អ្នកឃ្លាំមើល និយាយថា រដ្ឋាភិបាលគួរតែបង្ហាញមធ្យោបាយទាមទារត្រឡប់មកវិញ នូវទឹកដីកម្ពុជាដែលបរទេសបានឈ្លានពាន ដើម្បីបង្ហាញការទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខប្រជាជាតិខ្មែរ ជាជាងបិទបាំងក៏ព្រោះខ្លាចបាត់បង់អំណាច បណ្តោយឱ្យបរទេសលេបទឹកដី បង្កឱ្យកូនខ្មែររងគ្រោះតជំនាន់។
ការជំរុញនេះ ខណៈកម្ពុជា និងថៃបានឯកភាពគ្នា បោះបង្គោលបណ្តោះអាសន្ននៅភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ ស្ថិតក្នុងឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ដែលគេមើលឃើញថា ធ្វើឡើងទាំងចម្រូងចម្រាសក្រោយថៃពង្រីកការឈ្លាននៅតែតាមព្រំដែន ក្រោយផ្ទុះអាវុធទ្រង់ទ្រាយធំរយៈពេល៥ថ្ងៃកាលពីខែកក្កដាឆ្នាំ២០២៥។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អង្គភាពព័ត៌មាននិងប្រតិកម្មរហ័សរបស់ទីស្តីការគណៈរដ្ឋមន្ត្រី បានចុះផ្សាយនៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកានេះថា ក្រុមវាស់វែងចម្រុះនៃភាគីកម្ពុជា-ភាគីថៃ បានបន្តអនុវត្តការងារថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើដ្រូន ដើម្បីបង្កើតផែនទីរូបថត មុនបោះបង្គោលបណ្តោះអាសន្ននៅលើដីជាក់ស្តែង។
ប្រភពនោះបញ្ជាក់ថា ការកំណាត់ខ្សែព្រំដែនចន្លោះ ធ្វើឡើងនៅបង្គោលលេខ ៤២ ដល់ ៤៧ ក្នុងភូមិសាស្ត្រភូមិព្រៃចាន់ និងភូមិជោគជ័យ ឃុំអូរបីជាន់ ស្រុកអូរជ្រៅ ខេត្តបន្ទាយមានជ័យ ប្រទេសកម្ពុជា និងស្រុកគោកស៊ូង ខេត្តស្រះកែវ ប្រទេសថៃ។
ប្រភពពីរដ្ឋាភិបាលនេះ បានគូសបញ្ជាក់ថា ចាប់ពីថ្ងៃទី១៩ ដល់ថ្ងៃទី២៤ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រុមវាស់វែងចម្រុះនៃភាគីទាំងពីរបានចុះអនុវត្តការងារថតរូបពីលើអាកាសដោយប្រើដ្រូននៅចន្លោះបង្គោលព្រំដែនលេខ ៤២-៤៣ ដោយសម្រេចបានប្រវែងប្រមាណ ៥,៣ គ.ម ស្មើនឹងប្រមាណ ៧៦%។
លើសពីនេះ នៅថ្ងៃទី២៥ ខែវិច្ឆិកានេះ នាយរដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បានបង្ហោះសារហ្វេសប៊ុកលោកថា បញ្ហាព្រំដែន គឺជាបញ្ហាស្មុគស្មាញ ដែលបានបន្សល់ទុករាប់រយឆ្នាំមកហើយ ដែលត្រូវរួមគ្នាដោះស្រាយ ដើម្បីប្រជាពលរដ្ឋនៃប្រទេសទាំងពីរ អាចរស់នៅជាមួយគ្នាតាមបណ្ដោយព្រំដែនដោយសុខសាន្ត ក្នុងរយៈពេលវែងទៅខាងមុខ។
លោកបន្តថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា កំពុងខិតខំប្រឹងប្រែង ក្នុងការស្វែងរកដំណោះស្រាយមួយដែលត្រឹមត្រូវសម្រាប់រយៈពេលវែង និងជួយឱ្យបញ្ហាដូចដែលបានកើតឡើងនៅភូមិជោគជ័យនិងព្រៃចាន់ អាចដោះស្រាយបញ្ចប់បាន ហើយប្រជាពលរដ្ឋអាចរស់នៅប្រកបរបរចិញ្ចឹមជីវិតជាប្រក្រតីឡើងវិញបាន ជៀសវាងអូសបន្លាយបញ្ហាឱ្យបន្តនៅរ៉ាំរ៉ៃរយៈពេលវែងទៅមុខ។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និយាយថា «កម្ពុជាប្រកាន់ខ្ជាប់នូវគោលការណ៍មិនរំលោភបំពានលើដែនអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់ប្រទេសជិតខាងនោះទេ ប៉ុន្តែកម្ពុជាក៏មិនយល់ព្រមឱ្យមានការរំលោភបំពានលើដែនអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជានោះដែរ»។
យ៉ាងណា តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំងដែលមានបទពិសោធន៍កិច្ចការព្រំដែន គឺ លោក អ៊ុំ សំអាន ចាត់ទុកសាររបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នេះមិនឆ្លុះបញ្ចាំងការពិតទេ បើធៀបនឹងបង្គោលដែលបានបោះនៅលើដីជាក់ស្តែងថ្មីៗនេះ នៅឃុំអូរបីជាន់ ។
លោករំឭកថា ក្រោយផ្ទុះអាវុធ ៥ថ្ងៃ និងមានបទឈប់បាញ់ សៀមបានដណ្តើមកាន់កាប់ភ្នំទ្រព្យ ប្រាសាទតាមាន់តូច តាមាន់ធំ ច្រកអានសេះ និងផ្នែកខ្លះ នៃភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់។ ហើយថា ការបោះបង្គោលនេះ បានធ្វើឡើងតាមយន្តការចរចាទ្វេភាគី ដែលថៃចង់បាន និងថាបានគំរាមជាញឹកញាប់។
លោកថា៖ «សាររបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺជាសារធ្វើនយោបាយប្រជាភិថុតិបោកប្រាស់ប្រជាពលរដ្ឋ កុំឲ្យប្រជាពលរដ្ឋខឹងសម្បារទៅនឹងគាត់ ដែលដឹកនាំធ្វើឲ្យបាត់បង់ទឹកដីទៅប្រទេសថៃហ្នឹង អ៊ីចឹងគាត់កុហកប្រជាពលរដ្ឋទៅប្រជាពលរដ្ឋមួយចំនួន ចាញ់បោកគាត់ ក៏ជឿគាត់ ក៏ប៉ុន្តែប្រជាពលរដ្ឋដែលយល់ដឹងពីបញ្ហាសង្គមបញ្ហាទឹកដីហ្នឹង គេមិនចាញ់បោកគាត់នោះទេ សម័យនេះហើយមិនចេះតែបោកដូចសម័យ លោក ហ៊ុន សែន កាត់ដីឲ្យវៀតណាមទេ ដូច្នេះទោះបីជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខំបោកប្រជាពលរដ្ឋលាក់ប្រជាពលរដ្ឋ ក៏មិនជិតដែរ នូវអ្វីដែលគេហៅថាទង្វើក្បត់ជាតិរបស់គាត់ កាត់ទឹកដីឲ្យប្រទេសថៃ ដើម្បីដូរយកសន្តិភាពនិងអំណាច»។
យ៉ាងណា លោកថា ដើម្បីបង្ហាញពីឆន្ទៈការពារទឹកដីពិតប្រាកដ រដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវរុញសំណុំរឿងព្រំដែនទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ICJ និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរ ICC ករណីទាហានថៃបើកការបាញ់សម្លាប់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅភូមិព្រៃចាន់ ។
លោកថា៖ «ឆ្លុះបញ្ចាំងថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គឺជាមេដឹកនាំកំសាកញី មេដឹកនាំអសមត្ថភាពមេដឹកនាំដែលមិនការពារទឹកដី បណ្ដោយឲ្យថៃមករាយបន្លាលួសយកដីខ្មែរយើងស្រេចចិត្ត នៅភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ប្រាសាទតាមាន់ធំ ច្រកអានសេះ និងតំបន់ដទៃទៀត ដូច្នេះខ្ញុំយល់ថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរតែមានភាពអៀនខ្មាស់ ហើយគួរតែលាលែងពីតំណែងនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហើយទុកឲ្យអ្នកដែលមានសមត្ថភាពទៅដឹកនាំរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីការពារទឹកដីរបស់យើង បើមិនអ៊ីចឹងទេ គឺថាត្រកូលហ៊ុនហ្នឹងខ្លាចថៃខ្លាំងពេក ខ្លាចថៃទម្លាក់ត្រកូលហ៊ុនពីអំណាចហ្នឹង ក្លាយទៅជាមាន់សម្លទាំងអស់ទាំងឪនិងកូន»។
បញ្ហានេះ លោក ហ៊ុន សែន ធ្លាប់អះអាងថា ការចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃជាង២០ឆ្នាំហើយរកច្រកចេញមិនរួចទេ ហើយថាយន្តនេះចរចា១០០ឆ្នាំទៀតក៏មិនចេញដូចគ្នា ដោយលោកថា ថៃបានយកផែនទីដែលថៃគូរដោយឯកតោភាគី មកកំណត់ខ្សែបន្ទាប់ព្រំដែន ដែលលោកហៅថា ជាផែនទីចោរ។ តែក្រោយការផ្ទុះអាវុធ កម្ពុជាបានព្រមព្រៀងបោះបង្គោលជាមួយថៃ តាមយន្តការទ្វេភាគី ហើយបានអះអាងថា កម្ពុជាមិនមានការបាត់បង់ដីទៅភាគីថៃនោះទេ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា មេដឹកនាំដែលនិយាយថា បញ្ហាព្រំដែនស្មុគស្មាញខ្លាំង បញ្ជាក់ពីកង្វះឆន្ទៈការពារទឹកដីរួចស្រេចទៅហើយ លោកថា ការណ៍នេះ មេដឹកនាំគួរតែចុះចេញពីអំណាច ដើម្បីឱ្យមានសមត្ថភាពឡើងមកដឹកនាំវិញ។
ម្យ៉ាងវិញទៀត លោក ម៉ែន ណាត ថា ទឹកដីខ្មែរមួយនេះ មិនមែនជាកម្មសិទ្ធិផ្តាច់មុខរបស់គ្រួសារហ៊ុនទេ ដូច្នេះត្រូវតែបង្ហាញតម្លាភាពថាតើតំបន់ណាខ្លះបានបាត់បង់ ដើម្បីស្វែងរកមធ្យោបាយទាមទារមកវិញ។
លោកថា៖ «លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ចេញអះអាងថា កុំឲ្យតវ៉ារឿងបាត់បង់ទឹកដី ព្រោះកម្ពុជាក៏មិនឈ្លានពាននរណា ហើយក៏មិនចង់ឲ្យនរណាមកឈ្លានពាន ហើយការពារតែអ្វីដែលកម្ពុជាមានអ៊ីចឹង ហើយដល់ភូមិព្រៃចាន់ កំពុងតែសៀមមកចូលបោះបង្គោលបណ្ដោះអាសន្ន ហើយមានអាជ្ញាធរខ្មែរទៅជួយមើលជួយដឹងឮទៀត ហើយតើការអះអាងរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ហ្នឹងតើវាត្រឹមត្រូវជាក់ស្តែងនៅលើដីភូមិកអ្នកស្រុកនោះទេ ថាអត់ទេ បើអត់អ៊ីចឹងដីហ្នឹង វាជាដីរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ឬដីរបស់អ្នកស្រុក បើថាដី លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត កោងកាងទីម៉ាប្រទេសកម្ពុជាឬយ៉ាងម៉េច»។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា លោក ជា ធារិទ្ធិ សុំមិនឆ្លើយសំណួរនេះ ដោយលោកជំរុញឱ្យទៅសួរអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា ជំនួសវិញ ដោយលោកថា បញ្ហានេះ លើសដែនសមត្ថកិច្ចរបស់លោក។
ដោយឡែក អ្នកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត យល់ថា សារលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ដែលអួតថា កម្ពុជាមិនបណ្តោយឱ្យបរទេសឈ្លានពាន គឺមិនឆ្លុះបញ្ចាំងពីទិដ្ឋភាពដីជាក់ស្តែងនោះទេ។
ក្នុងន័យនេះ លោកពន្យល់ថា ថៃបានរំលោភបំពានដែនធិបតេយ្យកម្ពុជា ដោយរាយលួសបន្លាព័ទ្ធយកប្រាសាទបុរាណខ្មែរ រួមទាំងដីខ្មែរមួយចំនួនទៀតនៅតំបន់ភ្នំទ្រព្យ ច្រកអានសេះ ភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ជាដើម។
យ៉ាងនេះក្តី លោក ចាន់ឡូត ថា អធិបតេយ្យ និងបូរណភាពទឹកដីខ្មែរ ដែលត្រូវបានបរទេសជិតខាងរំលោភបំពាន មេដឹកនាំគួរបញ្ជាក់និងបង្ហាញពីមធ្យោបាយ ដើម្បីដណ្ដើមយកមកវិញនូវទឹកដីរបស់ខ្មែរ។
លោកថា៖ «ទី១ការលើកឡើងរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ពាក់ព័ន្ធដែលថាកម្ពុជាមិនយល់ព្រមឲ្យមានការរំលោភលើអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា នោះគឺមិនស្ដែងពីការពិតនៃស្ថានភាពអធិបតេយ្យ និងបូរណភាពរបស់កម្ពុជានោះទេ ព្រោះយើងដឹងហើយថាអធិបតេយ្យនិងបូរណភាពទឹកដីកម្ពុជា កំពុងត្រូវបានរំលោភបំពាន ហើយទឹកដីមួយចំនួន ត្រូវបានស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់បរទេស ក្នុងនោះគឺប្រទេសថៃដែលកំពុងតែប្រើកម្លាំងយោធាឈ្លានពានទាំងកំរោលមកលើកម្ពុជា[…] ក៏ប៉ុន្តែអ្វីដែល លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គួរធ្វើគឺគួរតែក្លាហានបើកបង្ហាញអំពីស្ថានភាពទឹកដីរបស់កម្ពុជា ដែលត្រូវបានឈ្លានពាននៅទីណាខ្លះ បាត់បង់អ្វីខ្លះ ហើយក៏គួរក្លាហានបង្ហាញថា តើក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងត្រូវប្រើប្រាស់មធ្យោបាយណា ដើម្បីទាមទារយកទឹកដីទាំងអស់នោះមក»។
បើតាម មាត្រា៥២នៃរដ្ឋធម្មនុញ្ញ ចែងថា រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ប្តេជ្ញារក្សាការពារឯករាជ្យ អធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី អនុវត្តនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ដើម្បីការឯកភាពជាតិ។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេស នូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
