អ្នកឃ្លាំមើល លើកឡើងថា កម្ពុជាមិនត្រឹមតែបាត់បង់ទឹកដីដែលថៃ បានប្រើបន្លាលួសវាទយកនាពេលថ្មីៗនេះប៉ុណ្ណោះទេ ថែមទាំងអាចបាត់បង់ទឹកដី និងប្រាសាទបន្ថែមទៀត បើរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន នៅតែបន្តអត់ធ្មត់មិនចាត់វិធានការទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានរបស់ថៃ មិនព្រមប្តឹងសំណុំរឿងព្រំដែននេះ ទៅតុលាការអន្តរជាតិ(ICJ) ដើម្បីបង្ហាញឆន្ទៈ ក្នុងបុព្វហេតុការពារបូរណភាពទឹកដីទេនោះ។
ការលើកឡើងនេះ គឺបន្ទាប់ពីរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន កាលពីថ្ងៃទី៥ខែវិច្ឆិកា បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយថា ខណៈកម្ពុជាបាននិងកំពុងគោរពនិងអនុវត្តយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់ នូវរាល់ចំណុចដែលបានព្រមព្រៀងគ្នា ដោយចាប់ផ្តើមពីការកែសម្រួលអាវុធ និងយុធោបករណ៍ធុនធ្ងន់មួយផ្នែកចេញពីតំបន់ព្រំដែន និងបន្តធ្វើជាបន្តបន្ទាប់ ក្រោមការសង្កេតការណ៍ពីក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន(AOT) មន្ត្រីថ្នាក់ដឹកនាំថៃបានចេញមកធ្វើអត្ថាធិប្បាយជាបន្តបន្ទាប់ ដែលមិនស្របតាមស្មារតីនិងខ្លឹមសារនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងកូឡាឡំពួ កាលពីថ្ងៃទី២៦ខែតុលានោះឡើយ។
លោក ប៉ែន បូណា អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លើកឡើងថា ប៉ុន្មានថ្ងៃមកនេះ មន្ត្រីរដ្ឋាភិបាលស៊ីវិលថៃ និងមន្ត្រីយោធាថៃបានធ្វើអត្ថាធិប្បាយដោយយកចំណុច ដែលបានព្រមព្រៀងគ្នានៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមមកធ្វើជាលក្ខខណ្ឌក្នុងការដោះលែងយោធិនកម្ពុជា១៨រូប ដែលកំពុងស្ថិតក្រោមការឃុំគ្រងរបស់ថៃ និងបង្កើតឱ្យមានលក្ខខណ្ឌថ្មីៗបន្ថែមទៀត ដូចជាករណីប្រាសាទតាក្របីជាដើម ដោយបានព្រមានពីការប្រើប្រាស់កម្លាំងយោធា ដើម្បីដណ្តើមកាន់កាប់ដែលធ្វើឱ្យស្ថានការណ៍ «កាន់តែតានតឹងឡើង និងធ្វើឱ្យមានការព្រួយបារម្ភអំពីការបាត់បង់ទំនុកចិត្តគ្នា ទៅលើការដោះស្រាយបញ្ហាដោយសន្តិវិធី ដូចមានចែងក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម»។
លោកថា៖ «អត្ថាធិប្បាយទាំងអស់នេះ ផ្ទុយនឹងខ្លឹមសារចំណុច៤ ដែលចែងថា ភាគីទាំងពីរបានឯកភាពគ្នាចៀសវាងការចែកចាយ ឬផ្សព្វផ្សាយព័ត៌មានមិនពិត ការចោទប្រកាន់ការអះអាងដោយគ្មានភស្តុតាងនិងវោហាសាស្ត្រ ដែលបង្កគ្រោះថ្នាក់ទាំងបណ្តាញផ្សព្វផ្សាយផ្លូវការណ៍របស់រាជរដ្ឋាភិបាល ឬវេទិកាក្រៅផ្លូវការណ៍ ដើម្បីបន្ថយភាពតានតឹង កាត់បន្ថយសតិអារម្មរណ៍អវិជ្ជមានរបស់សាធារណជន និងលើកកម្ពស់បរិយាកាសអំណោយផលដល់ការសន្ទនាដោយសន្តិវិធី»។
ភាគីថៃមិនគោរពខ្លឹមសារនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ស្តីពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពនោះ នៅត្រង់ថា រហូតមកទល់នឹងថ្ងៃទី៥ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥នេះ មានរយៈពេល១០ថ្ងៃ ហើយដែលភាគីថៃមិនទាន់បានដោះលែងយោធិនកម្ពុជា១៨រូប ទៅតាមស្មារតីនៃសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ដែលរំពឹងថា ភាគីថៃនឹងត្រូវដោះលែងភ្លាមៗស្របតាមស្មារតីនៃការអនុវត្តតាមកាតព្វកិច្ចនៃច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី ប្រធានព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា លោក ហ៊ុន សែន បានបង្ហោះលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកកាលពីថ្ងៃទី៤ខែវិច្ឆិកាថា តាំងពីក្រោយសេចក្តីថ្លែងការណ៍សន្កិភាពរវាងកម្ពុជា-ថៃ ត្រូវបានចុះហត្ថលេខាលោកពិនិត្យឃើញថា មានការរីកចម្រើនគួរឲ្យកត់សម្គាល់តាំងពីការប្រជុំ JBC. RBC រហូតដល់ការដកអាវុធធុនធ្ងន់ជំហានដំបូងចេញពីតំបន់ជម្លោះ ដោយមានការត្រួតពិនិត្យផ្ទៀងផ្ទាត់របស់ AOT ។ នេះជាដំណើរឆ្ពោះទៅរកការបញ្ចប់ ឬបន្ថយអរិយភាពរវាងប្រទេសទាំងពីរ ដែលយើងត្រូវចូលរួមអបអរសាទរ។
ក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងកូឡាឡំពួ ដែលត្រូវបានចុះហត្ថលេខាដោយលោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត និងសមភាគីថៃ លោក អានុទីន និងក៏មានការចុះហត្ថលេខាធ្វើជាសាក្សីដោយ លោក ដូណាល់ ត្រាំ ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក និងលោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី និងជាប្រធានប្តូរវេនអាស៊ាន កាលពីថ្ងៃទី២៦ខែតុលា គឺបានចែងកំណត់ឱ្យភាគីកម្ពុជា ថៃ ដកអាវុធធុនធ្ងន់ពីព្រំដែន ដោះមីននៅតំបន់ដែលមានវិវាទនៅតាមព្រំដែន និងដោះលែងកងទ័ពកម្ពុជា១៨នាក់ដោយមិនរង់ចាំជាដើម។
ប៉ុន្តែ លោកឧត្តមសេនីយ៍ទោ វីនថៃ ស៊ូវ៉ារី អ្នកនាំពាក្យកងទ័ពភូមិន្ទថៃ បានបញ្ជាក់កាលពីថ្ងៃទី៦ខែវិច្ឆិកាថា ការបញ្ជូនទាហានកម្ពុជាចំនួន១៨នាក់ទៅកម្ពុជាវិញ ដែលគ្រោងធ្វើនៅថ្ងៃទី១២ខែវិច្ឆិកា នៅតែស្ថិតក្នុងដំណាក់កាលពិចារណានិងរៀបចំ ដោយថា ពេលវេលាដែលអាចធ្វើទៅបានសម្រាប់ការដោះលែង ត្រូវតែធ្វើឡើងបន្ទាប់ពីការដកអាវុធធុនធ្ងន់ក្នុងដំណាក់កាលទី១ និងការមិនរារាំងដល់ប្រតិបត្តិការដោះមីនដែលកំពុងដំណើរការ។
ជាមួយគ្នានេះ ឧត្តមសេនីយ៍ ណាត់ថាផុន ណាក់ផានិត រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារជាតិ បានថ្លែងយ៉ាងម៉ឺងម៉ាត់និងត្រង់ៗកាលពីថ្ងៃទី៥ខែវិច្ឆិកាថា កម្ពុជាត្រូវតែប្រគល់ប្រាសាទតាក្របីឱ្យថៃ ជាមួយនឹងការព្រមានថា បើថៃមិនបានប្រាសាទតាក្របីវិញទេ នឹងមិនពិភាក្សាបញ្ហាផ្សេងទៀត រួមទាំងមិនបើកច្រកទ្វារព្រំដែនឡើយ។ នេះបើតាមសារព័ត៌មាន Khaosod របស់ថៃ។
ជាការពិត ថៃមិនបានគោរពទៅតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមទីក្រុងកូឡាឡំពួនោះទេ ដោយភាគីថៃនៅតែបន្តឈូសឆាយដីស្រែដីចម្ការ និងផ្ទះពលរដ្ឋខ្មែរ នៅភូមិព្រៃចាន់ ភូមិជោគជ័យ និងនៅតាមតំបន់មួយចំនួនទៀតដដែល។ បន្ថែមពីនេះ កាលពីថ្ងៃទី៥ខែវិច្ឆិកា ទាហានថៃបានចូលមកកៀកប្រាសាទខ្នារប្រហែល៣០០ម៉ែត្រ ដោយបានរាយបន្លាលួស និងជីកលេណដ្ឋានដាក់លូធំៗ។
ប្រាសាទខ្នារ ស្ថិតនៅលើជួរភ្នំដងរែក នៅប្រមាណ២០គីឡូម៉ែត្រ ខាងជើងទីរួមខេត្តឧត្តរមានជ័យ និងមានចម្ងាយ៩គីឡូម៉ែត្រខាងកើតប្រាសាទតាក្របី។ នេះបើតាមលោក អ៊ុំ សំអាន តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង។
ជាមួយគ្នានេះ នៅថ្ងៃទី៥ខែវិច្ឆិកា ថៃបាននិងកំពុងសម្រុកធ្វើផ្លូវចូលមកក្នុងដីខ្មែរ នៅអូរភ្លុកដំរី ឃុំថ្មដា ខេត្តពោធិ៍សាត់។ បន្ទាប់ពីទាហានខ្មែរបានវាយកម្ទេចផ្ទះយោធាខ្មែរចំនួន៣ខ្នង នៅអូរភ្លុកដំរី តាមសំណើរបស់ថៃកាលពីពេលថ្មីៗនេះ ថៃកំពុងទាមទារគ្រប់គ្រងទីតាំងផ្ទះ៣ខ្នងនោះ និងទាមទារយកបន្ទាយទាហានខ្មែរដែលហួសមកខាងកើតអូរភ្លុកដំរីជាង ៥០០ម៉ែត្រថែមទៀត។
អូរភ្លុកដំរីជាតំបន់១ក្នុងចំណោម១៧តំបន់ ពីខេត្តពោធិ៍សាត់ដល់ខេត្តកោះកុង ដែលថៃអះអាងថា ជាទឹកដីរបស់ថៃ ហើយថៃទាមទារឱ្យកម្ពុជារុះរើផ្ទះ និងលេណដ្ឋានទ័ពចេញពីតំបន់នោះ។
តំណាងរាស្ត្រគណបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី៧ខែវិច្ឆិកានេះថា ការអត់ធ្មត់របស់មេដឹកនាំខ្មែរ និងការឈរសូត្រគោរពបទឈប់បាញ់តែម្នាក់ឯង និងការយល់ព្រមដោះមីន និងការដកអាវុធធុនធ្ងន់ពីព្រំដែនទៅតាមភាគីថៃ នឹងធ្វើឱ្យខ្មែរបាត់ប្រាសាទខ្នារ ប្រាសាទតាក្របី និងតំបន់អូរភ្លុកដំរី នៅខេត្តពោធិ៍សាត់ នាពេលអនាគត ខណៈថៃកំពុងទាមទារយកប្រាសាទនិងតំបន់ទាំងនេះ។
លោកថា៖ «ហើយយើងឃើញពេលធ្វើផ្លូវហ្នឹង មានប្រទះនូវគ្រាប់កាំភ្លើង ឬក៏គ្រឿងផ្ទុះដែលបន្សល់ទុក តាំងពីទសវត្សរ៍ទី៨០ ដែលបញ្ជាក់ថា ទឹកដីរបស់យើងឃើញទេ? ថៃនៅតែបន្តឈូសឆាយដីសម្អាតមីននៅភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ដើម្បីផ្តល់ដីនឹងទៅឱ្យពលរដ្ឋថៃឃើញទេ? និងឈ្លានពានប្រាសាទខ្នារនិងតំបន់ផ្សេងៗទៀត។ ដូច្នេះបានន័យថា ថៃគេអត់គោរពនឹងគេឈ្លានពានទឹកដីយើងគេបានដីយើង ហើយយើងនឹងគោរពបទឈប់បាញ់តែម្នាក់ឯង អត់ទៅទប់ស្កាត់ថៃឈ្លានពានទឹកដីយើង យើងបាត់ទឹកដី ដូច្នេះអ្នកដែលគោរពបទឈប់បាញ់ គឺកម្ពុជាហ្នឹងបានតែសន្តិភាពក្លែងក្លាយ ដល់ថៃគេអត់គោរពសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមនឹងថៃបានដីខ្មែរ ដូច្នេះមេដឹកនាំខ្មែរយើងនឹងអាចថាជាមនុស្សដែលល្ងង់ខ្លៅ ចាញ់ប្រៀបថៃដឹងថាចាញ់ប្រៀបថៃ ហើយនៅតែគោរពបទឈប់បាញ់តែម្នាក់ឯង»។
លោក អ៊ុំ សំអាន បញ្ជាក់ថា នៅពេលដែលថៃមិនគោរពបទឈប់បាញ់ គឺចាំបាច់ណាស់កម្ពុជាត្រូវតែយកកងកម្លាំងទៅទប់ស្កាត់នូវរាល់ការរំលោភបំពាន ដែលជាការប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួន កុំឱ្យថៃនៅតែដោះមីនយកដីប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយើងទៅឱ្យជនជាតិថៃ ដូចជានៅភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់។
លោកថា៖ «តំបន់ផ្សេងៗទៀតដែលថៃធ្វើផ្លូវចូល ដូចជានៅអូរភ្លុកដំរី ខេត្តពោធិ៍សាត់ហ្នឹង យើងត្រូវទប់ស្កាត់ទៅ យើងឃើញសកម្មភាពដទៃទៀត ដូចនៅប្រាសាទខ្នារអីហ្នឹង ថៃបានរាយបន្លាលួស និងសាងសង់លេណដ្ឋានហ្នឹង យើងទប់ស្កាត់ទៅ នៅពេលដែលយើងអត់ធ្មត់គោរពបទឈប់បាញ់ គោរពសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ហើយអត់មានចំណាត់ការអ្វីទាំងអស់ យើងធ្វើម៉េចទប់ស្កាត់មហិច្ឆតាថៃឈ្លានពានបាន? ហើយមួយទៀត យើងប្រញាប់ប្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិICJ ទើបយើងអាចដោះស្រាយបញ្ហានៃការរំលោភបំពានហ្នឹងបាន ប៉ុន្តែបើសិនយើងមិនទៅទប់ស្កាត់ហើយ មិនប្តឹងទៀត អ៊ីចឹងទឹកដីនឹងធ្វើម៉េចការពារបាន ប្រាកដជាបាត់បង់ទឹកដីនឹងទៅភាគីថៃហើយ»។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា ថ្លែងថា ថៃមិនបានគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងនោះឡើយគឺនៅតែគឃ្លើនបន្តចូលមកធ្វើការឈូសឆាយដីខ្មែរនៅតាមតំបន់មួយចំនួន។
លោកលើកឡើងថា បើតាមផែនទីបារាំងសៀមដែល លោក ឡាំ ជា រដ្ឋមន្ត្រីទទួលបន្ទុករដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន ធ្លាប់បានធ្វើបទបង្ហាញមួយកាលពីឆ្នាំ២០១១ថា តំបន់ប្រាសាទតាមាន់តូច ប្រាសាទតាមាន់ធំ និងប្រាសាទតាក្របី គឺស្ថិតនៅក្នុងទឹកដីកម្ពុជា ហើយនៅក្នុងផែនទី គឺព្រំដែនកម្ពុជាថៃនៅផុតប្រាសាទតាមាន់ពីកន្លះគីឡូទៅ ១គីឡូ។ ប៉ុន្តែឥឡូវថៃមកដណ្តើមកាន់កាប់នៅប្រាសាទតាមាន់តូច និងប្រាសាទតាមាន់ធំមួយចំណែកដដែល។
លោកថា៖ «តែបើសិនដោះស្រាយតាមអាដេហ្វាតូ សព្វថ្ងៃនេះ អ៊ីចឹងបានន័យថា ថៃឈរជើងនៅប្រាសាទតាមាន់ពីមុនយ៉ាងម៉េចគឺឱ្យឈរជើងអ៊ីចឹងតទៅទៀត។ អ៊ីចឹងបញ្ហាជម្លោះហ្នឹង គឺនៅថ្ងៃណាមួយនឹងផ្ទុះឡើងវិញ ដោះស្រាយវាមិនដាច់ស្រាច់វាផ្ទុះឡើងវិញ។ ហើយបើផ្ទុះឡើងវិញ វានឹងមានរឿងដែលថៃឈ្លានពានបន្ថែមទៀត។ ម្ល៉ោះហើយមានតែតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិទេ ដែលអាចកំណត់ជោគវាសនាប្រទេសទាំងពីរដោយយុត្តិធម៌បាន។ ត្រូវប្តឹងដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាបញ្ចប់ កុំឱ្យវាមានការសង្ស័យទៅវិញទៅមក»។
សម្រាប់ លោក វន ចាន់ឡូត អ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ បានហៅកិច្ចព្រមព្រៀងសន្ដិភាពទីក្រុងកូឡាឡំពួថា ក្លាយជាលេសសមស្របសម្រាប់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចុះញ៉មចំពោះការឈ្លានពាន និងការបណ្ដោយឱ្យបាត់បង់អធិបតេយ្យជាតិ។
លោក ចាន់ឡូត បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមថា មេដឹកនាំទាំងឡាយណា ដែលគ្មានឆន្ទៈការពារទឹកដីឱ្យគង់វង្ស មិនគួរទទួលបានការគោរព និងឱ្យតម្លៃនោះទេ និងថា បើមេដឹកនាំគ្មានសម្បជញ្ញៈទទួលខុសត្រូវចុះចេញពីអំណាច ដោយសារតែគ្មានសមត្ថភាពការពារទឹកដី ពលរដ្ឋជាម្ចាស់អំណាចពុំគួរបន្ដបោះឆ្នោតគាំទ្រ ឬគួរក្លាហានទាមទារឱ្យមេដឹកនាំនោះចុះចេញពីអំណាច៕
