នៅក្នុងជម្លោះព្រំដែនរវាងកម្ពុជា-ថៃ ចំណងជើងព័ត៌មានភាគច្រើនផ្តោតសំខាន់លើការសម្ញែងកាំភ្លើងធំ និងឧបទ្ទវហេតុជាន់មីននៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែន ប៉ុន្តែមិនសូវជាបានរាយការណ៍ពីមូលហេតុនៃជម្លោះពិតប្រាកដនោះទេ។ នៅពីក្រោយជម្លោះប្រដាប់អាវុធ មានការប្រយុទ្ធគ្នាមួយទៀតដែលស្ងាត់ជាង ប៉ុន្តែមានសភាពធ្ងន់ធ្ងរដូចគ្នា វាគឺជាការអួតគ្នាអំពីទ្រព្យសម្បត្តិ និងអំណាច។
ចំណុចស្នូលនៃបញ្ហានេះ គឺការប្រជែងយកភាគហ៊ុនរបស់ Bangchak Energy ដែលជាក្រុមហ៊ុនថាមពលសំខាន់បំផុតមួយរបស់ថៃ និងសំណួរថាតើអ្នកណាពិតជាអ្នកអាចគ្រប់គ្រងភាគហ៊ុនរបស់ក្រុមហ៊ុននេះភាគច្រើន។ ការតស៊ូនេះ បានរីករាលដាលដល់រង្វង់គ្រួសារដែលធ្លាប់មានចំណងមិត្តភាពយ៉ាងជិតស្និទ្ធ ជាពិសេសរវាងគ្រួសារត្រកូល ហ៊ុន និងគ្រួសារ ស៊ីណាវ៉ាត្រា។
ការស៊ើបអង្កេតដ៏លម្អិតដោយលោក Tom Wright ដែលមានចំណងជើងថា Whale Hunting បានរកឃើញថា ប្រាក់រាប់រយលានដុល្លារបានផ្លាស់ប្តូរពីឥស្សរជននយោបាយរបស់កម្ពុជា តាមរយៈអន្តរការីដែលមានប្រវត្តិមិនច្បាស់លាស់ និងកំពុងកាន់កាប់ភាគហ៊ុនប្រហែល ២០ភាគរយនៅក្នុងសាជីវកម្ម Bangchak។
របាយការណ៍នេះ ផ្តោតលើអ្នកជំនួញអាហ្វ្រិកខាងត្បូងម្នាក់ឈ្មោះ Ben Smith និងមហាសេដ្ឋីកម្ពុជាម្នាក់ឈ្មោះ យឹម លាត ដែលត្រូវជាប្អូនថ្លៃរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ានី កូនប្រុសពៅរបស់លោក ហ៊ុន សែន។
លោក Wright អះអាងថា អ្នកទាំងពីរនេះ បានបង្កើតកញ្ចប់ថវិកាមួយដោយស្ងាត់ៗ ដែលធំល្មមអាចប្រកួតប្រជែងជាមួយភាគហ៊ុនដ៏ធំរបស់រដ្ឋថៃ នៅក្នុងសាជីវកម្ម Bangchak។ នេះបង្កើតបានជាសំណួរអំពីប្រភពនៃទ្រព្យទាំងនោះថា បានមកពីណា? ហើយតើពួកគេចង់បានអ្វីពិតប្រាកដ ក្រៅតែពីការចង់បានប្រាក់ចំណេញធម្មតាពីសាជីវកម្មនេះ។
រឿងនេះសំខាន់ណាស់ ពីព្រោះមានគេជឿថា ទ្រព្យទាំងនោះ បានមកពីប្រភពមិនស្អាតស្អំនោះទេ។ របាយការណ៍ដូចគ្នា រួមជាមួយនឹងការងារពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀត ភ្ជាប់ប្រភពរបស់វាទៅនឹងការឆបោកតាមអ៊ីនធឺណិត ការបង្ខិតបង្ខំ និងការក្លែងបន្លំទ្រង់ទ្រាយធំ ដែលមានការគប់គិតរវាងឧក្រិដ្ឋជនជនជាតិចិន និងកម្ពុជា។ មជ្ឈមណ្ឌលឆបោកទាំងនេះ បានធ្វើឱ្យផ្នែកខ្លះនៃប្រទេសកម្ពុជាក្លាយជាមូលដ្ឋានដ៏សំខាន់សម្រាប់ឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន។ នៅន័យនេះ សាជីវកម្ម Bangchak មិនមែនគ្រាន់តែជាការវិនិយោគធម្មតានោះទេ វាជាកន្លែងសម្រាប់រក្សាទុក “ប្រាក់កខ្វក់របស់កម្ពុជា” នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនថៃ ដើម្បីឱ្យវាមើលទៅស្របច្បាប់។
មន្ត្រីកម្ពុជា បានច្រានចោលការចោទប្រកាន់នេះ ជាពិសេសនៅពេលដែលរឿងនេះប៉ះពាល់ដល់លោក ហ៊ុន សែន ផ្ទាល់។ លោក សម រង្ស៊ី មេដឹកនាំគណបក្សប្រឆាំងដែលនិរទេសខ្លួន ក៏បានអះអាងនៅលើហ្វេសប៊ុករបស់លោកថា លោក ហ៊ុន សែន បានព្យាយាមជួយទិញភាគហ៊ុនជិត ២៤ភាគរយ នៃសាជីវកម្ម Bangchak តាមរយៈអន្តរការីជនជាតិអាហ្វ្រិកខាងត្បូង កាន់សញ្ជាតិខ្មែរ ប៉ុន្តែរបបក្រុងភ្នំពេញបានបដិសេធការចោទប្រកាន់នេះ។
នៅដើមខែកញ្ញា រដ្ឋាភិបាលបានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍តាមរយៈប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយ ដូចជា Khmer Times និងស្ថានទូតកម្ពុជាប្រចាំប្រទេសប៊ុលហ្គារី ដោយហៅការចោទប្រកាន់នេះថាមិនពិត។ ពួកគេបានរៀបរាប់ថា លោក ហ៊ុន សែន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងក្រុមគ្រួសាររបស់ពួកគេមិនមានទំនាក់ទំនងអាជីវកម្មជាមួយក្រុមហ៊ុន Bangchak ទេ។
វាជាការសំខាន់ណាស់ដែលគេគួរមានការប្រុងប្រយ័ត្ន អំពីការចោទប្រកាន់នានាជុំវិញបញ្ហានេះ ព្រោះឯកសារផ្លូវការរបស់សាជីវកម្ម Bangchak និងកំណត់ត្រាផ្សារហ៊ុនថៃ បានរាយបញ្ជីភាគទុនិកធំៗ ដូចជា ក្រុមហ៊ុន Alpha Chartered Energy, Vayupak Fund និង Social Security Office ដោយមិនមានឈ្មោះលោក ហ៊ុន សែន ទេ។ រហូតមកដល់ពេលនេះ មិនទាន់មានបញ្ជីភាគទុនិកសាធារណៈណាមួយ ដែលបង្ហាញឈ្មោះរបស់លោកដោយផ្ទាល់នោះទេ។
យ៉ាងណាក្តី សំណួរនៅត្រង់ថា តើនរណាជាម្ចាស់កម្មសិទ្ធិ និងមានឥទ្ធិពលពិតប្រាកដនៅពីក្រោយការព្យាយាមទិញភាគហ៊ុនទាំងនោះ? តើអាចទេដែលទ្រព្យទាំងនោះ ជារបស់មនុស្សជិតស្និទ្ធនឹងលោក ហ៊ុន សែន ដែលលោក ហ៊ុន សែន ផ្ទាល់ព្យាយាមជួយក្តោបក្តាប់ភាគហ៊ុនក្នុងវិស័យថាមពលរបស់ថៃ ពីក្រោយឆាក។ សម្រាប់ថៃ ការគ្រប់គ្រងក្រុមហ៊ុនថាមពលធំលំដាប់ទីពីរនេះ មិនត្រឹមតែប៉ះពាល់ដល់ច្បាប់របស់ក្រុមហ៊ុននោះទេ វាបង្ហាញឲ្យឃើញពីឥទ្ធិពលនយោបាយក្នុងប្រទេសផងដែរ ពោលគឺវាអាចប៉ះពាល់ដល់តម្លៃប្រេងឥន្ធនៈ កិច្ចសន្យាសំខាន់ៗ និងគម្រោងថាមពលនៅឯនាយសមុទ្រ។
អ្នកតាក់តែងច្បាប់ និងមន្ត្រីសន្តិសុខថៃ មានការព្រួយបារម្ភអំពីគំនិតដែលថាផ្នែកមួយនៃអំណាចនេះ អាចត្រូវបានកាន់កាប់ដោយបណ្តាញនយោបាយបរទេស ដែលប្រភពហិរញ្ញប្បទានបានមកពីឧក្រិដ្ឋកម្ម និងភ្ជាប់ទៅនឹងបុរសខ្លាំងនៅកម្ពុជា។
មូលហេតុនេះហើយដែលធ្វើឲ្យសាជីវកម្ម Bangchak បានក្លាយជាបញ្ហាធំមួយនៅក្នុងសភាថៃ ហើយក៏ជាមូលហេតុដែលឈ្មោះ លោក ហ៊ុន សែន ត្រូវបានគេលើកយកជាប្រធានបទដេញដោលក្នុងសភាថៃជាញឹកញាប់ ទោះបីជាគ្មានភស្តុតាងផ្លូវច្បាប់ដោយផ្ទាល់ថា លោកជាម្ចាស់ភាគហ៊ុនក៏ដោយ។
សម្រាប់កម្ពុជា រឿង Bangchak ចង្អុលបង្ហាញពីបញ្ហាជាតិដ៏ជ្រៅជាងនេះ។ ខណៈពេលដែលឥស្សរជនតូចមួយអាចទិញទ្រព្យសម្បត្តិបរទេស និងបង្អួតយន្តហោះឯកជន ទូកកម្សាន្ត និងរថយន្តទំនើបៗ ខណៈប្រជាជនកម្ពុជាជាច្រើនរស់នៅជាមួយប្រាក់ឈ្នួលទាប សេវាសាធារណៈខ្សោយ និងកេរ្តិ៍ឈ្មោះអសោចនៅបរទេស។ កេរ្តិ៍ឈ្មោះនោះកាន់តែអាក្រក់ទៅៗ ដោយសារការឆបោក និងរឿងអាស្រូវលាងលុយកខ្វក់។
នៅពេលដែលអ្នកកាសែតបរទេសពិពណ៌នាអំពី “បណ្តាញលុយកខ្វក់របស់កម្ពុជា” បាននិងកំពុងវិនិយោគក្នុងប្រទេសថៃ ពួកគេមិនត្រឹមតែនិយាយអំពីការវិនិយោគបែបទូទៅនោះទេ ពួកគេកំពុងបង្ហាញថាប្រព័ន្ធគ្រប់គ្រងរបស់កម្ពុជាបានលាយឡំជាមួយឧក្រិដ្ឋកម្មដែលបានរៀបចំទុកជាប្រព័ន្ធ។
រឿងអាស្រូវ Bangchak ក៏ត្រូវបានផ្សារភ្ជាប់ទៅនឹងការបែកបាក់ផ្ទាល់ខ្លួនរវាងលោក ហ៊ុន សែន និងគ្រួសារលោក ថាក់ស៊ីន ផងដែរ។ អស់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នាំ លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ថាក់ស៊ីន បានហៅគ្នាទៅវិញទៅមកថា “បងប្អូន”។
លោក ហ៊ុន សែន បានស្វាគមន៍លោក ថាក់ស៊ីន និងលោកស្រី យីងឡាក់ នៅពេលដែលពួកគេរស់នៅនិរទេសខ្លួន។ ភាពស្និទ្ធស្នាលនេះ បានបង្កើតបណ្តាញនយោបាយឯកជនមួយ ដែលបង្ហាញកាន់តែច្បាស់នៅពេលលោកស្រី ផែថងថាន ហៅលោក ហ៊ុន សែន ថា “ពូ”។
ភាតរភាពនេះ បានដួលរលំបន្ទាប់ពីការហៅទូរសព្ទរយៈពេល ១៧នាទី រវាងលោកស្រី ផែថងថាន និងលោក ហ៊ុន សែន ដែលត្រូវបានលួចថត ហើយបន្ទាប់មកបានចេញផ្សាយដោយលោក ហ៊ុន សែន នៅលើហ្វេសប៊ុក។ ព័ត៌មាន Reuters និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយផ្សេងទៀត បានរាយការណ៍ថា លោកស្រី ផែថងថាន ស្តាប់ទៅគួរឱ្យគោរពណាស់ បានប្រាប់លោក ហ៊ុន សែន ថា កុំឱ្យស្តាប់ឧត្តមសេនីយ៍ថៃ ហើយបានសុំការអាណិតអាសូរពី “ពូ” របស់លោកស្រី។
នៅក្នុងប្រទេសថៃ ជាពិសេសក្នុងចំណោមយោធា ចាត់ទុកបញ្ហានេះថា រឿងអាម៉ាស់ និងគ្រោះថ្នាក់បំផុតសម្រាប់ប្រទេសថៃ។
ការលេចធ្លាយនេះ បានបង្កឱ្យមានការតវ៉ាទាមទារឱ្យលោកស្រីលាលែងពីតំណែង និងទីបំផុតលោកស្រី ផែថងថាន ក៏បានធ្លាក់ចេញពីអំណាច ដោយបានចាត់ទុកការហៅទូរសព្ទនោះបានរំលោភលើក្រមសីលធម៌ និងប៉ះពាល់ដល់ផលប្រយោជន៍ជាតិ។
របាយការណ៍នៅក្នុងបណ្តាញសារព័ត៌មាន The Guardian, Al Jazeera, Reuters និង AP បង្ហាញពីរបៀបដែលទំនាក់ទំនងគ្រួសារឯកជនជាមួយលោក ហ៊ុន សែន បានប្រែក្លាយទៅជារឿងអាស្រូវនយោបាយដែលបានផ្តួលរំលំនាយករដ្ឋមន្ត្រីរបស់ត្រកូល ស៊ីណាវាត្រា ម្នាក់ទៀត។
ក្រោយមក លោក ថាក់ស៊ីន បានប្រកាសជាសាធារណៈថា «ភាតរភាព» របស់គាត់ជាមួយលោក ហ៊ុន សែន បានចប់ជាស្ថាពរ។ លោកបាននិយាយថា ការសម្រេចចិត្តរបស់លោក ហ៊ុន សែន ក្នុងការទម្លាយកិច្ចសន្ទនាតាមទូរស័ព្ទ និងវាយប្រហារកូនស្រីរបស់លោក គឺជាទង្វើក្បត់។
ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះ រដ្ឋាភិបាលក្រុងភ្នំពេញ ក៏បានចាត់ទុកការអះអាងរបស់ លោក សម រង្ស៊ី ជុំវិញករណីសាជីវកម្ម Bangchak ថាជាការកុហកក្បត់ជាតិ ខណៈដែលសម្ពាធយោធាថៃបានកើនឡើងនៅតាមព្រំដែន។ ទំនាក់ទំនងផ្ទាល់ខ្លួនដែលធ្លាប់ជួយគ្រប់គ្រងភាពតានតឹង បានក្លាយជាជម្លោះបើកចំហ ដែលបង្កើនការមិនទុកចិត្តថ្មីដល់ទំនាក់ទំនងដែលផុយស្រួយរួចទៅហើយ រវាងប្រទេសទាំងពីរបន្ថែមទៀត។
អ្នកអត្ថាធិប្បាយថៃមួយចំនួន បានលើកឡើងថា ទំនាស់ជុំវិញកិច្ចព្រមព្រៀងថាមពល និងភាគហ៊ុន Bangchak ក៏បានដើរតួនាទីក្នុងការដួលរលំនៃទំនាក់ទំនងនៃគ្រួសារទាំងពីរផងដែរ។
កិច្ចខិតខំព្យាយាមក្នុងការពង្រីកឥទ្ធិពលរបស់ឥស្សរជនកម្ពុជា នៅក្នុងសាជីវកម្ម Bangchak ដែលត្រូវបានរារាំងដោយមូលនិធិសន្តិសុខសង្គមរបស់ថៃ បានធ្វើឲ្យលោក ហ៊ុន សែន ខឹងសម្បារ ដែលក្រោយមកបានប្រើប្រាស់វោហារសាស្ត្រជាតិនិយម និងមោទនភាពជាតិ ជាឧបករណ៍សងសឹក។
ជារួម រហូតមកដល់ពេលនេះ ការអះអាងទាំងនេះនៅតែត្រូវបានជជែកវែកញែក ហើយក៏ត្រូវបានគេសង្ស័យថា ទ្រព្យសម្បត្តិ លុយកខ្វក់ និងនយោបាយផ្ទាល់ខ្លួន ជាមូលហេតុចម្បងនៃជម្លោះព្រំដែនថ្មីៗនេះ។ តើអាជ្ញាធរថៃ និងកម្ពុជា គួរធ្វើអ្វីបន្ទាប់ ដើម្បីឆ្លើយតបនឹងរឿងរ៉ាវអាស្រូវនេះ?
ទីមួយ អាជ្ញាធរថៃត្រូវបង្ហាញម្ចាស់ភាគហ៊ុនពិតប្រាកដជាចំហ។ វាជារឿងគ្រោះថ្នាក់សម្រាប់ថៃដែលម្ចាស់ភាគហ៊ុន ២០ភាគរយ នៅក្នុងក្រុមហ៊ុនថាមពលយុទ្ធសាស្ត្រមួយរបស់ខ្លួន ត្រូវបានកាន់កាប់ដោយមនុស្សនិរនាមនៅពីក្រោយ។ ប្រសិនបើភាគហ៊ុនណាមួយ ត្រូវបានរកឃើញថាបានមកពីអាជីវកម្មកខ្វក់ និងឧក្រិដ្ឋកម្មឆបោក ថៃគួរបកអាក្រាតជាសាធារណៈ។ នេះមិនមែនជាការប្រឆាំងនឹងការវិនិយោគទេ ប៉ុន្តែវាគឺជាការការពារជាតិជាមូលដ្ឋាន និងបង្ហាញពីសុច្ចរិតភាពក្នុងការវិនិយោគ។
ទីពីរ មេដឹកនាំកម្ពុជាគួរតែចាត់ទុករឿងអាស្រូវភាគហ៊ុន Bangchak ជាបញ្ហាអភិបាលកិច្ច មិនមែនគ្រាន់តែជាការវាយប្រហារផ្ទាល់ខ្លួនលើលោក ហ៊ុន សែន នោះទេ។
ប្រសិនបើមនុស្សជិតស្និទ្ធនឹងគ្រួសារដែលកំពុងកាន់អំណាច មានជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងការវិនិយោគបរទេសដែលមានហានិភ័យ ពួកគេគួរតែប្រឈមមុខនឹងការប្រកាសទ្រព្យសម្បត្តិច្បាស់លាស់ ច្បាប់ជម្លោះផលប្រយោជន៍ និងការត្រួតពិនិត្យជាឯករាជ្យ។
ដរាបណាទ្រព្យអាចផ្លាស់ទីដោយស្ងាត់ៗពីបរិវេណឆបោកនៅក្រុងព្រះសីហនុ ហូរចូលទៅក្នុងភាគហ៊ុនថាមពលថៃ ប្រជាជនកម្ពុជាធម្មតានឹងរងផលប៉ះពាល់ ជាពិសេស ច្បាប់ធនាគារកាន់តែតឹងរ៉ឹងជាងមុន ការសង្ស័យកើនឡើងពីប្រទេសជិតខាង និងឱកាសតិចជាងសម្រាប់អាជីវកម្មស្អាតស្អំវិនិយោគក្នុងស្រុក និងពីបរទេស។ ទីបី ដៃគូអន្តរជាតិគួរតែផ្តោតលើប្រព័ន្ធហិរញ្ញវត្ថុដែលបានមកពីប្រតិបត្តិការឧក្រិដ្ឋកម្ម ជាជាងវោហារសាស្ត្រជាតិនិយមរបស់លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត។
ប្រសិនបើសម្រេចដាក់ទណ្ឌកម្ម ពួកគេគួរតែកំណត់គោលដៅបុគ្គល និងក្រុមហ៊ុនជាក់លាក់ដែលដឹងច្បាស់ពីការផ្លាស់ប្តូរប្រាក់ពីអាជីវកម្មកខ្វក់ ដូចជា ការបង្ខិតបង្ខំ ឆបោក និងការក្លែងបន្លំ មិនគួរសំដៅលើប្រជាជនទាំងមូលទេ។
អ្នកផ្តល់ជំនួយ និងធនាគារអភិវឌ្ឍន៍ ក៏គួរតែទាមទារតម្លាភាពអំពីភាពជាម្ចាស់ពិតប្រាកដ និងសកម្មភាពប្រឆាំងនឹងការឆបោក ដែលជាផ្នែកមួយនៃកិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់ពួកគេជាមួយប្រទេសទាំងពីរ។
ចុងក្រោយ រឿងរ៉ាវសាជីវកម្ម Bangchak គឺជាការធ្វើតេស្តសម្រាប់សេដ្ឋកិច្ចនយោបាយក្នុងតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ទាំងមូល។ តើឧស្សាហកម្មយុទ្ធសាស្ត្រ និងនយោបាយព្រំដែន នឹងត្រូវបានដោះស្រាយដោយច្បាប់ និងយន្តការសន្តិវិធី ឬដោយបណ្តាញឯកជន និងការដោះស្រាយផ្អែកលើផលប្រយោជន៍របស់គ្រួសារអ្នកនយោបាយ? កម្ពុជា និងថៃ គួរតែជាដៃគូធម្មជាតិក្នុងវិស័យថាមពល ពាណិជ្ជកម្ម និងការអភិវឌ្ឍព្រំដែន ប៉ុន្តែកិច្ចសហប្រតិបត្តិការទាំងអស់នោះ ត្រូវតែផ្អែកលើច្បាប់សាធារណៈ មិនមែនជាកិច្ចព្រមព្រៀងសម្ងាត់ដែលគាំទ្រដោយទ្រព្យសម្បត្តិលាក់កំបាំងនោះទេ។
ប្រសិនបើរឿងរ៉ាវនៃការដួលរលំនៃ “ភាតរភាព” របស់លោក ហ៊ុន សែន និងលោក ថាក់ស៊ីន កើតចេញពីកិច្ចព្រមព្រៀងផ្ទាល់ខ្លួន វានឹងបង្កហានិភ័យដល់ប្រជាជាតិទាំងពីរ ព្រោះនៅពេលកិច្ចព្រមព្រៀងបរាជ័យ ជនរងគ្រោះធំបំផុត មិនមែនជាគ្រួសារអ្នកមានអំណាចនោះទេ ជនរងគ្រោះដោយផ្ទាល់ គឺជាប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅតាមព្រំដែនដែលត្រូវបានបង្ខំឱ្យចាកចេញពីលំនៅឋានរបស់ខ្លួន ពលរដ្ឋដែលជាប់នៅក្នុងបរិវេណឆបោក និងប្រជាជនដែលប្រាក់របស់ពួកគេត្រូវបានបោកប្រាស់ រួចយកទៅកសាងគ្រឹះស្ថានស្គឹមស្គៃ ទិញសម្ភារៈថ្លៃៗ ទូកកម្សាន្ត យន្តហោះ និងរថយន្តទំនើបៗ របស់សមាជិកក្រុមគ្រួសារឥស្សរជន។ ជំហានដំបូងដ៏សាមញ្ញបំផុតក្នុងការឆ្លើយតបនឹងរឿងរ៉ាវនៃការក្តោបក្តាប់ភាគហ៊ុន ២០ភាគរយ នៃសាជីវកម្ម Bangchak គឺការបង្ហាញប្រភពថវិកា និងការវែកមុខអ្នកនៅពីក្រោយពិតប្រាកដ។ បើមិនដូច្នេះទេ ជម្លោះព្រំដែននៅតែត្រូវគេជឿថា ជាទំនាស់ផលប្រយោជន៍រវាងគ្រួសារ ហ៊ុន និងគ្រួសារ ស៊ីនណាវាត្រា៕
