ខណៈកម្ពុជាមិនទាន់បានបញ្ចេញប្រតិកម្មជាផ្លូវការណ៍ណាមួយ ចំពោះការគំរាមរិតត្បិតលើការដឹកទំនិញតាមសមុទ្រពីសំណាក់ភាគីថៃ តំណាងក្រុមហ៊ុនអាមេរិកជាង៨០០នៅកម្ពុជាបានប្រាប់រដ្ឋាភិបាលអាមេរិក តាមរយៈស្ថានទូតសហរដ្ឋអាមេរិកប្រចាំនៅកម្ពុជា ពីក្តីបារម្ភរបស់ពួកគេក្នុងការធ្វើអាជីវកម្មនៅកម្ពុជា ខណៈបច្ចុប្បន្នមានជនជាតិអាមេរិករាប់ពាន់នាក់កំពុងធ្វើអាជីវកម្មនិងរស់នៅកម្ពុជា។
តាមរយៈលិខិតមួយច្បាប់ចុះថ្ងៃទី១៥ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ លោក Casey Barnett ប្រធានសភាពាណិជ្ជកម្មអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា (AmCham) ផ្ញើជូនលោកស្រី Bridgette Walker ភារធារីនៃស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំនៅកម្ពុជា បានស្នើឲ្យស្ថានទូតបញ្ជូនសារទៅរដ្ឋាភិបាលអាមេរិក អំពីក្ដីបារម្ភរបស់ពួកគេ ពាក់ព័ន្ធនឹងការព្រមានពីការរិតត្បិតរបស់យោធាថៃ ដែលថា កំពង់ផែរបស់កម្ពុជា «មានហានិភ័យខ្ពស់» និងបិទផ្លូវដឹកជញ្ជូនប្រេងឥន្ធនៈ និងទំនិញដែលមានសក្តានុពលយុទ្ធសាស្ត្រផ្សេងទៀត។
បើតាមលោក Casey Barnett បច្ចុប្បន្នមានក្រុមហ៊ុនអាជីវកម្មដែលគ្រប់គ្រងដោយជនជាតិអាមេរិកប្រមាណ ៨៦៥ ក្រុមហ៊ុន បានចុះឈ្មោះនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ហើយក្រុមហ៊ុនរាប់រយទៀត បាននិងកំពុងធ្វើការរួមគ្នាជាមួយក្រុមហ៊ុនផលិតរបស់កម្ពុជា ដើម្បីផលិតទំនិញសម្រាប់ម៉ាកយីហោអាមេរិក។ ក្រុមហ៊ុនទាំងនេះ តំណាងឱ្យការវិនិយោគរបស់សហរដ្ឋអាមេរិក ជាច្រើនពាន់លានដុល្លារនៅក្នុងប្រទេសកម្ពុជា ខណៈពាណិជ្ជកម្មភាគច្រើន រវាងសហរដ្ឋអាមេរិក និងកម្ពុជា ត្រូវបានធ្វើឡើងតាមរយៈការដឹកជញ្ជូនតាមសមុទ្រ។
កាលពីថ្ងៃទី១៤ ខែធ្នូ លោក ណៈរា ឃុនថូធម (Nara Khunthuthom) ជំនួយការអ្នកនាំពាក្យកងទ័ពជើងទឹកភូមិន្ទថៃ បានពិពណ៌នាអំពីសំណើរបស់យោធាថៃក្នុងការទប់ស្កាត់ និងត្រួតពិនិត្យការដឹកជញ្ជូនប្រេងឥន្ធនៈ និងការផ្គត់ផ្គង់ផ្សេងទៀតទៅកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ក៏ដូចជាការប្រកាសរិតត្បិតការដឹកជញ្ជូនតាមផ្លូវសមុទ្ររបស់កម្ពុជា ដោយចាត់ទុកកំពង់ផែរបស់កម្ពុជាថាជា «តំបន់មានហានិភ័យខ្ពស់»។ នេះបើតាមសារព័ត៌មានថៃមួយចំនួន។
រដ្ឋលេខាធិការដ្ឋានកិច្ចការព្រំដែន និងស្ថាប័នដទៃទៀតរបស់រដ្ឋាភិបាល មិនឃើញបញ្ចេញប្រតិកម្មចំពោះការលើកឡើងរបស់ថៃ ពីការរឹតត្បិតការដឹកទំនិញតាមច្រកសមុទ្ររបស់កម្ពុជានេះទេ។
ប៉ុន្តែលោក ផន រឹម អ្នកនាំពាក្យក្រសួងសាធារណៈការ និងដឹកជញ្ជូន បានបង្ហោះលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកថា ប៉ុន្មានថ្ងៃមកនេះ ឃើញកាសែតថៃដកស្រង់សំដីមន្ត្រីជាន់ខ្ពស់ថៃ ពាក់ព័ន្ធពីការព្រមានបិទរាំងខ្ទប់ដំណើរនាវាចរដឹកទំនិញតាមផ្លូវសមុទ្រឆ្លងកាត់ឈូងសមុទ្រថៃចូលមកកាន់ប្រទេសកម្ពុជា ដោយមន្ត្រីថៃទាំងនោះ យកលេសផ្សេងៗមកសំអាង ក្នុងគោលដៅចិញ្ចឹមមហិច្ចតាឈ្លានពាន បង្កសង្គ្រាម ពង្រីកជម្លោះជាមួយកម្ពុជា។
លោកផន រឹមបន្តថា៖ «កម្ពុជាមិនមែនក្មេងបៀមដៃ។ កម្ពុជាបានគិតគូររឿងនេះ និងបានត្រៀមលក្ខណៈរួចរាល់ ឆ្លើយតបគ្រប់ទម្រង់ ចំពោះមហិច្ឆតាបង្កសង្គ្រាមពង្រីកទំនាស់របស់ថៃ។ កម្ពុជាមានច្រកដឹកទំនិញសមុទ្រចម្រុះ និងប្រទាក់ក្រឡា ដែលមានសក្តានុពល និងធានាបាននូវឯករាជ្យភាព និងម្ចាស់ការលើគ្រប់ទម្រង់ ស្របតាមច្បាប់ និងវិធានអន្តរជាតិ»។
លោក ម៉ែន ណាត ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា បានប្រាប់វីអូឌីនៅថ្ងៃទី១៧ខែធ្នូនេះថា បើផ្អែកតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ថៃគ្មានសិទ្ធិក្នុងការបិទច្រកសមុទ្រកម្ពុជានោះទេ ពីព្រោះរឿងដែនសមុទ្រនេះ វាពាក់ព័ន្ធនឹងប្រទេសមួយចំនួនទៀត។ ប៉ុន្តែលោកថា ពេលនេះថៃព្រហើនខ្លាំងណាស់ លែងសូវខ្វល់រឿងច្បាប់អន្តរជាតិទៀតហើយ។
យ៉ាងណាក្តី សកម្មជនព្រំដែនដែលបានភៀសខ្លួនទៅនៅក្រៅប្រទេសរូបនេះ លើកឡើងថា រឿងនេះ គឺជាផលវិបាកសម្រាប់កម្ពុជា ដោយហេតុថា រឿងដែនសមុទ្រខ្មែរ ត្រូវបានថៃ និងវៀតណាម បង្កើតកិច្ចព្រមព្រៀងខុសច្បាប់ឆ្នាំ១៩៩៧ ចែកសមុទ្រខ្មែរ ៣ម៉ឺនគ.ម.ក្រឡាក្នុងម្នាក់ៗ។ ថៃនិងវៀតណាមធ្វើដូច្នេះបាន នៅក្រោមហេតុផលនៃកិច្ចព្រមព្រៀងដែនទឹកប្រវត្តិសាស្ត្រ ឆ្នាំ១៩៨២ ដែលលោក ហ៊ុន សែន និងមេដឹកនាំវៀតណាម បានព្រមព្រៀងជាមួយគ្នា ។
លោក ម៉ែន ណាត និយាយថា កាលនោះលោក ហ៊ុន សែន យល់ព្រមកាត់កោះត្រល់ និងចង្កោមកោះក្រចកសេះឲ្យវៀតណាម ម្ល៉ោះហើយវាជាផលវិបាកបំផុតសម្រាប់កម្ពុជា នៅរបបដឹកនាំសព្វថ្ងៃ។
អាខោនហ្វេសប៊ុកមួយឈ្មោះ Than MunyRathបានលើកឡើងថាយោងតាមច្បាប់សមុទ្រអន្តរជាតិ (UNCLOS) ប្រទេសថៃ និងវៀតណាម អាចបិទបានតែ “ដែនទឹក” ចម្ងាយ ១២ម៉ៃល៍ពីឆ្នេរសមុទ្ររបស់ខ្លួនប៉ុណ្ណោះ។ វៀតណាមនិងថៃ មិនមានសិទ្ធិបិទផ្លូវទឹកអន្តរជាតិនៅកណ្ដាលឈូងសមុទ្របានទេ។ ប្រភពនេះ លើកឡើងថា នាវាដឹកទំនិញធំៗពីចិន អាមេរិក ឬអឺរ៉ុប អាចធ្វើដំណើរចូលមកកាន់កំពង់ផែក្រុងព្រះសីហនុ ដោយវាងកាត់កណ្ដាលឈូងសមុទ្រ ដោយមិនចាំបាច់ចូលកាត់ដែនទឹករបស់ថៃ ឬវៀតណាមឡើយ។
ទាក់ទងនឹងបញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រកម្ពុជា កាលពីខែមីនាឆ្នាំ២០២៥ លោកនាយករដ្ឋមន្ត្រី ហ៊ុន ម៉ាណែត បានថ្លែងថា បញ្ហាព្រំដែនសមុទ្រ រួមទាំងកោះគជ់ ដែលថៃកំពុងកាន់កាប់ផងដែរ គឺកម្ពុជា-ថៃ មិនទាន់បានចុះកិច្ចព្រមព្រៀងណាមួយនៅឡើយទេ ហើយបច្ចុប្បន្នភាគីទាំងពីរកំពុងធ្វើការចរចា។
លោកថា៖ «យើងនៅបន្តការចរចា យើងនៅមានការទាមទាររបស់យើងពីឆ្នាំ៧២ជំនាន់នោះជំនាន់អី។ ខ្ញុំគ្រាន់តែសូមបញ្ជាក់ថា ព្រំដែនទឹកអី កោះគជ់កោះអី តំបន់ត្រួតស៊ីគ្នានេះ អ្នកខ្លះខំស្អី យើងប្តឹងយើងស្អី? ថាយើងធ្វើឱ្យបាត់ អត់ទាន់មានបាត់ អត់ទាន់មានអីរឿងកន្លែងណាអីណាទេ ព្រំដែនទឹកមិនទាន់បានចរចាឯកភាពគ្នាទេ ហើយការទាមទារនៅដូចខ្សែ៧២អីកាលមុនក៏យើងនៅបន្តទាមទារ ដើម្បីជាមូលដ្ឋានចរចា អត់ទាន់មានលះបង់ស្អី កន្លែងណាទេ ហើយចឹងកុំនិយាយរឿងបិទរឿងស្អីណានោះ»។
ក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា កាលពីខែធ្នូឆ្នាំ២០២៤ បានដាក់លិខិតចំហមួយជូន លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ទាក់ទងនឹងកោះគជ់ និងលំហសមុទ្រខ្មែរ ដោយផ្តល់ជាយោបល់ដល់ លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចាំបាច់ត្រូវប្តឹងប្រទេសថៃ ទៅកាន់តុលាការអន្តរជាតិ ក្នុងសំណុំរឿង«កោះគុត» និងការកំណត់ព្រំដែនសមុទ្រកម្ពុជា-ថៃ។
ក្រុមនេះ បានប្រាប់ថា កម្ពុជាអាចប្រើយន្តការតុលាការណាមួយ ដូចជា តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (International Court of Justice (ICJ)) ឬ តុលាការមជ្ឈត្តិការអន្តជាតិ (Permenent Court of Arbitration (PCA))។ បន្ថែមពីនេះ កម្ពុជាត្រូវប្រើច្បាប់អន្តរជាតិចំនួន៣ យ៉ាងតិចរួមមានសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមឆ្នាំ១៩០៧, កិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ស្តីពីបូរណភាពទឹកដី អធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា និងច្បាប់សមុទ្រ UNCLOS-1982។
ជាមួយនឹងការភ្ញាក់ផ្អើលដែលមិននឹកស្មានថា ថៃគំរាមរិតត្បិតច្រកសមុទ្រកម្ពុជា លោក សុខ សុគន្ធ ហៅ ជែម សុខ អ្នកធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបណ្តាញសង្គម ដែលធ្លាប់បានបញ្ចុះបញ្ចូលលោក ហ៊ុន សែន ឱ្យធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋមួយចំនួន និងស្នើសុំឱ្យដោះលែងសកម្មជននយោបាយ និងសកម្មជនសង្គម តែលោក ហ៊ុន សែន មិនព្រមនោះ និយាយថា លោក ហ៊ុន សែន ដែលត្រូវបានវៀតណាមលើកបន្តុបឱ្យឡើងកាន់អំណាច បានព្រមព្រៀងកាត់ដែនសមុទ្រកម្ពុជាទំហំ ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េ ទៅឱ្យវៀតណាម តាមរយៈសន្ធិសញ្ញាចុះថ្ងៃ៧ ខែកក្កដា ឆ្នាំ១៩៨២។
បើទោះបីជាសន្ធិសញ្ញាខុសច្បាប់ជាមួយវៀតណាមនេះ ត្រូវបានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនិរាករណ៍ចោលហើយក្តី ក៏លោក ហ៊ុន សែន ប្រធានគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានកែប្រែធ្វើឱ្យស្របច្បាប់វិញ តាមរយៈការបង្កើតឱ្យមានសន្ធិសញ្ញាព្រំដែនបំពេញបន្ថែមឆ្នាំ២០០៥ ដែលកាលនោះ លោក ហ៊ុន សែន បានគំរាមរំលាយរបបរាជានិយមចោល បើព្រះមហាក្សត្រខ្មែរមិនព្រមឡាយព្រះហស្ថលេខា លើសន្ធិសញ្ញាបំពេញបន្ថែមដ៏ចម្រូងចម្រាសនេះទេ។ នេះបើតាម លោក ជែម សុខ និង លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រធានស្ថាប័នកិច្ចការព្រំដែននិងអន្តោប្រវេសន៍នៃរដ្ឋាភិបាលស្រមោល២៣តុលានៅក្រៅប្រទេស។
កាលពីដើមឆ្នាំ២០២៥ ឯកអគ្គរដ្ឋទូតបារាំងប្រចាំនៅកម្ពុជា និងឯកអគ្គរាជទូតជប៉ុនប្រចាំនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ បានជំរុញឱ្យកម្ពុជាឆាប់ផ្តល់សច្ចាប័នលើច្បាប់សមុទ្រ(UNCLOS) ដើម្បីការពារដែនសមុទ្រកម្ពុជា។ ក៏ប៉ុន្តែគេមិនឃើញរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនអើពើ ឬក៏ផ្តល់សច្ចាប័នលើច្បាប់អន្តរជាតិដ៏មានសារសំខាន់នេះទេ។
ត្រង់ចំណុចនេះ លោក អ៊ុំ សំអាន ធ្លាប់បានធ្វើអត្ថាធិប្បាយថា រដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនមិនហ៊ានផ្តល់សច្ចាប័នលើUNCLOSទេ ដោយសារតែវាប៉ះពាល់ដល់សន្ធិសញ្ញាឆ្នាំ១៩៨២ ដែលលោកហ៊ុន សែន កាត់ផ្ទៃសមុទ្រកម្ពុជាឱ្យវៀតណាម។
លោក ជែម សុខ បាននិយាយថា កម្ពុជាមិនបានផ្តល់សច្ចាប័នលើUNCLOSនោះទេ ខណៈដែលថៃក៏បានដណ្តើមកាន់កាប់ដែនសមុទ្រខ្មែរ៣ម៉ឺនគីឡូម៉ែត្រការ៉េផងដែរ។
លោកលើកឡើងថា៖ «រាល់កិច្ចព្រមព្រៀង ដែលផ្ទុយពីប្រយោជន៍កម្ពុជា ត្រូវលោក ហ៊ុន សែន ប្រកែកមិនលុបវាចោលទេ។ ដល់យើងមិនលុបវាចោល តាមសុពលភាពកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ២៣ តុលា ១៩៩១ យើងក៏កំពុងមានបញ្ហាអស់នេះ។ តើយើងដឹងទេ? យើងដាក់ដុំថ្មលើក្បាលយើង ហើយស្រែកយំ?»៕
