ប្រព័ន្ធនយោបាយរបស់ប្រទេសកម្ពុជាក្នុងឆ្នាំ២០២៥ នៅតែដំណើរការតាមរយៈមជ្ឈមណ្ឌលអំណាចតែមួយធ្វើឱ្យលំហសេរីភាពបញ្ចេញមតិកាន់តែរួមតូច តែអំណាចបុគ្គលនិងគ្រួសារ ត្រូវបានលើកតម្កើងលើពីច្បាប់ គំរាមកំហែងដល់ប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ធ្វើឱ្យពលរដ្ឋជាម្ចាស់ប្រទេសក្លាយជាជនរងគ្រោះ។
នេះបើវិភាគទៅលើរបាយការណ៍នានារបស់ស្ថាប័នឯករាជ្យ ដែលបានកត់ត្រាចេញពីបន្ទាត់នយោបាយឯកបក្សក្រោយពីកម្ពុជាបានរអិលចេញពីគន្លងប្រជាធិបតេយ្យច្រើនឆ្នាំមកនេះ ។
ផ្តើមចេញពីមូលដ្ឋានវិភាគ រហូតដល់ចុងឆ្នាំ២០២៥នេះ កម្ពុជានៅតែជារដ្ឋមួយដែលគ្រប់គ្រងដោយអំណាចនៃគ្រួសារតែមួយ ដោយស្ថាប័នសំខាន់ៗរបស់រដ្ឋ គួរតែជាស្ថាប័នធ្វើតុល្យភាពអំណាច ប្រែទៅជាឧបករណ៍បម្រើនយោបាយរបស់គ្រួសារអ្នកកាន់អំណាចជំនួសវិញ។
របាយការណ៍ចុងក្រោយបំផុតរបស់អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស បានរៀបរាប់យ៉ាងច្បាស់ថា កម្ពុជា“នៅតែជារដ្ឋឯកបក្ស ដែលលទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតត្រូវបានកំណត់ និងគ្រប់គ្រងរួចជាស្រេចដោយគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ក្តោបក្តាប់អំណាច និងគ្រប់គ្រងស្ថាប័នរដ្ឋទាំងអស់ រួមទាំងប្រព័ន្ធតុលាការផងដែរ” ខណៈអ្នករិះគន់នៅតែបន្តប្រឈមមុខនឹងការយាយី និងរងការចោទប្រកាន់ទាំងនៅក្នុងស្រុកនិងនៅក្រៅប្រទេស។
ត្បឹតតួនាទីត្រូវបានផ្លាស់ប្តូរក្រោយការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៣ ប៉ុន្តែអំណាចមិនបានប្រែប្រួលនោះទេ មានតែប្រមូលផ្តុំកាន់តែខ្លាំងឡើង។ បន្ទាប់ពីផ្ទេរតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រីទៅឱ្យកូនប្រុស គឺលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត លោក ហ៊ុន សែន បានក្លាយជាប្រធានព្រឹទ្ធសភា ជាតំណែងមួយដែលមានសារៈសំខាន់បំផុត នៅពេលណាដែលព្រះមហាក្សត្រស្តេចយាងទៅក្រៅប្រទេស។
ដូចដែលសារព័ត៌មានAPរបស់អាមេរិក បានរំលឹកអ្នកអានបន្ទាប់ពីការបោះឆ្នោតព្រឹទ្ធសភាឆ្នាំ២០២៤ថា៖ “ប្រធានព្រឹទ្ធសភាមានតួនាទីជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទី នៅពេលដែលព្រះមហាក្សត្រអវត្តមាននៅក្នុងប្រទេស”។ តួនាទីរបស់ប្រធានព្រឹទ្ធសភាដែលបានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ផ្តល់អំណាចខ្ពស់បំផុតឱ្យ លោក ហ៊ុន សែន ក្នុងការធ្វើសេចក្តីសម្រេច និងរំលោភបំពានលើអំណាចរបស់ស្ថាប័នដទៃទៀត ដូចជា ស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិ និងស្ថាប័នយុត្តិធម៌។
នៅក្នុងលិខិតចុះថ្ងៃទី៤ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ ព្រះមហាក្សត្រ នរោត្តម សីហមុនី បានអនុញ្ញាតឱ្យលោក ហ៊ុន សែន គ្រប់គ្រងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធរបស់ប្រទេសជាតិ និងទាក់ទងជាមួយកូនប្រុសរបស់លោក គឺលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អំពីបញ្ហាយោធា និងការពារជាតិ ចំពេលដែលភាពតានតឹងនៅតាមព្រំដែនកើនឡើងជាមួយថៃ។
ជាលទ្ធផល ប្រព័ន្ធនីតិរដ្ឋត្រូវបានបំផ្លាញ, សិទ្ធិ និងសេរីភាព ត្រូវបានរឹតត្បិត, ប្រព័ន្ធបក្ខពួកនិយមចាក់ស្រេះ, អំពើពុករលួយរីកសុះសាយ ប៉ុន្តែអំណាចគ្រួសារ ត្រូវបានលើកតម្កើង។
របៀបគ្រប់គ្រងបែបនេះ កាន់តែលេចធ្លោនៅពេលប្រទេសជាតិជួបវិបត្តិ ខ្សែសង្វាក់នៃការបញ្ជាបានលេចរូបរាងកាន់តែច្បាស់ ជាពិសេស ក្នុងអំឡុងពេលនៃការប្រយុទ្ធគ្នា តាមបន្ទាត់ព្រំដែនជាមួយថៃក្នុងខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥។
សារព័ត៌មាន Reuters បានរាយការណ៍ថា លោក ហ៊ុន សែន «កំពុងដឹកនាំ» លើការឆ្លើយតបផ្នែកយោធា ពិនិត្យផែនទីសមរភូមិ និងបញ្ជាមេបញ្ជាការទ័ពតាមទូរស័ព្ទ ទោះបីលោកមិនមែនជានាយករដ្ឋមន្ត្រីក៏ដោយ។ នៅសប្តាហ៍ដដែលនោះ Reuters បានផ្សាយបន្តផ្ទាល់ អំពីអាំងតង់ស៊ីតេនៃការប៉ះទង្គិចគ្នា និងការដាក់ចេញនូវជម្រើសការទូតដ៏ប្រញាប់ប្រញាលជុំវិញបទឈប់បាញ់ ទាំងនេះឆ្លុះបញ្ចាំងឱ្យឃើញថា បញ្ហាសន្តិសុខ និងគោលនយោបាយការបរទេស នៅតែស្ថិតនៅលើបបូរមាត់របស់ លោក ហ៊ុន សែន ដដែល និងអសមត្ថភាពក្នុងភាពជាមេដឹកនាំរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។ សភាដែលជាស្ថាប័ននីតិប្បញ្ញត្តិដ៏សំខាន់បំផុតមួយរបស់រដ្ឋ ក៏មិនខុសគ្នាជាមួយស្ថាប័ននីតិប្រតិបត្តិដែរ។
បន្ទាប់ពីគណបក្សប្រឆាំងត្រូវហាមមិនឱ្យចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតឆ្នាំ២០២៣ រដ្ឋសភាស្ទើរតែទាំងស្រុងត្រូវបានគ្រប់គ្រងដោយគណបក្សប្រជាជន សិទ្ធិក្នុងការស្នើ ព្រាង និងអនុម័តច្បាប់ ស្ថិតនៅលើការសម្រេចចិត្តទាំងស្រុងរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងគណបក្សប្រជាជន។
នៅថ្ងៃទី២៥ ខែសីហា ឆ្នាំ២០២៥ សភាបានអនុម័តច្បាប់មួយដែលអនុញ្ញាតឱ្យរដ្ឋាភិបាលអាចដកហូតសញ្ជាតិពីពលរដ្ឋដែលត្រូវបានកាត់ទោសពីបទក្បត់ជាតិ ឬ «ឃុបឃិត» ជាមួយមហាអំណាចបរទេស។
សារព័ត៌មាន Reuters បានពិពណ៌នាអំពីការអនុម័តប្រើប្រាស់ច្បាប់នេះដោយត្រង់ៗថា មានចេតនាប្រើប្រាស់សំដៅក្រុមប្រឆាំងនឹងរដ្ឋាភិបាល ជាជាងចាត់វិធានការលើឧក្រិដ្ឋជន។
ការចេញផ្សាយរបស់សារព័ត៌មាន AP នៅថ្ងៃដដែលនោះ ក៏បានសង្កត់ធ្ងន់លើសំឡេងគាំទ្រជាឯកច្ឆន្ទក្នុងចំណោមសមាជិកសភាគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងបានរាយការណ៍ពីការព្រួយបារម្ភរបស់អង្គការសង្គមស៊ីវិលជាតិ និងអន្តរជាតិ អំពីនិយមន័យមិនច្បាស់លាស់ និងការរំលោភបំពានលើច្បាប់ស្តីពី «សញ្ជាតិពីកំណើត» ដែលមានចែងនៅក្នុងរដ្ឋធម្មនុញ្ញកម្ពុជាឆ្នាំ១៩៩៣ ដោយបានលើកឡើងថា នៅពេលដែលច្បាប់ត្រូវបានពង្រាង និងបោះឆ្នោតអនុម័តដោយគណបក្សតែមួយ ជម្រើសក្នុងការអនុវត្តច្បាប់ ក៏នឹងអាស្រ័យលើការពិចារណាផ្នែកនយោបាយដែរ។
ដោយឡែក ស្ថាប័នយុត្តិធម៌ ដែលជាស្ថាប័នធ្វើតុល្យការអំណាច ក៏ត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍របស់គណបក្សប្រជាជន។ ស្ថាប័នជំនាញអន្តរជាតិ បង្ហាញថា តុលាការកម្ពុជាមិនអាចរារាំង ឫទប់ស្កាត់ការរំលោភអំណាចរបស់គណបក្សកាន់អំណាចបានឡើយ។
ឧទាហរណ៍ សន្ទស្សន៍នីតិរដ្ឋរបស់គម្រោងយុត្តិធម៌ពិភពលោក បានដាក់ចំណាត់ថ្នាក់កម្ពុជាលេខ១៤១ ក្នុងចំណោមប្រទេសចំនួន១៤២ ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ និងស្ថិតនៅលំដាប់ចុងក្រោយគេបង្អស់នៅអាស៊ីបូព៌ា និងប៉ាស៊ីហ្វិក។
សន្ទស្សន៍នេះ ឆ្លុះបញ្ចាំងឲ្យឃើញពីកម្សោយនៃប្រព័ន្ធយុត្តិធម៌ ដោយការអនុវត្តច្បាប់ពឹងផ្អែកលើការសម្រេចចិត្តផ្នែកនយោបាយ ជាជាងផ្អែកលើគោលការណ៍ និងបទដ្ឋានដែលមានចែងក្នុងច្បាប់។
សំណុំរឿងពាក់ព័ន្ធនឹងគូប្រជែងផ្នែកនយោបាយ និងអ្នករិះគន់របបគ្រប់គ្រងអំណាច ជានិច្ចជាកាល តុលាការដំណើរការនីតិវិធីយ៉ាងលឿន ខណៈពេលការស៊ើបអង្កេតអំពើពុករលួយ និងករណីឆបោក បញ្ហាដីធ្លី និងការបង្កហិង្សានានា ដែលពាក់ព័ន្ធនឹងអ្នកមានឥទ្ធិពល មានភាពយឺតយ៉ាវ និងជាញឹកញាប់គេចផុតពីសំណាញ់ច្បាប់ទៀតផង។
លំហស៊ីវិល និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន ក៏កាន់តែរួមតូច។ អង្គការស៊ីវិលឃីស ម៉ូនេទ័រ (CIVICUS Monitor ) បានវាយតម្លៃលំហពលរដ្ឋកម្ពុជាថា “រងការគាបសង្កត់” ដោយសង្កត់ធ្ងន់អំពីករណីប្រឆាំងនឹងសកម្មជន អ្នកសារព័ត៌មាន និងសំឡេងប្រឆាំង ក្នុងឆ្នាំ២០២៥នេះ។
អង្គការអ្នកកាសែតគ្មានព្រំដែន ក៏បានដាក់ចំណាត់ថ្នាក់កម្ពុជាលេខ១៦១ ក្នុងចំណោម១៨០ នៅក្នុងសន្ទស្សន៍សេរីភាពសារព័ត៌មានពិភពលោកឆ្នាំ២០២៥ របស់ខ្លួន ដោយបានបង្ហាញពីកំណត់ត្រាឧប្បត្តិហេតុថ្មីនៃការចាប់ខ្លួន និងការដាក់សម្ពាធរបស់តុលាការលើអ្នកសារព័ត៌មាន។
ជារួម សារព័ត៌មានដែលធ្វើការក្រោមការគំរាមកំហែង មិនអាចធ្វើការងារជាមូលដ្ឋានក្នុងការជូនដំណឹងដល់អ្នកបោះឆ្នោត និងត្រួតពិនិត្យអំណាចបានទេ ហើយអង្គការសង្គមស៊ីវិលដែលភ័យខ្លាច ក៏មិនអាចផ្តល់អ្នកជំនាញឯករាជ្យដែលគោលនយោបាយល្អត្រូវការនោះដែរ។
អំណាចគ្រួសារវិញលែងជារឿងខ្សឹបខ្សៀវទៀតដែរ វាបានក្លាយជាគោលនយោបាយតែម្តង។ របាយការណ៍ឆ្នាំ២០២៥ របស់អង្គការ Freedom House បានហៅការផ្ទេរអំណាចពីឪពុកទៅកូនថាជា “ការផ្ទេរអំណាចដោយគ្មានលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ” ដោយបន្ថែមថា លោក ហ៊ុន សែន “រក្សាបាននូវអំណាចនយោបាយភាគច្រើននៅក្នុងប្រទេសយ៉ាងមានប្រសិទ្ធភាព”។ សារព័ត៌មាន AP របស់អាមេរិក ក៏បានកត់សម្គាល់ពីការឯកភាពរបស់រដ្ឋសភា លើការយល់ព្រមឱ្យប្អូនប្រុសរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺលោក ហ៊ុន ម៉ានី ជាឧបនាយករដ្ឋមន្ត្រី ដែលជាសញ្ញាបង្ហាញថា កូនៗ និងសាច់ញាតិរបស់ឥស្សរជនជាន់ខ្ពស់របស់គណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា ចូលទៅកាន់កាប់តួនាទីកំពូលៗ។
ការក្តោបក្តាប់បែបនេះ មិនគ្រាន់តែជាការលើកមុខមាត់ដល់គ្រួសារប៉ុណ្ណោះទេ វាក៏ជាការចងភ្ជាប់ខ្សែសង្វាក់នៃអំណាចនីតិប្រតិបត្តិ នីតិប្បញ្ញត្តិ និងប្រព័ន្ធរដ្ឋបាលទៅនឹងគ្រួសារតែមួយ ធ្វើឱ្យការត្រួតពិនិត្យជាឯករាជ្យកាន់តែពិបាក។
ទម្រង់នៃការគ្រប់គ្រងបែបគ្រួសារនេះ អាចមើលឃើញជាសាធារណៈ។ នៅពេលដែលក្រុមគ្រួសារ គឺជាអ្នកសរសេរច្បាប់ ដំណើរការប្រព័ន្ធសន្តិសុខ និងគេចផុតពីការត្រួតពិនិត្យរបស់តុលាការ សិទ្ធិ និងសេរីភាពក្លាយជារឿងឯកសិទ្ធិរបស់ពួកគេ។
ចំណាត់ថ្នាក់សារព័ត៌មានធ្លាក់ចុះ ពីព្រោះអ្នកសារព័ត៌មានថ្លឹងថ្លែងពីហានិភ័យផ្លូវច្បាប់ មុនពេលបោះពុម្ពផ្សាយ។ លំហពលរដ្ឋរួមតូច ព្រោះសកម្មជនរំពឹងថានឹងមានការឃ្លាំមើលឬកោះហៅ។
ការបោះឆ្នោតបាត់បង់ភាពជឿជាក់ ដោយសារការប្រកួតប្រជែងត្រូវបានកំណត់ មុនពេលសន្លឹកឆ្នោតត្រូវបានបោះពុម្ព។ នៅពេលជាតិជួបវិបត្តិពីការប៉ះទង្គិចនៅតាមព្រំដែនរហូតដល់បញ្ហាសេដ្ឋកិច្ច វិធានការឆ្លើយតបចេញពីមេដឹកនាំកំពូល មិនមែនជាការជជែកដេញដោលក្នុងស្ថាប័នជំនាញនោះទេ។
អ្នកការពារប្រព័ន្ធគ្រួសារនិយម អះអាងថា កម្ពុជាត្រូវការសណ្តាប់ធ្នាប់ មិនមែនការប្រកួតប្រជែង ហើយការផ្ទេរអំណាចតត្រកូលបែបនេះ ទើបរក្សាបាននូវសន្តិភាព។
ប៉ុន្តែស្ថេរភាពដែលបង្កើតឡើងនៅលើភាពស្ងៀមស្ងាត់ គឺផុយស្រួយ។ ការប្រយុទ្ធគ្នាខែកក្កដានៅតាមព្រំដែនថៃ ច្បាប់ដកហូតសញ្ជាតិ និងការបន្តការកាត់ទោសលើអ្នករិះគន់ បង្ហាញពីរបៀបដែលការប្រមូលផ្តុំអំណាចងាយនឹងប្រើប្រាស់វិធីសាស្ត្របង្ខិតបង្ខំ។
រដ្ឋាភិបាលឯកបក្សអាចបង្ខិតបង្ខំពលរដ្ឋឱ្យអនុវត្តតាមខ្លួនបានក្នុងរយៈពេលខ្លី ប៉ុន្តែវាប៉ះពាល់ដល់ទំនុកចិត្តរយៈពេលវែង ជាពិសេស នៅពេលច្បាប់ត្រូវបានអនុវត្តមិនស្មើគ្នា និងស្ថាប័នដែលត្រូវបានប្រើប្រាស់ជាឧបករណ៍នយោបាយរបស់អ្នកកាន់អំណាច។
ប្រសិនបើសិទ្ធិត្រូវបានពង្រឹង និងទំនុកចិត្តជាសាធារណៈ ត្រូវបានពង្រីកនោះ ច្បាស់ណាស់ថា សន្តិភាព ស្ថេរភាព និងវិបុលភាព នឹងរក្សាបានយូរអង្វែង។ ប៉ុន្តែដំបូងបង្អស់ វាត្រូវចាប់ផ្តើមជាមួយនឹងការអនុញ្ញាតឱ្យមានការប្រកួតប្រជែងពិតប្រាកដ ពោលគឺការស្តារគណបក្សប្រឆាំងឡើងវិញ និងការធ្វើកំណែទម្រង់ច្បាប់បោះឆ្នោតឱ្យមានទាំងភាពយុត្តិធម៌ និងអាចអនុវត្តបាន។
ទីពីរ ស្ថាប័នសភាមានតួនាទីត្រួតពិនិត្យការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលប្រកបដោយឯករាជ្យភាព និងអាចបដិសេធសេចក្តីព្រាងច្បាប់ដែលមានផលវិបាកជាអវិជ្ជមានដល់សិទ្ធិ និងសេរីភាពរបស់ពលរដ្ឋ ដូចជា បទប្បញ្ញត្តិសញ្ជាតិថ្មី ជាដើម។
ទីបី ប្រព័ន្ធតុលាការមិនត្រូវស្ថិតក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់គណបក្ស និងអាចវិនិច្ឆ័យរឿងក្តីដែលមានលក្ខណៈរសើបខាងនយោបាយដោយគ្មានការភ័យខ្លាច។ ទីបួន ប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ និងបណ្តាញសារព័ត៌មានឯករាជ្យ មិនប្រឈមមុខនឹងការបិទប្រតិបត្តិការ ឬអ្នកសារព័ត៌មានរងការចាប់ខ្លួន ដោយសារតែការរាយការណ៍ព័ត៌មានពិត និងត្រឹមត្រូវ។
ការវាយតម្លៃរបស់ស្ថាប័នសង្កេតការណ៍ក្រៅប្រទេស មានជាអាទិ៍ គម្រោងយុត្តិធម៌ពិភពលោក អ្នករាយការណ៍ព័ត៌មានគ្មានព្រំដែន CIVICUS អង្គការ Freedom House នៅមិនទាន់បញ្ចប់នៅឡើយទេ។
ស្ថាប័នទាំងអស់នេះ គ្រាន់តែវាយតម្លៃជាសាមញ្ញថាតើស្ថាប័នរដ្ឋអាចរារាំងពីការរំលោភអំណាច និងការពារប្រជាជនបានឬយ៉ាងណា ឬថាតើអំណាចប្រមូលផ្តុំនៅតែអាចពត់ស្ថាប័នរដ្ឋទៅតាមឆន្ទៈរបស់ពួកគេ។
កំណត់ត្រាឆ្នាំ២០២៥ នៃរបបគ្រប់គ្រងរបស់កម្ពុជានៅតែស្ថិតក្នុងទិសដៅតែមួយ ពោលគឺអំណាចនៅតែក្តោបក្តាប់បានយ៉ាងតឹងរ៉ឹង សិទ្ធិ និងសេរីភាពនៅមានកម្រិត ហើយបណ្តាញគ្រួសារស្ថិតនៅគ្រប់ស្ថាប័នកំពូលៗទាំងអស់។ “រដ្ឋឯកបក្ស” និង “ការក្តោបក្តាប់ស្ថាប័នរដ្ឋទាំងអស់” ពីអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្ស, “ប្រធានព្រឹទ្ធសភាមានតួនាទីជាប្រមុខរដ្ឋស្តីទីនៅពេលដែលព្រះមហាក្សត្រអវត្តមាន” ពីសារព័ត៌មាន Associated Press, “ចំណាត់ថ្នាក់ទី១៤១ ក្នុងចំណោម១៤២ប្រទេស” ពីគម្រោងយុត្តិធម៌ពិភពលោក, “ទី១៦១ ក្នុងចំណោម ១៨០ប្រទេស” ពីអ្នករាយការណ៍ព័ត៌មានគ្មានព្រំដែន និង “ការផ្ទេរអំណាចដោយគ្មានប្រជាធិបតេយ្យ” ពី Freedom House សុទ្ធតែបង្ហាញពីកង្វះនីតិរដ្ឋ និងការដើរថយក្រោយនៃប្រព័ន្ធប្រជាធិបតេយ្យ។ គ្មានស្ថាប័នជំនាញណាមួយ ពិពណ៌នាអំពីចំណុចល្អនៃការគ្រប់គ្រងរបស់រដ្ឋាភិបាលបច្ចុប្បន្នឡើយ។ ដរាបណាគ្មានការផ្លាស់ប្តូរជាវិជ្ជមានក្នុងសន្ទស្សន៍វាយតម្លៃចេញពីស្ថាប័នជំនាញទាំងនេះនោះទេ ចំណងជើងនៃអត្ថបទនេះ នឹងបន្តរៀបរាប់អំពីរបបគ្រប់គ្រងបច្ចុប្បន្នថាជា «រដ្ឋាភិបាលឯកបក្ស៖ អំណាចត្រូវបានប្រមូលផ្តុំ សិទ្ធិ និងសេរីភាពត្រូវបានរឹតត្បិត និងអំណាចគ្រួសារត្រូវបានលើកតម្កើងជាងច្បាប់»៕
