធ្វើផ្លូវទៅកាន់ផ្ទះ៣ខ្នងរបស់កម្ពុជា ដោយរំលោភចូលដីខ្មែរនៅអូរភ្លុកដំរី ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់ ដែលនៅជាប់នឹងខេត្តត្រាត ប្រទេសថៃ។
លោកសង្កេតឃើញថា មួយរយៈនេះ ក្រោយមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពថ្មី ថៃមិនបានគោរពនោះទេ ដោយថៃបន្តឈ្លានពានទឹកដីខ្មែរ និងហ៊ានគំរាមប្រើកងកម្លាំងទាមទារប្រាសាទតាក្របីរបស់ខ្មែរទៀត។
លោកថា៖ «បើសិនជាមេដឹកនាំខ្មែរយើង នៅតែអត់ធ្មត់មិនប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួននោះទេ ប្រាកដជាថៃហ្នឹងយកទឹកដីខ្មែរយើងបន្ថែមទៀត ដូចជាប្រាសាទតាក្របី ប្រាសាទខ្នា និងតំបន់ផ្សេងៗទៀត ដែលថៃចង់បាន ជាពិសេសថៃនឹងយកទឹកដីខ្មែរតាមផែនទីខ្នាត១លើ៥០ពាន់ ដែលជាផែនទីថៃគូសដោយឯកតោភាគី អាហ្នឹងសំខាន់គឺមេដឹកនាំខ្មែរត្រូវតែធ្វើម៉េចមានជំហរច្បាស់លាស់ ការពារទឹកដីកុំឲ្យមានការឈ្លានពានពីថៃ អាហ្នឹងទើបយើងអាចការពារទឹកដីយើងបាន»។
លើសពីនេះ លោក សំអាន ក៏បានបញ្ជាក់លើហ្វេសប៊ុកថា នៅថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកានេះ ថៃកំពុងសម្រុកឈូសឆាយធ្វើផ្លូវតាមព្រំដែន រំលោភយកដីខ្មែរនៅខេត្តប៉ៃលិនត្រង់ចំណុចអក្សរ U ដែលជាទឹកដីរបស់ខ្មែរ។
លោកបន្តថា ទាហានថៃបានដេញទាហានខ្មែរចេញពីចំណុចអក្សរ U ហើយបានលើកទង់ជាតិថៃដ៏ធំនៅទីនោះ ដែលជាទង្វើបំពានទឹកដីរបស់ខ្មែរ ដោយគ្មានការរារាំង និងទប់ស្កាត់ពីអាជ្ញាធរកម្ពុជាសោះ។
សម្រាប់ លោក សំអាន ការសំអាងបែបនេះ ព្រោះគ្រឿងផ្ទុះចាស់ៗ ឬគ្រាន់មីនទាំងនោះ បន្សល់ទុកតាំងពីសម័យសង្រ្គាមស៊ីវិលកម្ពុជានាទសវត្សរ៍ទី៨០ ដោយទឹកដីថៃគ្មានគ្រឿងផ្ទុះចាស់ៗទាំងនេះនោះទេ។
លោកបញ្ជាក់ថា ថៃមិនធ្លាប់មានសង្រ្គាមស៊ីវិលនៅជាយដែនទេ ហេតុនេះកន្លែងដែលថៃកំពុងឈូសឆាយផ្លូវ ប្រទះឃើញគ្រឿងផ្ទុះចាស់ៗនោះ គឺជាទឹកដីកម្ពុជា សល់ពីសម័យសង្រ្គាមស៊ីវិលរបស់កម្ពុជា។
បន្ថែមពីនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន និយាយថា នៅថ្ងៃជាដូចគ្នានោះ ថៃកំពុងសម្រុកធ្វើផ្លូវទៅកាន់ផ្ទះ៣ខ្នងរបស់កម្ពុជា ដោយរំលោភចូលដីខ្មែរ នៅអូរភ្លុកដំរី ឃុំថ្មដា ស្រុកវាលវែង ខេត្តពោធិ៍សាត់។
លោកអះអាងថា កន្លែងដែលថៃកំពុងឈូសឆាយផ្លូវ ប្រទះឃើញគ្រឿងផ្ទុះចាស់ៗនោះ ជាទឹកដីខ្មែរ ព្រោះដីខ្មែរពីមុននៅហួសអូរភ្លុកដំរីជាង១គីឡូម៉ែត្រ ដោយទាហានខ្មែរក្រហមឈរជើងនៅទីនោះ។
លោកបន្តថា ផ្ទះ៣ខ្នងរបស់កម្ពុជា ត្រូវបានទាហានខ្មែរវាយកម្ទេចចោលទាំងយប់ តាមសំណើរបស់យោធាថៃកាលពីខែមុន ហើយទាហានថៃក៏បានធ្វើសកម្មភាពរាយបន្លាលួសនៅតំបន់ក្បែរអូរភ្លុកដំរី។
លោកបញ្ជាក់ថា ផ្ទះ៣ខ្នងដែលវាយកម្ទេចចោល គឺមានផ្ទះមួយខ្នងជាផ្ទះរបស់លោក ធៀប ទូច ជាអតីតយោធាខ្មែរនៅអូរភ្លុកដំរី។ ទាហានខ្មែរនៅអូរភ្លុកដំរី បានប្រាប់ថា ដីខ្មែរកាលពីមុននៅហួសអូរភ្លុកដំរីជាង១គីឡូម៉ែត្រ ហើយទាហានថៃបានរំកិលជាង១គីឡូម៉ែត្រ ចូលមកដល់អូរភ្លុកដំរី នៅឆ្នាំ១៩៩៩ ក្រោយ១ឆ្នាំ ដែលខ្មែរក្រហមធ្វើសមាហរណកម្មឆ្នាំ១៩៩៨។
លោកបន្តទៀតថា ប៉ុន្តែសព្វថ្ងៃនេះ រដ្ឋាភិបាលខ្មែរទាមទារយកត្រឹមតែមាត់អូរភ្លុកដំរីប៉ុណ្ណោះ គឺបោះបង់ចោលដីខ្មែរជាង ១គីឡូម៉ែត្រ។
សព្វថ្ងៃនេះ បន្ទាប់ពីទាហានខ្មែរបានវាយកម្ទេចផ្ទះយោធាខ្មែរចំនួន៣ខ្នង តាមសំណើរបស់ថៃ ថៃកំពុងទាមទារគ្រប់គ្រងទីតាំងផ្ទះ៣ខ្នងនោះ និងទាមទារយកបន្ទាយទាហានខ្មែរដែលហួសមកខាងកើតអូរភ្លុកដំរីជាង៥០០ម៉ែត្រថែមទៀត។
លោកបន្តថា តំបន់អូរភ្លុកដំរីជាតំបន់១ក្នុងចំណោម១៧តំបន់ពីខេត្តពោធិ៍សាត់ដល់ខេត្តកោះកុង ដែលថៃអះអាងថា ជាទឹកដីរបស់ថៃ ហើយថៃទាមទារឱ្យកម្ពុជារុះរើផ្ទះ និងលេណដ្ឋាននៅ១៧តំបន់នោះ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ VOD មិនទាន់អាចសុំការបញ្ជាក់បន្ថែមពីអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា អ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា បាននៅឡើយទេ ខណៈដាក់សំណួរតាមប្រព័ន្ធតេឡេក្រាម ក៏អ្នកស្រីមិនឆ្លើយតប។
ចំណែក អភិបាលខេត្តប៉ៃលិន អ្នកស្រី បាន ស្រីមុំ ក៏មិនទាន់អាចសុំការពន្យល់បន្ថែម ជុំវិញករណីថៃ ឈូសឆាយធ្វើផ្លូវរំលោភយកដីខ្មែរនៅខេត្តប៉ៃលិននេះ បាននៅឡើយដែរ គិតត្រឹមម៉ោងផ្សាយនេះ។
យ៉ាងណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ប៉ែន បូណា ថ្លែងក្នុងសន្និសីទកាសែតកាលពីថ្ងៃទី៦ ខែវិច្ឆិកានេះ បញ្ជាក់ថា ថៃមិនបានគោរពសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម នៅទីក្រុងកូឡាឡាំពួ ប្រទេសម៉ាឡេស៊ីទេ។
លោកបន្តថា ក្នុងរយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ ថ្នាក់ដឹកនាំថៃ និងក្រុមយោធា បានចេញធ្វើអត្ថាធិប្បាយជាបន្តបន្ទាប់ ដែលមិនស្របតាមស្មារតី និងខ្លឹមសារនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងគូឡាឡាំពួ។
មិនតែប៉ុណ្ណោះ លោកថា ថៃបានបង្កើតឱ្យមានលក្ខខណ្ឌថ្មីៗបន្ថែមទៀត ដូចជាករណីប្រាសាទតាក្របីជាដើម ដោយថៃបានព្រមានពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា ដើម្បីដណ្តើមយកប្រាសាទបុរាណខ្មែរ។
លោកថា៖ «រយៈពេលប៉ុន្មានថ្ងៃចុងក្រោយនេះ អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានសង្កេតឃើញថា មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំថៃ ទាំងរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិល និងយោធា បានចេញមុខធ្វើអត្ថាធិប្បាយជាបន្តបន្ទាប់ ដែលមិនស្របតាមស្មារតី និងខ្លឹមសារនៃសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួម ទីក្រុងគូឡាឡាំពួ ជាក់ស្តែង មន្ត្រីថៃទាំងនោះបានអត្ថាធិប្បាយដោយយកចំណុចដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា នៅក្នុងសេចក្ដីថ្លែងការណ៍រួម មកធ្វើជាលក្ខខណ្ឌដូចក្នុងការដោះលែងយោធិនកម្ពុជា១៨រូប ដែលកំពុងស្ថិតក្រោមការឃុំគ្រងរបស់ថៃ នឹងបង្កើតឲ្យមានលក្ខខណ្ឌថ្មីៗបន្ថែមទៀត ដូចជា ករណីប្រាសាទតាក្របីជាដើម ដោយបានព្រមានពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធាដើម្បីដណ្តើមយក»។
ដោយឡែក ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត បញ្ជាក់ថា ថៃមិនបោះបង់ការឈ្លានពានទេ បើមេដឹកនាំខ្មែរមិនពន្លឿនបញ្ជូនសំណុំរឿងព្រំដែនទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិICJ។
លោកថា សកម្មភាពគឃ្លើនបន្តឈូសឆាយរំលោភយកដីខ្មែរ ពីសំណាក់ក្រុមយោធាថៃនេះ ដោយពួកគេសំអាងលើផែនទីចោរខ្នាត១លើ៥០ពាន់ ខណៈមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន កំពុងសង្ងំដេកឱបបទឈប់បាញ់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពថ្មី។
លោកថា៖ «បញ្ជាក់ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាខ្សោយ គឺខ្សោយអត់ប្រើប្រាស់សមត្ថភាពរបស់ខ្លួន ស្របតាមស្មារតីនៃច្បាប់អន្តរជាតិ ក្នុងការការពារខ្លួន ខ្សោយទី១ ខ្សោយទី២មិនប្រើប្រាស់សិទ្ធិដែលធ្លាប់បានជូនដំណឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិ ថាប្ដឹងថៃពីរឿងបញ្ហាជម្លោះហ្នឹង មកដល់ពេលនេះ មិនដឹងថា ពាក្យបណ្តឹងនៅឯណា! គឺឱ្យថៃនឹងប្រមាថ ខ្សោយទី៣គឺបណ្ដោយឲ្យថៃ និងមើលស្រាលកម្ពុជាទាំងមើលស្រាលរដ្ឋាភិបាលទាំងមើលស្រាលប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ហើយថៃអះអាងជាឯកតោភាគីយកលេសនេះយកលេសនោះ បំពានកម្ពុជាតាមទំនើងចិត្ត កុំបណ្ដោយឲ្យថៃធ្វើអំពើផ្ដេសផ្ដាសអ៊ីចឹងតទៅ ត្រូវតែរកមធ្យោបាយទប់ស្កាត់ថៃនឹងឱ្យបាន»។
គួរបញ្ជាក់ថា ក្រោយបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ភាគីថៃមិនបានគោរពបទឈប់បាញ់ទេ ថៃបានចល័តទ័ពចូលមករាយបន្លាលួសយកដីខ្មែរជាបន្តបន្ទាប់ ដូចជា នៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ស្ថិតក្នុងខេត្តឧត្តរមានជ័យ តំបន់អានសេះ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ ក្នុងស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងគំរាមច្បាមយក១៧ទីតាំងទៀត នៅខេត្តពោធិ៍សាត់ និងខេត្តកោះកុង តាមផែនទីដែលថៃគូដោយឯកតោភាគី ដែលមេដឹកនាំកម្ពុជាលោក ហ៊ុន សែន ហៅថា ជាផែនទីចោរ។
លើសពីនេះ កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ កម្ពុជា-ថៃ បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ស្តីពីសន្តិភាពថ្មីមួយទៀត ធ្វើឡើងនៅម៉ាឡេស៊ី ក្រោយយន្តការអាស៊ាន និងមហាអំណាចសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលក្នុងនោះមានការចុះហត្ថលេខា ពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ និងប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន លោក អ៊ានវ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតី ត្រាំ ធ្វើជាសាក្សី ប៉ុន្តែថៃនៅតែមិនគោរព ដោយបន្តឈ្លានពានដីខ្មែរ និងគំរាមប្រើកម្លាំងដើម្បីបណ្តើមយកប្រាសាទតាក្របីរបស់ខ្មែរទៀត។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យលោក វ៉ន ចាន់ឡូត បានប្រតិកម្មលើហ្វេសប៊ុកលោកកាលពីថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា ដោយនិយាយថា កិច្ចព្រមព្រៀងសន្ដិភាពកូឡាឡាំពួ ក្លាយជាលេសសមស្របសម្រាប់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះញ៉មចំពោះការឈ្លានពាន និងបណ្ដោយឱ្យបាត់បង់អធិបតេយ្យជាតិ។
លោកបន្តថា ភាគីថៃមិនគោរពអ្វីបន្ដិចសោះ រួមទាំងភាពស្មោះត្រង់នៃការដកអាវុធ សកម្មភាពរំលោភបំពានរៀងរាល់ថ្ងៃ និងការដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងទាំង១៨រូប។ AOT ដែលប្រែក្លាយពី IOT គ្រាន់តែជាយន្ដការសង្កត់ករកម្ពុជាឱ្យថៃបំពានតាមចិត្ត។
លោកនិយាយថា៖ «ក្រុមនេះបំបង់បាយចុះទៅតែថតរូប តែមិនដែលឃើញលទ្ធផលអ្វីឱ្យមានប្រសិទ្ធភាព»។
ចំណែក លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ បាននិយាយលើហ្វេសប៊ុកថា «ព្រំដែនដែលកំណត់ដោយសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤និង១៩០៧ អត់អាចជាកម្មវត្ថុនៃការចរចាណាមួយបានទេ»។
បន្ថែមពីនេះ អ្នកវិភាគនយោបាយ លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ ធ្លាប់ចង្អុលបង្ហាញពីមូលដ្ឋានច្បាប់រឹងមាំរបស់កម្ពុជា ដែលប្រទេសជិតខាងមិនអាចរំលោភបំពានបាន។
លោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ ធ្លាប់បានបង្ហោះសារលើហ្វេសប៊ុករបស់ខ្លួនថា កម្ពុជាអាចប្រើប្រាស់យន្តការដោះស្រាយ ការរំលោភយកកោះគុតពីភាគីថៃ ដោយប្រើប្រាស់មាត្រា៥ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស។
បើតាមមាត្រា៥ នៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បញ្ជាក់ថា បើមានការការគំរាមកំហែងរំលោភលើអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា បណ្តាភាគីក្នុងកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ ត្រូវពិគ្រោះជាបន្ទាន់ ដើម្បីអនុម័តរាល់វិធានការសមស្រប ដើម្បីដោះស្រាយរាល់ការរំលោភទាំងនេះតាមមធ្យោបាយសន្តិវិធី។
វិធានការដោះស្រាយ រួមមាន រាយការណ៍ទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬប្រើប្រាស់មធ្យោបាយដំណោះស្រាយនូវទំនាស់ដោយសន្តិវិធី យោងតាមមាត្រា៣៣ នៃធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ហើយភាគីពាក់ព័ន្ធក៏អាចសុំការឧបត្ថម្ភពីសហប្រធាននៃសន្និសីទប៉ារីសស្តីពីកម្ពុជា រួមមានប្រទេសបារាំង និងប្រទេសឥណ្ឌូនេស៊ីផងដែរ។
បើតាមលោកបណ្ឌិត ឡៅ ម៉ុងហៃ កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស បញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់ថា ម្ចាស់ហត្ថលេខីទាំង១៨ប្រទេស ដែលជាសាក្សីនៃកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ រួមទាំងប្រទេសថៃ និងវៀតណាម ត្រូវទទួលស្គាល់ និងគោរពគ្រប់បែបយ៉ាងទាំងអស់ ដល់អធិបតេយ្យភាព ឯករាជ្យ បូរណភាព និងភាពមិនអាចរំលោភបាននៃដែនដី អព្យាក្រឹតភាព និងឯកភាពជាតិកម្ពុជា។
មាត្រា៥២នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តេជ្ញារក្សាការពារឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អនុវត្តនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីការឯកភាពជាតិ។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា ៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
