សកម្មជនគណបក្សនយោបាយ និងសង្គមស៊ីវិល ស្នើតុលាការក្រុងភ្នំពេញ ពិចារណាក្នុងការដោះលែងប្រធានគណបក្សដំណើរឆ្ពោះទៅមុខ លោក ឃុន ថងឌី ដែលត្រូវបានចោទពីបទ ញុះញង់ ដោយថាការអត្ថាធិប្បាយពីបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃរបស់មេដឹកនាំបក្សរូបនេះ គ្រាន់តែជាចែករំលែកព័ត៌មាន និងមិនមានចេតនាញុះញង់ដូចការចោទប្រកាន់។
តុលាការក្រុងភ្នំពេញ នៅថ្ងៃទី២១ ខែវិច្ឆិកានេះ បានបើកសវនាការលើសំណុំរឿងរបស់ លោក ឃុន ថងឌី ដែលត្រូវបានចោទពីបទ«ញុះញង់បង្កឱ្យមានភាពវឹកវរធ្ងន់ធ្ងរដល់សន្តិសុខសង្គម»។ មេដឹកនាំគណបក្សដំណើរឆ្ពោះទៅមុខរូបនេះ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោយលោកបានចេញវីដេអូនិយាយពីការឈ្លានពានថៃលើបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា ដែលរដ្ឋាភិបាលថាបានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ។
សមាជិកគណៈកម្មការអចិន្ត្រៃយ៍នៃគណបក្សដំណើរឆ្ពោះទៅមុខ លោក ឆាន ណុល បានថ្លែងនៅមុខតុលាការក្រុងភ្នំពេញ នៅថ្ងៃសុក្រនេះថា លោក ថងឌី ត្រូវបានសមត្ថកិច្ចមូលដ្ឋាន និងនាយកដ្ឋានប្រឆាំងបទល្មើសបច្ចេកវិទ្យានៃក្រសួងមហាផ្ទៃ នាំខ្លួនទៅបំភ្លឺដោយមិនមានដីកា ហើយបើតាមដឹង រូបគាត់ត្រូវបានសាកសួរពាក់ព័ន្ធនឹងរឿងនិយាយប៉ះពាល់ដល់ការទូត អំឡុងជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃ។
យ៉ាងណា លោកថា ការថ្លែងរបស់មេដឹកនាំគណបក្ស លោក ថងឌី មិនមានចេតនាញុះញង់ណាមួយទេ ខណៈសកម្មភាពរបស់គាត់កន្លងមក ធ្វើឡើងដើម្បីសង្គមជាតិតែប៉ុណ្ណោះ។
បើទោះជា លោក ឆាន ណុល យល់ថា ការចាប់ខ្លួនលោក ថងឌី ជារឿងនយោបាយ ប៉ុន្តែលោកបានស្នើថា៖ «ខ្ញុំសូមស្នើសុំទៅរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាអង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏ដូចជាតុលាការ សុំអធ្យាស្រ័យនិងលើកលែងទោសទៅដល់លោកប្រធាន ឃុន ថងឌី ផង ពីព្រោះចេតនារបស់គាត់ធ្វើនេះ គឺជាចេតនាមួយក្នុងការជួយទៅដល់សង្គមជាតិយើងទេ មិនមានចេតនាណាផ្សេង ដើម្បីបន្តុចបង្អាក់ដល់ដំណើរការរបស់រដ្ឋាភិបាលនោះទេ»។
បើតាមលោក ឆាន ណុល តុលាការក្រុងភ្នំពេញ គ្រោងប្រកាសសាលក្រមលើសំណុំរឿងរបស់ លោក ឃុន ថងឌី នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។
មន្ត្រីអង្កេតជាន់ខ្ពស់នៃសមាគមការពារសិទ្ធិមនុស្សអាដហុក លោក យី សុខសាន្ត ដែលតាមដានសវនាការនេះ បានថ្លែងថា សំណុំរឿងរបស់ លោក ថង ឃុនឌី ដែលជាអតីតអ្នកសារព័ត៌មានមួយរូបផងនោះ តាមការសង្កេតរបស់លោក និងការលើកឡើងរបស់មេធាវី គឺគាត់គ្រាន់តែធ្វើការចែករំលែកព័ត៌មានពីបញ្ហាព្រំដែនដែលបានមកពីមិត្តភ័ក្ត ទៅតាមសភាពការណ៍ជាក់ស្តែង និងបានបញ្ចេញមតិខ្លះៗនៅលើបណ្តាញសង្គម ដែលនាំឱ្យមានការចោទប្រកាន់ទៅលើរូបគាត់ថា បានធ្វើឱ្យប៉ះពាល់ដល់សន្តិសុខជាតិ។
យ៉ាងណា លោកថា ក្នុងសវនាការ មេធាវីការពារក្តីឱ្យលោក ឃុន ថងឌី បានបញ្ជាក់ប្រាប់តុលាការដែរថា សកម្មភាពរបស់លោក ថងឌី ពុំមានចេតនាណាមួយញុះញង់ ហើយសកម្មភាពរបស់គាត់ក៏ធ្វើឡើងដើម្បីសង្គមជាតិប៉ុណ្ណោះ ព្រោះមុនពេលចាប់ខ្លួនគាត់ក៏បានផ្តល់ជាជំនួយដល់ជនភៀសសឹកក្នុងជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃផងដែរ។
លោក យី សុខសាន្ត បានថ្លែងបន្តថា៖ «ការកត់សម្គាល់របស់អង្គការសង្គមស៊ីវិល យល់ថា ស្នើសុំដោយទទូចទៅរដ្ឋាភិបាល ក៏ដូចជាសមត្ថកិច្ចដែរ ពាក់ព័ន្ធទៅនឹងសេរីភាពក្នុងការបញ្ចេញមតិ គួរតែមេត្តាកុំដាក់ទោសទណ្ឌដល់អ្នកដែលហ៊ាននិយាយហ៊ានថា ពេលខ្លះកាលដែលយើងហ៊ាននិយាយហ៊ានថាហ្នឹង ដែលធ្វើឱ្យ គេហៅថា ជាសារមួយជូនទៅរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីឱ្យមានការកែប្រែ[…]ពាក់ព័ន្ធនឹងសេរីភាពបញ្ចេញ ស្នើសុំឱ្យដោះលែងពួកគាត់ ឬមួយក៏ណែនាំគាត់ វាល្អជាងការដាក់ទោសទណ្ឌ»។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យសាលាដំបូងរាជធានីភ្នំពេញ លោក ប្លង់ សុផល បានទេនៅថ្ងៃសុក្រនេះ។
កាលពីថ្ងៃទី០៥ ខែវិច្ឆិកា អង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ (Human Rights Watch) បានចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍មួយដោយលើកឡើងថា រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានយកជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ធ្វើជាឱកាសយាយីជាប្រព័ន្ធលើអ្នករិះគន់រដ្ឋាភិបាល ដោយប្រើក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ ចោទប្រកាន់តាមចិត្ត ផ្ទុយទៅនឹងគោលការណ៍សិទ្ធិមនុស្ស ។
ប្រភពដដែលបន្តថា ក្នុងខែកក្កដា និងសីហា ឆ្នាំ២០២៥ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា បានចាប់ខ្លួន និងចោទប្រកាន់មនុស្សយ៉ាងតិច ១៦នាក់ តាមអំពើចិត្ត តាមរយៈការបញ្ចេញមតិលើបណ្ដាញសង្គម អំពីជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ ហើយអ្នកទាំងនោះ ភាគច្រើនត្រូវអាជ្ញាធរចោទប្រកាន់ពីបទញុះញង់ តាមមាត្រា៤៩៤ និង៤៩៥ នៃក្រមព្រហ្មទណ្ឌកម្ពុជា ដែលត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគាររហូតដល់ ២ឆ្នាំ។ យ៉ាងហោចណាស់ មនុស្ស ៣នាក់ ប្រឈមមុខនឹងការចោទប្រកាន់ពីបទក្បត់ជាតិ ហើយអាចទទួលទោសពី ៥ ទៅ១៥ឆ្នាំ។
លើសពីនេះ សេចក្តីថ្លែងការណ៍នេះ បានដកស្រង់សម្តី អ្នកស្រី Bryony Lau នាយករងនៃអង្គការឃ្លាំមើលសិទ្ធិមនុស្សប្រចាំអាស៊ីថា៖ «អាជ្ញាធរកម្ពុជាកំពុងប្រើប្រាស់ជម្លោះព្រំដែនថៃនាពេលថ្មីៗនេះ ជាលេសដើម្បីបំភិតបំភ័យមនុស្សដែលបញ្ចេញទស្សនៈរបស់ពួកគេ ដោយសេរីនៅលើប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយសង្គម និងដើម្បីយាយីអ្នករិះគន់រដ្ឋាភិបាល។ ការឃុំខ្លួនដោយខុសឆ្គង និងការប្រើខុសលើបទញុះញង់ និងការចោទប្រកាន់ក្បត់ជាតិ បង្ហាញពីការមិនយកចិត្តទុកដាក់របស់រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចំពោះសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងសេរីភាពសារព័ត៌មាន»។
សម្រាប់ អ្នកស្រី Bryony Lau ប្រជាជនកម្ពុជាទាំងអស់ មានសិទ្ធិបញ្ចេញមតិទាំងតាមអ៊ីនធឺណិត និងក្រៅបណ្តាញ ហើយមិនគួរត្រូវបានឃុំខ្លួន និងចោទប្រកាន់ដោយគ្រាន់តែបញ្ចេញមតិរិះគន់នោះទេ។
ប្រភពដដែលបន្តថា៖«រដ្ឋាភិបាលបរទេសដែលមានការព្រួយបារម្ភ ជំរុញឱ្យអាជ្ញាធរកម្ពុជាទម្លាក់ចោលការចោទប្រកាន់គ្មានមូលដ្ឋានទាំងនេះ ហើយដោះលែងបុគ្គលដែលត្រូវបានឃុំខ្លួនដោយខុសច្បាប់»។
ការលើកឡើងរបស់ Human Rights Watch នេះ ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាទៅនឹងការចេញផ្សាយរបស់អង្គការការពារសិទ្ធិមនុស្សលីកាដូ កាលពីថ្ងៃទី៣១ខែតុលាដែរ ដែលអង្គការនោះថា រយៈពេល៣ខែនៃជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ មនុស្សយ៉ាងតិច១៦នាក់ ត្រូវបានចាប់ខ្លួន ដោយសារតែពួកគេនិយាយរឿងជម្លោះព្រំដែន ដែលថៃឈ្លានពានកម្ពុជា៕
