រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសរបស់លោក សម រង្ស៊ី នៅថ្ងៃពុធនេះ បានប្រកាសពីគម្រោងរុញសំណុំរឿងព្រំដែនប្តឹងទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ICJ ដើម្បីទប់ស្កាត់មហិ្ចចតាឈ្លានពានពីប្រទេសជិតខាង ខណៈរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនមិនប្រើជម្រើសនេះ។
យ៉ាងណា អ្នកច្បាប់ និងអ្នកតាមដាន យល់ថា ជម្រើសរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសនេះ ទំនងជាមិនអាចជោគជ័យទេ បើខ្វះការគាំទ្រជាលក្ខណៈជាតិ និងអន្តរជាតិនោះ។
នៅថ្ងៃពុធ ទី១៩ ខែវិច្ឆិកានេះ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា របស់លោក សម រង្ស៊ី បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ បង្ហាញការសោកស្តាយជាពន់ពេក ដែលរដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញ មិនបានយកសំណុំរឿងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា និងការរងគ្រោះ បាត់បង់ជីវិតរបស់យុទ្ធជន និងពលរដ្ឋខ្មែរ ពីការឈ្លានពានរបស់កងទ័ពថៃ ប្តឹងនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ (ICC) ។
ប្រភពនិយាយថា កងទ័ពថៃបានចូលទន្ទ្រានកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជាជាច្រើនកន្លែង តាំងពីការសម្លាប់លោកព្រិន្ទបាលឯក សួន រោន និងយុទ្ធជនខ្មែរនៅជួរមុខជាច្រើនរូប ក្នុងសមរភូមិប្រយុទ្ធយ៉ាងតិចចំនួន១១ទីតាំង រហូតដល់ចូលបាញ់ប្រហារពលរដ្ឋខ្មែរស្លាប់ និងរងរបួសជាច្រើននាក់លើទឹកដីខ្មែរ។
លោក សម រង្ស៊ី សំអាងថា ដោយស្មារតីការពារទឹកដីកម្ពុជា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាឯករាជ្យ ២៣តុលា សម្រេចប្តឹងករណីជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ ដោយបានពិភាក្សាជាមួយមេធាវីអន្តរជាតិ ក្នុងការរៀបចំពាក្យបណ្តឹងនិងការពារក្តីនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ។
ប្រភពអះអាងថា សកម្មភាពទាហានថៃ គឺជាការបំពានធ្ងន់ធ្ងរលើបទដ្ឋានមនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ហើយមានឥទ្ធិពលបង្កគ្រោះថ្នាក់ធំធេង និងយូរអង្វែងដល់ជនស៊ីវិលខ្មែរ ជាពិសេសកុមារខ្មែរ ហើយកងទ័ពថៃបានបាញ់កាំភ្លើងធុនធ្ងន់លើប្រាង្គប្រាសាទព្រះវិហារ ដែលជាបេតិកភណ្ឌពិភពលោកបង្កឱ្យខូចខាត។
លោកបន្តថា កងទ័ពថៃបានចូលឈ្លានពាន និងកំពុងកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា នៅប្រាសាទតាមាន់ធំ ប្រាសាទតាមាន់តូច ភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ ភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ និងតំបន់ជាច្រើនកន្លែងទៀត ដែលរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត លាក់បាំងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ។
តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន បញ្ជាក់ប្រាប់VODថា ការប្រកាសប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិនេះ ព្រោះគ្មានសង្ឃឹមលើមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុនក្នុងការការពារជាតិ មាតុភូមិ និងប្រជារាស្រ្តខ្មែរ។
លោកអះអាងថា រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសនឹងព្យាយាមឱ្យអស់ពីសមត្ថភាព ដើម្បីជំរុញសំណុំរឿងព្រំដែន និងករណីបាញ់សម្លាប់យុទ្ធជន និងពលរដ្ឋខ្មែរទៅតុលាការអន្តរជាតិ ដើម្បីការពារជាតិនិងពលរដ្ឋខ្មែរ។
លោកថា៖ «យើងសម្រេចប្តឹងទៅICJដោយសាររដ្ឋាភិបាល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត អត់ប្ដឹងទៅICJយើងយល់ថាមានតែតុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិICJនោះទេ ដែលអាចបញ្ចប់ជម្លោះរវាងកម្ពុជានិងថៃហើយនឹងអាចឲ្យកម្ពុជាទាមទារទឹកដី ដែលថៃកំពុងគ្រប់គ្រងដែលជាទឹកដីខ្មែរនោះត្រឡប់មកវិញ ហើយយើងក៏នឹងប្ដឹងទៅសហប្រធាននៃព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ មានប្រទេសឥណ្ឌូណេស៊ី និងប្រទេសបារាំងជាសាក្សី»។
យ៉ាងណា អ្នកវិភាគភូមិសាស្ត្រនយោបាយនៅអាស៊ីអាគ្នេយ៍ និងជានាយកកម្មវិធីតស៊ូមតិនៃអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរដែលមានមូលដ្ឋាននៅប្រទេសអូស្ត្រាលី លោក សេង វណ្ណលី ហាក់គ្មានជំនឿថា តុលាការអន្តរជាតិ អាចនឹងទទួលយកពាក្យបណ្តឹងរបស់រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសនេះទេ។
ក្នុងន័យនេះ លោកពន្យល់ថា តាមច្បាប់អន្តរជាតិ ទាល់តែរដ្ឋាភិបាលស្របច្បាប់ មានការទទួលស្គាល់ពីអន្តរជាតិ មានកៅអីក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ ទើបមានសិទ្ធិប្តឹងរដ្ឋបរទេស រំលោភឈ្លានពានបាន។
លោកថា៖ «គោលការណ៍បទដ្ឋានរបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិមានតែរដ្ឋទេ ដែលជាភាគីនៃជម្លោះហើយអាចរៀបចំពាក្យបណ្ដឹង ប្ដឹងទៅតុលាការបាន បើផ្អែកទៅលើមាត្រាទី៣៤នៅកថាខណ្ឌទី១ គឺបានចែងយ៉ាងច្បាស់ថា រដ្ឋកម្ពុជាអាចដាក់ពាក្យបណ្ដឹង ឬអាចប្ដឹងតុលាការដោះស្រាយតែពាក្យបណ្ដឹងរបស់អាជ្ញាធរដែលប្រព័ន្ធអន្តរជាតិ និងសហគមន៍អន្តរជាតិទទួលស្គាល់រដ្ឋ ដែលទទួលស្គាល់ដោយអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬក៏សហគមន៍អន្ដរជាតិ គឺមានន័យថា ស្ថាប័នអន្តរជាតិ ដូចជា UN ទទួលស្គាល់ស្ថានភាពជារដ្ឋអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជាគឺUNទទួលស្គាល់តំណាងរបស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន នៅក្នុងអង្គការមហាសន្និបាតអង្គការសហប្រជាជាតិដែលយើងហៅថាអង្គារ»។
យ៉ាងនេះក្តី លោក សេង វណ្ណលី លើកទឹកចិត្តឱ្យរដ្ឋាភិបាលក្រៅ រក្សាជំហរបន្តរកវិធីសាស្រ្តតតាំង ប្រគួតប្រជែងអំណាចតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ ជាមួយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដើម្បីទាក់ទាញការគាំទ្រពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរវិញ ទើបជាការល្អ។
លោកថា៖ «អ្វីដែលអាចធ្វើបានសម្រាប់រដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស ដឹកនាំលោក សម រង្ស៊ី គឺទី១ ត្រូវលុប៊ីរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបច្ចុប្បន្ន ព្យាយាមដាក់សម្ពាធរដ្ឋាភិបាលភ្នំពេញហ្នឹង ឲ្យជំរុញករណីនេះប្រឆាំងនឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិ ហើយព្យាយាមដាក់សម្ពាធដល់រដ្ឋាភិបាលភ្នំពេញបច្ចុប្បន្ន និងប្រាប់អំពីវឌ្ឍនភាពនៃដំណើរការនៃការដាក់ពាក្យបណ្ដឹង ដែលខ្លួនបានប្រកាសកាលពីប៉ុន្មានខែមុន ក្រោយអំពីជម្លោះទៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែនជាមួយថៃ ហើយរដ្ឋាភិបាលនិរទេសរបស់ លោក សម រង្ស៊ី ក៏អាចដើរតួនាទីជាតួអង្គនៅក្នុងការតស៊ូមតិនៅក្នុងអង្គការសហប្រជាជាតិ ឬក៏ព្យាយាមបញ្ចុះបញ្ចូលសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិផ្សេងទៀត»។
ប្រហែលគ្នានេះដែរ ប្រធានការិយាល័យក្រុមអ្នកច្បាប់ និងទីប្រឹក្សាអមរិន្ទ លោក សុខ សំអឿន និយាយថា ករណីរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស ២៣តុលា ចង់ប្តឹងថៃទៅតុលាការអន្តរជាតិICJ ហាក់គ្មានសង្ឃឹមទេ។
ក្នុងន័យនេះ លោកបញ្ជាក់ថា ជាគោលការណ៍អន្តរជាតិ មានតែរដ្ឋសមាជិកអង្គការសហប្រជាជាតិទាំង ១៩៣ ប៉ុណ្ណោះ ដែលអាចដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ បាន ព្រោះតុលាការនេះ គ្មានយុត្តាធិការក្នុងការជំនុំជម្រះលើបណ្តឹងរបស់បុគ្គល ឬអង្គការស្ថាប័នមិនមែនរដ្ឋាភិបាលឡើយ។
លោកថា៖ «បើរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសមានសុពលភាពអី មានសមត្ថកិច្ចអី បើគាត់ប្ដឹងក្នុងនាមជាពលរដ្ឋខ្មែរ អូខេប្រហែលជាអាចបាន តែដល់គ្រោងបណ្ដឹងក្នុងនាមរដ្ឋាភិបាល អាហ្នឹងវាអត់ត្រូវ ប៉ុន្តែប្រហែលជាគាត់ចង់សាកមើលថាគេព្រមទទួលអត់ ព្រោះពួក បើរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេសសួរថាវាស្របច្បាប់អត់ មានច្បាប់ណាការពារ មានច្បាប់ណាគាំទ្រ»។
យ៉ាងនេះក្តី លោក សុខ សំអឿន បញ្ជាក់ដែរថា ក្នុងន័យនេះ លោកមិនបានបន្តុះបង្អាប់ ឬបង្អាក់ដំណើរការរបស់ក្រុមណា ឬស្ថាប័នរដ្ឋាភិបាលណានោះទេ ព្រោះវាជាសិទ្ធិរបស់គេ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធារិទ្ធិ ប្រាប់VODថា លោកហាក់មិនចង់ឆ្លើយតបនឹងក្រុមប្រឆាំងទេ លោកថា វាមិនមែនជារឿងចម្លែកទេ ដែលរដ្ឋាភិបាលក្រៅប្រទេស តែងតែបំពុលសង្គម និងធ្វើរឿងដែលគ្មានប្រយោជន៍សម្រាប់ជាតិនោះ។
លោកថា៖ «ខ្ញុំគ្មានអ្វីទៅឆ្លើយចំពោះក្រុមក្រៅច្បាប់ទេ វាអត់មានជាតម្លៃទេ ហើយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាកន្លងមក បានធ្វើហើយទៅលើកិច្ចការងារទាំងអស់ហ្នឹង យើងកំពុងតែធ្វើ ក៏ប៉ុន្តែដូចខ្ញុំបានបញ្ជាក់ជូនថាពួកគេគឺជាក្រុមមនុស្សដែលដេកមិនលក់ទេ ប៉ុន្តែធ្វើជាដេកលក់»។
ជុំវិញជម្លោះព្រំដែននេះ កាលពីថ្ងៃទី២៣ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការបរទេសកម្ពុជា លោក ប្រាក់ សុខុន បានជូនព័ត៌មានទៅតុលាការ ICJ អំពីបំណងដាក់ពាក្យស្នើសុំតុលាការ ICJ ធ្វើការវិនិច្ឆ័យវិវាទព្រំដែនលើតំបន់ទាំង៤ តាមលិខិតចុះថ្ងៃទី១៥ ខែមិថុនា ឆ្នាំ២០២៥។
បញ្ហានេះធ្វើឱ្យក្រុមអ្នកតាមដាន អះអាងថា ចាប់តាំងពីពេលនេះមក រដ្ឋាភិបាលគ្រាន់តែជូនដំណឹងទៅ(ICJ) មិនទាន់បានដាក់ពាក្យប្តឹងនោះទេជិត៥ខែទៅនេះ។
យ៉ាងនេះក្តី បើតាម លោក សម រង្ស៊ី វិនាសកម្មចុងក្រោយរបស់កម្ពុជាពីការឈ្លានពាន គឺការបាញ់ប្រហារដោយកងទ័ពថៃបានសម្លាប់ជនស៊ីវិលខ្មែរម្នាក់ និងរបួស៣នាក់ ក្នុងភូមិព្រៃចាន់ ឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ កាលពីរសៀលថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥។ ហើយថា «អំពើឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើប្រទេសកម្ពុជា ជម្រើសត្រូវតែដោះស្រាយតាមផ្លូវច្បាប់ គឺនៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ»។
ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
