ថ្លែងចេញពីទីក្រុងប៉ារីស ប្រទេសបារាំង សមាជិកចលនាមាតាធម្មជាតិ បានទាមទាររកយុត្តិធម៌ និងសេរីភាព ឱ្យសមាជិករបស់ខ្លួនដែលកំពុងជាប់ឃុំក្នុងពន្ធនាគារជាង១ឆ្នាំមកនេះ ខណៈពួកគេសកម្មការពារធនធានធម្មជាតិ ដែលជាតួអង្គជំរុញការត្រួតពិនិត្យតុល្យភាពសង្គមដ៏ស្មោះត្រង់។
ក្នុងសំណេរបង្ហោះលើបង្ហាញសង្គម នៅថ្ងៃទី២៦ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ ចលនាមាតាធម្មជាតិ បានលើកឡើងថា រយៈពេលជាងមួយឆ្នាំហើយដែលមិត្តទាំង៥នាក់របស់ពួកគេ ត្រូវបានកាត់ទោសដាក់ពន្ធនាគារដោយតុលាការកម្ពុជា ក៏ព្រោះតែពួកគេខិតខំប្រឹងប្រែងការពារសម្បត្តិធនធានធម្មជាតិ និងគាំពារសិទ្ធិរបស់សហគមន៍។
ក្នុងសំណេរដើម ពួកគេបន្តថា៖ «យើងមិនដែលភ្លេចសោះឡើយអំពីភាពអយុត្តិធម៌មួយនេះ ហើយនឹងបន្តប្រមូលសំឡេងគាំទ្រ ដើម្បីទាមទារឲ្យពួកគេមានសេរីភាពឡើងវិញ»។
ការទាមទារនេះ ធ្វើឡើងក្នុងយុទ្ធនាការសរសេរដើម្បីសិទ្ធិ (Write for Rights) របស់អង្គការលើកលែងទោសអន្តរជាតិ (Amnesty International) ដោយក្រុមមាតាធម្មជាតិ រួមជាមួយសកម្មជនបរិស្ថាននៅប្រទេសបារាំង បានធ្វើពិធីអុជទៀននៅក្បែរប៉ម អេហ្វែល ថៅអឺ (Eiffel Tower) ដើម្បីសេរីភាពសកម្មជនទាំង៥រូប។
សកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ អ្នកស្រី ស៊ុន រដ្ឋា ប្រាប់វីអូឌី នៅថ្ងៃទី២៧ ខែវិច្ឆិកាថា ក្នុងយុទ្ធនាការនេះ ចលនាមាតាធម្មជាតិ នឹងជួបជាមួយសកម្មជននៅតាមបណ្ដាប្រទេសនានា នៅទ្វីបអ៊ឺរ៉ុប ដើម្បីធ្វើបទបង្ហាញពីស្ថានភាពបរិស្ថាន និងសកម្មជនដែលកំពុងជាប់ពន្ធនាគារនៅកម្ពុជា។
អ្នកស្រីបន្តថា ការរឹតត្បិតរបស់រដ្ឋាភិបាលលើការបញ្ចេញមតិ និងសកម្មជន កំពុងបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលពុំមានឆន្ទៈក្នុងការការពារបរិស្ថាន និងធនធាននោះឡើយ។
ករណីនេះ អ្នកស្រីបន្តថា ប្រសិនបើរដ្ឋាភិបាលមានឆន្ទៈពិតប្រាកដមែន នោះសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ និងសហគមន៍ការពារបរិស្ថាន គឺជាដៃគូល្អបំផុតដែលរដ្ឋត្រូវសហការជាមួយ។
អ្នកស្រី ស៊ុន រដ្ឋា និយាយថា៖ «សេរីភាពនៅក្នុងការបញ្ចេញមតិរបស់ប្រជាជន និងសកម្មភាពចូលរួមក្នុងការការពារបរិស្ថានវាមិនមែនជាបទឧក្រិដ្ឋទេ[…]បើគោលដៅយើងតែមួយ ហេតុអីយើងមិនសហការជាមួយគ្នា មិនធ្វើជាដៃគូជាមួយគ្នា ក្នុងការថែទាំធនធានធម្មជាតិ ក៏ដូចជាគោរពសិទ្ធិប្រជាពលរដ្ឋ បើកសិទ្ធិសេរីភាពឱ្យប្រជាជននិយាយបញ្ចេញមតិ ហេតុអីក៏ចាំបាច់ធ្វើជាសត្រូវជាមួយគ្នា ដែលចាត់ទុកមាតាធម្មជាតិជាសត្រូវ រហូតទៅដល់ថ្នាក់ចាប់គ្នាដាក់ពន្ធនាគារដោយហិង្សា ដោយការបំពានបែបហ្នឹង»។
អស់រយៈពេលជាង១ឆ្នាំមកហើយ ដែលសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិចំនួន៥រូប ត្រូវបានតុលាការក្រុងភ្នំពេញ កាត់ទោសឱ្យជាប់ពន្ធនាគារក្នុងម្នាក់ចន្លោះពី៦ ទៅ៨ឆ្នាំ ពីបទ រួមគំនិតក្បត់ និងប្រមាថអង្គព្រះមហាក្សត្រ។
ពួកគេទាំង៥រូប រួមមាន កញ្ញា ភួន កែវរស្មី កញ្ញា ឡុង គន្ធា លោក យីម លាងហ៊ី លោក ថុន រដ្ឋា និងលោក លី ចាន់ដារ៉ាវុត ត្រូវបានចាប់ខ្លួនភ្លាមៗក្រោយប្រកាសសាលក្រម នៅថ្ងៃទី២ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ ២០២៤ និងក្រោយមកត្រូវបានបញ្ចូនទៅឃុំឃាំងនៅពន្ធនាគារផ្សេងគ្នាៗ តាមបណ្ដាខេត្ត។
ក្រៅពីសកម្មជនចលនាមាតាធម្មជាតិ ពលរដ្ឋតាមសហគមន៍ និងអ្នកសារព័ត៌មានរាយការណ៍ពីធនធានធម្មជាតិ ក៏រងការរឹតត្បិត និងគំរាមកំហែងផងដែរ ដែលសកម្មភាពនេះ ត្រូវបានអ្នកឃ្លាំមើលចាត់ទុកថា ជាការចូលរួមចំណែកយ៉ាងធំ បើកដៃឱ្យឈ្មួញទុច្ចរិត កាប់ឈើ ជីករ៉ែ បំផ្លិចបំផ្លាញធនធានធម្មជាតិដោយសេរី។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល លោក ប៉ែន បូណា ដើម្បីសុំការឆ្លើយតបបានទេនៅថ្ងៃព្រហស្បតិ៍នេះ។ តាមអត្ថបទចុះផ្សាយរបស់កាសែតបរទេស ម៉ុងហ្គាបេ (Mongabay) កាលពីថ្ងៃទី២៧ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ឱ្យដឹងថា ប្រហែល៥៦ភាគរយ នៃព្រៃឈើដែលបាត់បង់ក្នុងឆ្នាំ២០២៤ គឺស្ថិតនៅក្នុងតំបន់ការពារ។
ជាក់ស្ដែង ដែនជម្រកសត្វព្រៃព្រៃឡង់ បានបាត់បង់ព្រៃឈើចំនួន ជាង ៩ពាន់៣រយហិកតា (៩ ៣៤៦ហិកតា) ខណៈផ្ទៃដីចំនួនជាង៧ពាន់២រយហិកតា (៧ ២៦៨ហិកតា) ផ្សេងទៀត ត្រូវបានឈូសឆាយនៅក្នុងដែនជម្រកសត្វព្រៃបឹងពែរ។
ម៉ុងហ្គាបេ បានលើកឡើងនូវសម្រង់សម្ដីរបស់ លោក ម៉ាកូស ហាដឃើ (Marcus Hardtke) សកម្មជនព្រៃឈើនៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ថា ការកាប់បំផ្លាញព្រៃឈើទ្រង់ទ្រាយធំនៅតែបន្តកើតមាននៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជាដោយឥតឈប់ឈរ ដោយក្រុមអ្នកមានអំណាចបានកំណត់គោលដៅព្រៃអភិរក្សដែលមានតម្លៃខ្ពស់នៅតំបន់ដាច់ស្រយាល ក្រោមការការពារ និងបើកដៃពីរដ្ឋាភិបាល។
ទាក់ទិនរឿងនេះ ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ លោក ស៊ឹង សែនករុណា លើកឡើងថា វត្តមានសកម្មជនក្នុងកិច្ចការពារបរិស្ថាន មិនត្រឹមតែជាភ្នែកច្រមុះតាមដានឧក្រិដ្ឋកម្ម និងការពារធនធានធម្មជាតិប៉ុណ្ណោះទេ តែវាជាការបញ្ជាក់ថារដ្ឋនោះគោរពសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងផ្ដល់សិទ្ធិពេញលេញដល់ពលរដ្ឋ។
លោកបន្តថា រដ្ឋាភិបាលគប្បីដោះលែងពួកគេ និងលើកទឹកចិត្តសកម្មភាពការពារបរិស្ថាន ស្របពេលដែលរដ្ឋហាក់គ្មានសមត្ថភាព ក្នុងការការពារធនធានធម្មជាតិ ក្រោយបទល្មើសនិងការបំផ្លិចបំផ្លាញបន្តកើតមាន។
លោក ស៊ឹង សែនករុណា ថ្លែងថា៖ «ឱ្យពួកគេមានសេរីភាព ដើម្បីវិលត្រឡប់មកបំពេញតួនាទី និងតួនាទីរបស់ខ្លួនក្នុងការការពារ ធនធានធម្មជាតិ បរិស្ថាន និងព្រៃឈើ នេះឡើងវិញ ដើម្បីឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ គេមានជំនឿ និងជឿជាក់ថារដ្ឋាភិបាលពិតជាមានឆន្ទៈ ក្នុងការការពារបរិស្ថាន និងធនធានធម្មជាតិ ឬក៏ព្រៃឈើហ្នឹងមែន»។
ផ្ទុយពីតុលាការកម្ពុជា សហគមន៍អន្តរជាតិ បានថ្កោលទោសការចោទប្រកាន់ និងវិធានចាប់ខ្លួនលើយុវជនចលនាមាតាធម្មជាតិនេះ ដោយចាត់ទុកជាការផ្តល់សញ្ញាអាសន្នដល់បរិស្ថាន និងសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា ដែលរដ្ឋាភិបាលចាំបាច់ត្រូវដោះលែងពួកគេវិញដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ។
សហភាពអឺរ៉ុប បាននិយាយលើគេហទំព័ររបស់ខ្លួន នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៤ថា ខ្លួននិងរដ្ឋសមាជិកមាន បែលហ្ស៊ិក ដាណឺម៉ាក បារាំង ហ្វាំងឡង់ អាល្លឺម៉ង់ ហូឡង់ និងស៊ុយអែត មានការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំងអំពីការកើនឡើងនៃការបៀតបៀន និងការចាប់ខ្លួនអ្នកការពារសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា។ ហើយថា សាលក្រមចុងក្រោយបំផុតស្តីពីសកម្មជនបរិស្ថាន Mother Nature Cambodia គឺជាបញ្ហាដែលគួរឱ្យព្រួយបារម្ភខ្លាំង។
បញ្ហានេះ សហភាពអឺរ៉ុប ជំរុញឱ្យកម្ពុជាប្រកាន់ភ្ជាប់នូវស្តង់ដារប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស រួមទាំងសិទ្ធិទទួលបានការតវ៉ាដោយសន្តិវិធី។
ជាមួយគ្នានេះ អង្គការ Right Livelihood ដែលធ្លាប់ផ្តល់ពាន់រង្វាន់ឱ្យក្រុមចលនាមាតាធម្មជាតិ បានថ្កោលទោសសាលក្រមកាត់ទោសសកម្មជនបរិស្ថានជារឿងអយុត្តិធម៌ និងទាមទារឱ្យដោះលែងសកម្មជនទាំងនោះដោយឥតលក្ខខណ្ឌ។
អង្គការគូសបញ្ជាក់ថា អ្នកទាំងបួននាក់ត្រូវបានចាប់ខ្លួនដោយហិង្សា។ ចំណែក សហរដ្ឋអាមេរិក ក៏បង្ហាញក្តីព្រួយបារម្ភចំពោះសាលក្រមកាលពីនៅថ្ងៃទី២ ខែមិថុនា ដែលផ្តន្ទាទោសសកម្មជនមាតាធម្មជាតិ និងបានបញ្ជាក់ជំហរថា ខ្លួននៅតែគាំទ្រសេរីភាពបញ្ចេញមតិ និងការចងក្រងជាក្រុម ជាសមាគម ដែលជាធាតុផ្សំសំខាន់នៃអភិបាលកិច្ចប្រជាធិបតេយ្យ។
លើសពីនេះ អាមេរិកនៅតែបន្តប្តេជ្ញាចិត្តចំពោះបំណងប្រាថ្នារបស់ប្រជាជនកម្ពុជា ដើម្បីឱ្យប្រទេសមានភាពរុងរឿង ប្រជាធិបតេយ្យ និងឯករាជ្យជាងនេះ ដែលក្នុងនោះ សំឡេងទាំងអស់ត្រូវបានគេស្តាប់ និងគោរព។
ដោយឡែក ក្រុមអ្នកតស៊ូមតិកម្ពុជា(CAT) ចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍នៅថ្ងៃទី៣ ខែកក្កដា ពោលគឺក្រោយមានការចាប់ខ្លួន១ថ្ងៃ បានហៅវិធានការចាប់ខ្លួននេះ ជាសញ្ញាប្រកាសអាសន្នថ្មីមួយ អំពីគ្រោះមហន្តរាយក្នុងសង្គមកម្ពុជា និងជាសញ្ញាប្រកាសអាសន្ន អំពីភាពធ្ងន់ធ្ងរនៃអំពើអយុត្តិធម៌សង្គម បង្កឱ្យមហន្តរាយជាតិ ហើយថា ចាំបាច់ត្រូវតែមានការតស៊ូដោយពលរដ្ឋកម្ពុជាគ្រប់ទិសទី ដើម្បីស្តារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យឡើងវិញ។
ដូចគ្នានេះដែរ អង្គការ Amnesty International លើកឡើងដែរថា ការកាត់ទោសសកម្មជនយុវជន ជាការវាយប្រហារបន្ថែមទៀតដល់ចលនាបរិស្ថានកម្ពុជា គឺជាការវាយប្រហារដ៏អាក្រក់មួយទៀតដល់សង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា។
ប្រភពនោះ គូសបញ្ជាក់ថា សាលក្រមនេះ ជាសញ្ញាមួយទៀតដែលបង្ហាញថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាគ្មានចេតនាការពារសិទ្ធិសេរីភាពក្នុងការជួបប្រជុំដោយសន្តិវិធី។ អាជ្ញាធរកម្ពុជាត្រូវតែដោះលែងអ្នកការពារបរិស្ថានទាំងអស់នេះជាបន្ទាន់ និងដោយគ្មានលក្ខខណ្ឌ»៕
