បទពិសោធន៍នៃការអត់ធ្មត់ ដើម្បីគោរពបទឈប់បាញ់ក្នុងជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃជាង៥ខែទៅនេះ ជំរុញឱ្យមានការលើកឡើងថា ដើម្បីការពារបូរណភាពទឹកដី កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវតែពង្រឹងសមត្ថភាពវិស័យយោធាឱ្យខ្លាំង រួមទាំងពង្រឹងផ្ទៃក្នុងជាតិឡើងវិញ ទើបអាចទប់ទល់សត្រូវឈ្លានពានបាន។
ការលើកឡើងនេះ ចំពេលយោធាថៃបើកការបាញ់ប្រហារទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកទី២ ទាំងជើងគោក និងជើងអាកាស ទោះមានបទឈប់បាញ់ដែលធ្វើឡើងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី កាលពីថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោមយន្តការអាស៊ាន និងផ្តួចផ្តើមគំនិតដោយប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ ក្តី។
ជុំវិញរឿងនេះ តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា ជាបទពិសោធន៍នៃការគោរពបទឈប់បាញ់នេះ ថៃបានឈ្លានពានដីខ្មែរតាមទំនើងចិត្ត បាញ់សម្លាប់ពលរដ្ឋខ្មែរ ចូលចាប់ទាហានខ្មែរ តែមិនមានអន្តរជាតិណាអាចជួយកម្ពុជាបានទេ។
បន្ថែមលើនេះ លោកថា ទោះកម្ពុជាមានចិន និងវៀតណាម ជាសម្ព័ន្ធមិត្តក្តីតែពេលមានសង្រ្គាមជាមួយថៃ ប្រទេសទាំងនោះហាក់ស្ងៀមស្ងាត់ទៅវិញ។
ក្នុងន័យនេះ លោកថា កម្ពុជាធ្វើទំនើបកម្មយោធា ពង្រឹងផ្ទៃក្នុងជាតិ ងាកទៅរកការផ្សះផ្សាជាតិ ឯកភាពជាតិជាធ្លុងមួយ ទើបអាចទប់ទល់បរទេសឈ្លានពានបាន។
លោកថា៖ «ត្រូវខ្លាំងខ្លួនឯងកម្ពុជា ត្រូវពង្រឹងសមត្ថភាពយោធារបស់ខ្លួន តាមរយៈការបំពាក់សម្ភារៈយោធាទំនើបៗ គឺកម្ពុជាត្រូវមានយន្តហោះចម្បាំង ត្រូវមានដ្រូនចម្បាំង ត្រូវមានកាំភ្លើងបាញ់ទម្លាក់យន្តហោះ ឬក៏ហៅថាសំណាញ់មេឃ និងសម្ភារៈយោធាទំនើបៗ ដទៃទៀត ដែលយើងអាចទិញពីអាមេរិក ពីចិន ពីរុស្សី អីក៏បាន ដើម្បីការពារដែនអាកាសរបស់យើង ហើយត្រូវមានទំនាក់ទំនងការទូតល្អជាមួយប្រទេសនៅលើពិភពលោក ហើយត្រូវស្ដារប្រជាធិបតេយ្យ ងាកមកគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងមានការរួបរួមជាតិទាំងមូល ទើបខ្មែរយើងខ្លាំងអាចការពារទឹកដីខ្មែរយើងបាន»។
ក្នុងជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃនេះ ក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា បានឱ្យដឹងថា យោធាថៃ បានប្រើប្រាស់សព្វាវុធធុនធ្ងន់គ្រប់ប្រភេទ និងការដាក់ពង្រាយទាហានដ៏ច្រើនលើសលុប ដើម្បីទន្ទ្រានយកទឹកដីកម្ពុជា។
សម្រាប់ កម្ពុជា នេះគឺជាការរំលោភយ៉ាងច្បាស់ លើធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិ ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និងគោលការណ៍ជាមូលដ្ឋាននៃច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយសកម្មភាពដែលគ្មានការទទួលខុសត្រូវ និងខុសច្បាប់បែបនេះបង្កគ្រោះថ្នាក់យ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត មិនត្រឹមតែសម្រាប់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពក្នុងតំបន់ប៉ុណ្ណោះទេ ប៉ុន្តែថែមទាំងមូលដ្ឋានគ្រឹះនៃសណ្តាប់ធ្នាប់អន្តរជាតិផងដែរ។
កម្ពុជាអំពាវនាវឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ ថ្កោលទោស និងចាត់វិធានការលើទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃ ដើម្បីសន្តិភាព និងសន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវរាល់ទង្វើឈ្លានពានកម្ពុជា ដែលបានកើតឡើងជាថ្មីទៀត ចាប់តាំងពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ មក។
យ៉ាងណា អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ យល់ថា ជម្លោះព្រំដែនជាមួយថៃនេះ ផ្តល់ជាមេរៀនដ៏សំខាន់សម្រាប់កម្ពុជាថា បើខ្មែរមិនខ្លាំងផ្នែកយោធាដោយខ្លួនឯងទេ គ្មានបរទេសណាមកជួយខ្មែរបានទេ។
ជាងនេះទៀត លោកថា វាដល់ពេលហើយដែលរដ្ឋាភិបាល ត្រូវដោះលែងអ្នកនយោបាយជំទាស់ សកម្មជនសង្គម ដើម្បីផ្សះផ្សាជាតិ ទើបធ្វើឱ្យខ្មែរខ្លាំងទប់ទល់សត្រូវឈ្លានពាន ក្នុងរយៈពេលយូរទៀត។
លោកថា៖ «កម្ពុជាគឺត្រូវត្រៀមខ្លួនហើយនឹងចាប់ផ្តើមវិនិយោគទៅលើសព្វាវុធទំនើបៗ ដូចជាយន្តហោះចម្បាំង ធ្វើយ៉ាងម៉េចនៅក្នុងរយៈពេល៥ឆ្នាំយ៉ាងយូរ ឲ្យបានដប់គ្រឿង និងមីស៊ីលបាញ់រយៈចម្ងាយមធ្យម ឲ្យបានយ៉ាងតិចណាស់ ក៏ត្រឹម១០០គ្រាប់ ឬក៏ច្រើនជាងហ្នឹងតាមតែអាចធ្វើទៅបាន។ រដ្ឋាភិបាលក៏ដូចជាគណបក្សកាន់អំណាច គួរងាកទៅរកការចរចាផ្ទៃក្នុងនយោបាយជាតិ ជាមួយនឹងគណបក្សក្រៅរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីដាក់ចេញនូវយុទ្ធសាស្ត្រផ្សេងៗនិងរៀបចំ និងប្រមូលនូវធាតុចូល ដើម្បីធ្វើជាមូលដ្ឋាននៅក្នុងការធ្វើសេចក្ដីសម្រេចចិត្ត តើត្រូវការពារជាតិចេញពីជ្រុងណា»។
ចំពេលថៃឈ្លានពានដីខ្មែរនេះ លោក មូន ពេជ្យ នាយទាហានកម្ពុជាដែលបញ្ចប់ការសិក្សានៅសាលាបណ្ឌិតសភាយោធាអាមេរិក ក៏បានដាក់លិខិតតវ៉ាជាផ្លូវការទៅកាន់សភា និងព្រឹទ្ធសភាអាមេរិក ដើម្បីប្ដឹងថៃដែលប្រើសព្វាវុធអាមេរិកឈ្លានពានកម្ពុជាដោយខុសច្បាប់ និងបង្កគ្រោះថ្នាក់ធ្ងន់ធ្ងរមកលើប្រជាជនខ្មែរ។
បើតាម លោក មូន ពេជ្យ លិខិតនេះ បើទោះបីមិនអាចបញ្ឈប់សកម្មភាពរបស់យោធាថៃភ្លាមៗបាន ប៉ុន្តែវាជាសំឡេងទៅកាន់អន្តរជាតិ ឲ្យបានដឹងពីការឈ្លានពានដោយខុសច្បាប់របស់ថៃ មកលើកម្ពុជា និងឧក្រិដ្ឋកម្មរបស់ពួកគេមកលើប្រជាជនខ្មែរ។
ដោយឡែក អ្នកច្បាប់ និងជាអ្នកវិភាគឯករាជ្យ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត បញ្ចេញមតិលើហ្វេសប៊ុកលោកថា សង្រ្គាមជាមួយថៃនេះ បើកម្ពុជាពុំតដៃប្រាកដណាស់ គ្មានអន្ដរជាតិណាចេញសេចក្ដីថ្លែងការណ៍ដែរ។
លោកថា ដូចឃើញស្រាប់ជាង ៥ខែ យោធាថៃប្រមាថខ្មែរ តែអន្ដរជាតិគ្មានមាត់មួយម៉ាត់ ហើយបើនិយាយពី AOT នៅថៃថែមទាំងនិយាយថា ថៃត្រូវ នៅខ្មែរនិយាយថាខ្មែរត្រូវ បើទូតដូចគ្នា នៅថៃថាថៃត្រូវ នៅខ្មែរថាខ្មែរត្រូវ ឯណាការពិត និងយុត្តិធម៌សម្រាប់កម្ពុជា គឺគ្មានឡើយ បើគ្មានប្រយោជន៍សម្រាប់ពួកគេ។
លោក ចាន់ឡូត សង្កត់ធ្ងន់ថា ងាកមកមើលអាមេរិក គឺបានបាត់បង់ឧត្តមភាព និងការទទួលខុសត្រូវហើយ ដោយមិនត្រឹមតែជំរុញឱ្យថៃដោះលែងចំណាប់ខ្មាំងទាំង១៨នាក់ពុំបានទេ ថែមទាំងថៃប្រើយន្ដហោះទម្លាក់គ្រាប់លើខ្មែរជាលើកទី២ទៀត នេះមិនរាប់បញ្ចូលថៃប្រើឧបករណ៍អាមេរិករាវមីនឈ្លានពានខ្មែរផង។
កាលពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥នេះ កម្ពុជា-ថៃ បានប៉ះទង្គិចគ្នាដោយអាវុធរយៈពេល៥ថ្ងៃម្តងហើយ រហូតដល់ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ទើបមានបទឈប់បាញ់ ក្រោមការសម្របសម្រួលពីយន្តការអាស៊ាន ក្រោមគំនិតផ្តួចផ្តើមរបស់ប្រធានាធិបតីអាមេរិក លោក ដូណាល់ ត្រាំ។
ប៉ុន្តែជាង៥ខែមកនេះ ថៃមិនបានគោរពបទឈប់បាញ់នេះទេ ហើយបន្តឈ្លានពានកម្ពុជា រហូតមានការផ្ទុះអាវុធទ្រង់ទ្រាយធំជាលើកទី២ ក្រោយកម្ពុជាអស់ការអត់ធ្មត់ ប្រកាសប្រើសិទ្ធតបត ដើម្បីការពារទឹកដី៕
