អ្នកតាមដាន ជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលបង្ហាញតម្លាភាព ជុំវិញការបោះបង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្នជាមួយថៃ នាពេលបច្ចុប្បន្ននេះ បើខ្លួនអះអាងថា ការបោះបង្គោលនេះមិនធ្វើឱ្យបាត់បង់ដីស្រែចម្ការ ឬទឹកដីខ្មែរទៅប្រទេសថៃ ដូចការចោទប្រកាន់ពិតមែននោះ ត្រូវបើកចំហឱ្យពលរដ្ឋ អ្នកសារព័ត៌មាន និងអ្នកពាក់ព័ន្ធផ្សេងទៀតបានចូលទៅដល់ទីតាំងបោះបង្គោល ជាជាងធ្វើបដិសេធ តែលើបណ្តាញសង្គម និងប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយរដ្ឋ តែគំរាមមិនឱ្យពលរដ្ឋមិនឱ្យដឹងឮបញ្ហានេះ។
កាលពីថ្ងៃទី៣០ ខែវិច្ឆិកា រដ្ឋាភិបាល បញ្ចេញអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរបស់ខ្លួនចំនួន៣រូប តាមរយៈទូរទស្សន៍ជាតិកម្ពុជា ដើម្បីបកស្រាយការបោះបង្គោលបណ្ដោះអាសន្ន នៅកំណាត់ខ្សែព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃចន្លោះបង្គោលលេខ៤២-៤៧ និង៥២-៥៩។
ក្នុងនោះ លោក ស្រ៊ឺ បូរ៉ា អគ្គនាយកបច្ចេកទេសកិច្ចការព្រំដែន និយាយថា ការបោះបង្គោះព្រំដែនបណ្តោះអាសន្នជាមួយថៃ គឺយោងតាមឯកសារបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៤-១៩០៧ ព្រមទាំងកំណត់ហេតុបោះបង្គោលព្រំដែនឆ្នាំ១៩០៨-១៩០៩ និងឆ្នាំ១៩១៩-១៩២០ ជាឯកសារអន្តរជាតិទទួលស្គាល់។
លោកបញ្ជាក់ថា ដំណើរការបោះបង្គោលព្រំដែនជាមួយថៃនេះ ធ្វើឡើងទៅតាមដំណាក់កាលជំហ៊ានៗ ដោយមានការឯកភាពពីភាគីថៃ។
ចំណែក រដ្ឋលេខាធិការប្រចាំការនៃរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន លោក អ៊ិត សុត្ថា បានបញ្ជាក់ថា ការកំណត់ខណ្ឌសីមាកម្ពុជា-ថៃ ជាកិច្ចការបច្ចេកទេស ហើយមានឯកសារគតិយុត្ត និងភស្តុតាងបន្សល់ទុកពីសម័យអាណាព្យាបាលបារាំង។
យ៉ាងនេះក្តី រដ្ឋលេខាធិការ នៃរដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន លោក ឡាយ សៀងលី បានទទួលស្គាល់ថា បង្គោលលេខ៤៣ ដែលសល់ពីសម័យបារាំង បានកប់ចូលក្នុងដីស្រែរបស់ប្រជាជនថៃ។
លោកអះអាងថា បង្គោលលេខ៤៣ ស្ថិតនៅចន្លោះភូមិយាងដង្គំរបស់កម្ពុជា និងភូមិគោកធ្យូងរបស់ថៃ ដែលត្រូវបានកប់ក្នុងដីស្រែរបស់ពលរដ្ឋថៃ ដែលក្រុមការងារបច្ចេកទេសព្រំដែន ជីករកឃើញលើដីថៃ។
លោកថា៖ «ពេលយើងជីកទៅ យើងបានប៉ះឃើញបង្គោលលេខ៤៣ គឺនៅទ្រង់ទ្រាយទាំងវែងតែម្តងដោយគេកប់ចោលជីកនៅក្នុងវាស្ថិតនៅក្នុងដីស្រែរបស់ប្រជាជនថៃ ដែលកំពុងធ្វើសព្វថ្ងៃកប់ប្រមាណជាជិតកន្លះម៉ែត្រ តែដោយសារយើងជីកអីចឹង ការសិក្សាស្រាវជ្រាវការអនុវត្តទៅតាមឯកសារហើយនិងបច្ចេកទេសរបស់យើង គឺមានភាពជាក់លាក់ខ្ពស់ យើងអាចរកឃើញរបស់ដែលបាត់ទៅឲ្យប្រជាជននៅក្នុងតំបន់នោះមិនបានដឹង ហេតុនេះសុំបញ្ជាក់ថានេះគឺជាទីតាំងត្រឹមត្រូវពិតប្រាកដ»។
ការបកស្រាយរបស់អ្នកជំនាញព្រំដែនរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះ ក្រោយពីរងការរិះគន់ថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ទទួលស្គាល់បង្គោលឡាក់លេខ៤៣ និងបង្គោលមួយចំនួនទៀត លើដីបច្ចុប្បន្ន ធ្វើឱ្យកម្ពុជាបាត់បង់ដីពី ២ទៅ៣គីឡូម៉ែត្រ ទៅថៃ ដោយថាបង្គោលលេខ៤៣និង៤៥ជាដើម ថៃបានលួចរំកិលចូលដីខ្មែររួចហើយ មុនមានកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំងដែលមានបទពិសោធន៍កិច្ចការព្រំដែន លោក អ៊ុំ សំអាន ចាត់ទុកថា ការបកស្រាយអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរបស់រដ្ឋាភិបាល ហាក់ផ្ទុយស្រឡះពីការពិតទាំងស្រុង។
លោកថា ការបកស្រាយរបស់ក្រុមអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរដ្ឋាភិបាលនេះ ជាចេតនាជួយបិទបាំងកំហុសមេដឹកនាំគ្រួសារហ៊ុន កុំឱ្យមហាជនខ្មែរខឹងសម្បារ ដែលពួកគេបានកាត់ដីទៅថៃ ដើម្បីសន្តិភាព និងអំណាច។
សម្រាប់ លោក សំអាន នៅតែអះអាងថា បង្គោលឡាក់លេខ៤២-៤៣ ដែលជាបង្គោលចាស់ ត្រូវបានថៃលួចរំកិលចូលដីខ្មែរប្រមាណ ២គីឡូម៉ែត្រកន្លះ ហើយថៃបានរំលោភយកប្រាសាទបុរាណខ្មែរ ស្តុកកក់ធំ នៅឆ្នាំ១៩៩១។
លោកថា៖ «លោក ញឹក ប៊ុនឆៃ បញ្ជាក់ថា បង្គោលលេខ៤៣ហ្នឹង កាលពីមុននៅខាងលិចប្រាសាទស្តុកកក់ធំ មានន័យថា បើគិតទៅក្នុងដីថៃសព្វថ្ងៃ ២គីឡូម៉ែត្រជាងពីរម៉ែត្រកន្លះ សព្វថ្ងៃបង្គោលលេខ៤៣ហ្នឹងមកនៅភូមិព្រៃចាន់ ចូលដីខ្មែរយើងពីរគីឡូម៉ែត្រជាង ពីរម៉ែត្រកន្លះ អ៊ីចឹងអ្វី មានន័យថា ថៃលួចរំកិលបង្គោល៤៣ ពីមុននៅខាងលិចប្រាសាទ ឥឡូវមកនៅភូមិព្រៃចាន់ចូលដីខ្មែរយើង២គីឡូម៉ែត្រជាង អ៊ីចឹងគណៈកម្មការរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និង លោក ឡាំ ជា នេះគឺអ្នកជំនាញរបស់គាត់បកស្រាយថាបង្គោលលេខ៤៣ នៅទីតាំងចាស់គឺជារឿងមិនត្រឹមត្រូវទេ»។
លើសពីនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន បានសរសេរលើហ្វេសប៊ុកថា វីដេអូនេះផ្ញើជូន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត និងលោក អ៊ី ឈាន ដែលចង់ឱ្យខ្ញុំបង្ហាញភស្តុតាង និងសាក្សីរស់ ដែលបញ្ជាក់ថា ការបោះបង្គោលបណ្តោះអាសន្ននៅស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបង ដែលធ្វើឱ្យបាត់បង់ដីស្រែចំការរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរ។
លោកបន្តថា ពលរដ្ឋខ្មែរដែលបាត់បង់ដីស្រែចំការ ដោយសារការបោះបង្គោលបណ្តោះអាសន្ននេះ គឺជាសាក្សីរស់និងជាភស្តុតាងដ៏សំខាន់ ក្នុងការបង្ហាញពីការកាត់ទឹកដីខ្មែរឱ្យថៃ ដើម្បីដូរយកសន្តិភាព និងអំណាច។ ដូច្នេះ ការបោះបង្គោលបណ្តោះអាសន្ន នៅចន្លោះបង្គោលលេខ៥២ដល់លេខ៥៩ នៅស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបង ធ្វើឱ្យបាត់បង់ទឹកដីខ្មែររាប់រយគីឡូម៉ែត្រការ៉េ។
លោកអះអាងថា កាលពីថ្ងៃទី០៣ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ មានការប៉ះសម្តីគ្នាខ្លាំងៗ រវាងទាហានថៃ និងពលរដ្ឋខ្មែរ នៅពេលដែលទាហានថៃបានចូលមកបោះតម្រុយបង្គោលបណ្តោះអាសន្ន ដើម្បីកំណត់ខ្សែព្រំដែនដោយការបោះតម្រុយបង្គោលបណ្តោះអាសន្ននោះ ប៉ះចំលើដីស្រែរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅស្រុកកំរៀង ខេត្តបាត់ដំបង។ ពលរដ្ឋខ្មែរក្លាហានណាស់ ទោះបីទាហានថៃមានកាំភ្លើងនៅក្នុងដៃក៏ដោយ ក៏ពួកគាត់មិនខ្លាចដែរ ព្រោះដីស្រែចំការជាអាយុជីវិតរបស់ពួកគាត់។
ពលរដ្ឋនិយាយថា៖ «ឯងឈរលើដីឯង អញឈរលើដីអញ អញមករស់នៅលើទីតាំងនេះតាំងពីមុនឆ្នាំ១៩៧៩មក»។
ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា ការបញ្ចេញអ្នកជំនាញកិច្ចការព្រំដែនរបស់រដ្ឋាភិបាលនេះ ច្បាស់ណាស់ជាចេតនា ដើម្បីជួយបិទបាំងកំហុសមេដឹកនាំ ដែលធ្វើឱ្យបាត់ដីថៃ។
លោកយល់ថា ការបោះបង្គោលព្រំដែនបណ្តោះអាសន្នជាមួយថៃនេះ មិនស្ថិតនៅដីជាក់ស្តែងនោះទេ ព្រោះពលរដ្ឋរស់នៅជាប់ព្រំដែន និងអតីតមេទ័ពខ្មែរតស៊ូតាមព្រំដែនថៃ លោក ញឹក ប៊ុនឆៃ ធ្លាប់បញ្ជាក់ថា បង្គោលឡាក់លេខ៤៣ ត្រូវថៃលួចរំកិលចូលដីខ្មែរជិត៣គីឡូម៉ែត្រ។
លោកថា៖ «ពួកហ្នឹងចេញមកអះអាងគ្រាន់តែចេញមកការពារហេតុផលរបស់ ហ៊ុន ម៉ាណែត ទេ ហើយហេតុផលរបស់លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គ្មានហេតុផលបច្ចេកទេសទេ គឺហេតុផលនយោបាយ មុខមាត់នយោបាយរបស់គាត់អី គាត់ចេះតែអះអាងទៅដោយគ្មានរឿងជាក់ស្ដែងរឿងពិតទេ រឿងពិតរឿងជាក់ស្ដែងនោះប្រជាពលរដ្ឋកំពុងតែបារម្ភរឿងបាត់ដីស្រែចម្ការបាត់ភូមិគាត់នោះ អាហ្នឹងដែលពួកគាត់បារម្ភ ហើយពួកគាត់បារម្ភហើយមិនត្រូវបានគេឲ្យគាត់និយាយទៀត មិនត្រូវបានគេថតផ្សព្វផ្សាយទៀត គឺគេបំបិទមាត់ពួកគាត់ហ្នឹងយ៉ាងស្ងៀមស្ងាត់ ហើយរង់ចាំទទួលលទ្ធផលសម្រេចរបស់រដ្ឋាភិបាល ហើយប្អូនមើលទៅសេចក្តីសម្រេចរដ្ឋាភិបាល វាអ្វីដែលថៃចង់បានហ្នឹង»។
យ៉ាងនេះក្តី លោក ម៉ែន ណាត យល់ថា ដើម្បីបង្ហាញតម្លាភាព និងភាពស្មោះត្រង់ចំពោះជាតិ មាតុភូមិ និងប្រជារាស្រ្តខ្មែរ រដ្ឋាភិបាល ត្រូវបញ្ជូនសំណុំរឿងព្រំដែនទាំងនេះទៅតុលាការ ICJ ដើម្បីកាត់ក្តី។
លោកថា៖ «ឈប់គិតគូរពីរឿងថៃដាក់សម្ពាធតែរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ត្រូវតែភ្ញាក់រឭកទេ ហៅអ្នកជំនាញខ្មែរគ្រប់ទិសទីមកហើយ អ្នកប្រឆាំងអីមកជុំគ្នាជជែកគ្នាដោះលែងអ្នកជាប់ឃុំមនសិការឱ្យអស់ទៅ ហើយនាំគ្នាជជែកវែកញែកពីការវាស់វែងផែនទីហ្នឹងបានត្រឹមត្រូវ ដើម្បីកំណត់ផ្ទៀងផ្ទាត់លើដីជាក់ស្ដែងហើយពេលនោះ បើជាសិនជាថៃនឹងមិនព្រម មានតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិដាក់ប្ដឹងគ្នា ដើម្បីដោះស្រាយគ្នាទៅហើយហៅប្រទេសបារាំងមកជជែកមក ព្រោះបារាំងជាម្ចាស់អាណានិគមលើកម្ពុជា»។
ជុំវិញការចោទនេះ នាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជាលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ធ្លាប់ចោទក្រុម លោក អ៊ុំ សំអាន ថា ការចោទប្រកាន់រដ្ឋាភិបាលធ្វើឱ្យបាត់ដីទៅថៃ ថាជាក្រុមគ្មានជំនាញកិច្ចការព្រំដែន ហើយថា រដ្ឋាភិបាលអាចនឹងផ្តល់អ្នកជំនាញទៅបើកវគ្គខ្លីដល់ពួកគេបានពីជំនាញព្រំដែននេះ។
ជាការឆ្លើយតប លោក អ៊ុំ សំអាន បានបកវិញថា ក្រុមលោកមិនចង់រៀនជំនាញបច្ចេកទេសពីរបៀបកាត់ទឹកដីឱ្យបរទេសពីក្រុមជំនាញព្រំដែនរបស់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នោះទេ។
តែផ្ទុយទៅវិញ ក្រុមលោកចង់ឱ្យ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត បញ្ចូនក្រុមជំនាញព្រំដែនរបស់គាត់មកអាមេរិក ដើម្បីឱ្យលោកបានបង្រៀនពួកគេពីជំនាញបច្ចេកទេសព្រំដែន ក្នុងការការពារទឹកដីខ្មែរ ជាជាងការកាត់ទឹកដីខ្មែរឱ្យបរទេសជិតខាង។
ដោយឡែក ក្រមព្រហ្មទណ្ឌមាត្រា៤៤០ ចែងថា «អំពើប្រគល់ឱ្យរដ្ឋបរទេស ឬភ្នាក់ងារបរទេសនូវដែនដីជាតិទាំងស្រុង ឬមួយផ្នែក ជាអំពើក្បត់ជាតិ ត្រូវផ្តន្ទាទោសដាក់ពន្ធនាគារអស់មួយជីវិត»៕
