បើគិតចាប់តាំងពីថ្ងៃទី២៤ ខែកក្កដា រហូតដល់ថ្ងៃទី១៨ខែធ្នូនេះ មានរយៈពេលជាង៥ខែមកហើយ ដែលថៃបានប្រើយន្តហោះចម្បាំង F-16 បើកការវាយលុកបាញ់ស្រោចរំលោភឈ្លានពានចូលមកក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា រហូតដល់មានការទម្លាក់គ្រាប់បែកចង្កោម និងបាញ់ផ្សែងពុល បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់ជនស៊ីវិលខ្មែរ និងកងទ័ពជួរមុខ ទាំងបំពានធម្មនុញ្ញរបស់អង្គការសហប្រជាជាតិ ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និងគោលការណ៍គ្រឹៈច្បាប់អន្តរជាតិមួយចំនួនទៀត។
ប៉ុន្តែជិតកន្លះឆ្នាំមកនេះ គេឃើញមានតែសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលបានចេញអន្តរាគមន៍ឱ្យមានបទឈប់បាញ់ និងថ្មីៗនេះ សហភាពអឺរ៉ុប ក៏បានបង្ហាញការព្រួយបារម្ភពីការកើនឡើងនៃជម្លោះ រួមទាំងប្រទេសបារាំង និងចិន ។
ប៉ុន្តែ មហាមិត្តដែកថែបចិន និងវៀតណាម ដែលជាមិត្តម៉ឺនឆ្នាំ ជាមួយគណបក្សកាន់អំណាចកម្ពុជា មិនបានថ្កោលទោស ឬចាត់វិធានការច្បាប់ទៅលើប្រទេសថៃ ដែលបានប្រើយន្តហោះចម្បាំងទម្លាក់គ្រាប់បែកចង្កោម និងបាញ់ផ្សែងពុល ស្រោចមកលើជនស៊ីវិលខ្មែរស្លូតត្រង់ ក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានកម្ពុជាទាំងកម្រោលនេះទេ។
បញ្ហានេះ ជាការចោទសួរថា មានមូលហេតុចម្បងអ្វីបានជិតកន្លះឆ្នាំហើយ អន្តរជាតិមិនថ្កោលទោសថៃឈ្លានពានខ្មែរ?
មុននឹងធ្វើការវិភាគ ទៅលើប្រធានបទនេះ វីអូឌីសូមរំឭកថា កាលពីរសៀលថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងទ័ពថៃ បានបើកការបាញ់ផ្លោងយ៉ាងសន្ធាប់ជាថ្មីទៀត មកលើទឹកដីកម្ពុជាក្នុងទ្រង់ទ្រាយធំ ហើយកម្ពុជាបានបាញ់តបតការពារខ្លួនក្នុងរយៈពេលប្រមាណជា២៤ម៉ោងក្រោយមក។
នេះគឺជាសង្គ្រាមរំលោភឈ្លានពានក្នុងទ្រង់ទាយធំលើកទី២ ចាប់តាំងពីខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលថៃបានរំលោភទៅនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់លើកទី២ នៅទីក្រុងកូឡាឡំពួរ ដែលចុះហត្ថលេខាដោយនាយករដ្ឋមន្ត្រីនៃប្រទេសទាំងពីរ ក្រោមវត្តមានជាសាក្សីពី លោក ដូណាល់ ត្រាំប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិក និងលោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម នាយករដ្ឋមន្ត្រីម៉ាឡេស៊ី កាលពីថ្ងៃទី២៦ខែតុលា។
គិតត្រឹមថ្ងៃទី១៥ខែធ្នូ ក្រៅពីយន្តហោះF-16របស់ថៃ បានទម្លាក់គ្រាប់បំផ្លាញស្ពានមេទឹកក្នុងខេត្តពោធិ៍សាត់ និងបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនផងនោះ។ យ៉ាងហោចណាស់ បានសម្លាប់ជនស៊ីវិលកម្ពុជា១៨នាក់ និងរងរបួស៧៨នាក់ ថែមទាំងធ្វើឱ្យប្រជាជនភៀសសឹកកើនឡើងដល់ជាង៤០ម៉ឺននាក់ និងសាលារៀនជាង១ម៉ឺនកន្លែងបានបិទទ្វារ ខណៈមកដល់ថ្ងៃទី១៨ខែធ្នូនេះ កងទ័ពថៃនៅតែបន្តបាញ់ផ្លោងចូលមកក្នុងទឹកដីកម្ពុជានៅឡើយ។
បើទោះបីជាសង្គ្រាមបានផ្ទុះឡើងតែនៅក្នុងដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា ដែលបង្កឡើងដោយភាគីថៃដែលជាអ្នករំលោភបទឈប់បាញ់ក្តី ក៏លោក អនុធីន ឆានវីរៈគូន បាននិយាយធ្វើខ្លួនហាក់ដូចជាជនរងគ្រោះទៅវិញ។
កាលពីថ្ងៃទី១៣ខែធ្នូ លោក អនុធីន ប្រកាសថា ប្រទេសថៃ «លែងស្តាប់អ្នកណាទៀតហើយ» និងថែមទាំងចោទសួរថា តើប្រទេសថៃនឹងមានពេលវេលា ដើម្បីការពារអធិបតេយ្យភាពរបស់ខ្លួន និងការពារសុវត្ថិភាពពលរដ្ឋដែរឬទេ ប្រសិនបើប្រទេសថៃបន្តស្តាប់ភាគីខាងក្រៅ ស្របពេលដែលកងទ័ពថៃកំពុងទម្លាក់គ្រាប់ និងបាញ់ផ្លោងបំផ្លាញប្រាសាទ និងភូមិដ្ឋានពលរដ្ឋខ្មែរ។
នៅថ្ងៃទី១៥ខែធ្នូនេះទៀតសោធ លោក នីកនតេជ ផាលាំងគូន (Nikorndej Balankura) អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសថៃ បានថ្លែងថា រដ្ឋាភិបាលថៃបានកំណត់លក្ខខណ្ឌចំនួន៣ ដើម្បីបញ្ចប់ការវាយប្រហារគ្នាតាមព្រំដែនជាមួយកម្ពុជា។ លក្ខខណ្ឌទាំងនោះ រួមមាន កម្ពុជាត្រូវប្រកាសបទឈប់បាញ់មុនហើយត្រូវតែអនុវត្តបទឈប់បាញ់ជាក់ស្ដែង និងចុងក្រោយថៃឱ្យកម្ពុជាត្រូវធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការយ៉ាងពិតប្រាកដ និងស្មោះត្រង់លើការបោសសម្អាតគ្រាប់មីន។ នេះបើតាមកាសែតThe Nationរបស់ថៃ។
ទាក់ទងនឹងភាពនៅតែគឃ្លើនរបស់ថៃនេះ លោក សុក សំអឿន ទីប្រឹក្សាច្បាប់នៃក្រុមមេធាវីអមរិន្នបានប្រាប់វីអូឌីថា ក្នុងកិច្ចការអន្តរជាតិគ្មានយន្តការអ្វី សម្រាប់ដាក់ទណ្ឌកម្មប្រទេសដែលឈ្លានពានប្រទេសដទៃនោះទេ ក្រៅពីប្រតិកម្មរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ និងប្រទេសមហាអំណាច ក្នុងការដាក់ទណ្ឌកម្មការទូត និងសេដ្ឋកិច្ចតែប៉ុណ្ណោះ ហើយប្រសិនបើប្រទេសឈ្លានពាននោះ គេមានសេដ្ឋកិច្ចរឹងមាំ គេមានអំណាចខ្លាំងក្លា នោះគឺមិនអាចបញ្ឈប់សកម្មភាពឈ្លានពាននោះបានឡើយ។ ជាឧទាហរណ៍ដូចជាសង្រ្គាមរុស្សី និងអ៊ុយក្រែនជាដើម។
ដោយមានបទពិសោធន៍ធ្លាប់ធ្វើការងារតស៊ូមតិនៅអង្គការសហប្រជាជាតិ ក្នុងនាមធ្លាប់ហ្វឹកហ្វឺន និងជាអតីតនាយទាហាន និងជាអ្នកស្រាវជ្រាវច្បាប់ និងធ្វើការក្នុងវិស័យច្បាប់ជិត ៤០ឆ្នាំមកហើយនោះ លោកមេធាវី សុក សំអឿន បានផ្តល់ជាមតិចំនួន៤ចំណុច ក្នុងនោះទី១. រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាត្រូវបន្តកិច្ចការការទូតបន្តទៅទៀត ដោយឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិឃើញថា ថៃកំពុងតែឈ្លានពានកម្ពុជា និងសូមឱ្យប្រទេសទាំងនោះ ជួយគាបសង្កត់ ឬដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើថៃ និងឱ្យថៃបញ្ឈប់សង្រ្គាម។
ចំណុចទី២ រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គួរតែបង្កើននិងហ្វឺកហ្វឺនកងទ័ពបន្ថែម និងបន្ថែមថវិកាលើវិស័យការពារជាតិ ព្រមទាំងពង្រឹង និងបង្កើនយុទ្ធោបករណ៍កងទ័ព ដើម្បីត្រៀមសង្រ្គាមរយៈពេលយូរអង្វែង។
ចំណែកចំណុចទី៣ លោក សុក សំអឿន អំពាវនាវឱ្យខ្មែរដែលរស់នៅគ្រប់ប្រទេស ងើបឡើងតវ៉ា សូមឱ្យប្រទេសទាំងនោះ ធ្វើការគាបសង្កត់ឱ្យថៃបញ្ឈប់សង្រ្គាម ឬដាក់ទណ្ឌកម្មសេដ្ឋកិច្ចលើថៃ កាលបើថៃនៅតែបន្តសង្រ្គាម និងចំណុចទី៤ ប្រសិនបើក្នុងករណីដែលកម្ពុជាមានលទ្ធភាព គឺមានតែការវាយបកទេ ដែលអាចឱ្យថៃអាចលើកទង់សុំចរចាបញ្ឈប់សង្រ្គាមបាន តែនេះគឺជាមធ្យោបាយចុងក្រោយ និងក្នុងករណីដែលកម្ពុជាមានលទ្ធភាព។
លោកបណ្ឌិត គិន ភា ប្រធានវិទ្យាស្ថានទំនាក់ទំនងអន្តរជាតិនៃរាជបណ្ឌិតសភាកម្ពុជា ក៏បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកផងដែរថា កម្ពុជាត្រូវត្រៀមខ្លួនសម្រាប់សង្គ្រាមយូរអង្វែងជាមួយសៀមដោយលោកថា ចោរឈ្លានពានវាមិនបញ្ឈប់ងាយៗទេ យ៉ាងតិចក៏ដល់ខែកុម្ភ: ឆ្នាំ២០២៦ដែរ។
លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន សហស្ថាបនិកគណបក្សកែទម្រង់កម្ពុជា និងលោក ស៊ឹង សែនករុណា ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ ក៏យល់ស្របទៅនឹងការលើកឡើងរបស់លោកមេធាវី សុក សំអឿន ផងដែរ និងបានបន្ថែមថា នៅក្នុងស្ថានភាពដែលប្រទេសថៃសន្ធប់ឈ្លានពាន ប្រមាថមើលងាយកម្ពុជា ដូចបច្ចុប្បន្ន កម្ពុជាហាក់គ្មានជម្រើសអ្វីក្រៅពីត្រូវប្រើកម្លាំងទ័ពឱ្យអស់ពីសមត្ថភាព និងលទ្ធភាពដើម្បីច្បាំងទប់ទល់ការពារខ្លួននោះទេ។
លោក ច័ន្ទរ័ត្ន និយាយថា បើទោះបីជាមានការខិតខំប្រឹងប្រែងពីលោកប្រធានាធិបតី ដូណាល់ ត្រាំ និងលោក អាន់វ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម ម្តងហើយម្តងទៀតក្តី ក៏ប៉ុន្តែហាក់ដូចជាមិនមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំងទេ ដោយភាគីថៃហាក់ដូចជានៅតែមានភាពព្រងើយកន្តើយ។
លោកថា៖ «មួយទៀតដែលយើងអាចធ្វើទៅកើតដែរ ទោះបីជាវាយឺតក៏ដោយ គឺបណ្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ បណ្តឹងទៅអង្គការសហប្រជាជាតិ យើងត្រូវតែដាក់បណ្តឹង អត់ត្រូវពន្យាពេលទៀតទេ ហើយអត់ត្រូវគ្រាន់តែស្រែកទេ ត្រូវតែចាប់ផ្តើមសកម្មភាព ពីព្រោះពីមុនមកយើងហាក់ដូចជាគ្រាន់តែកម្លារហើយយើងអត់បានធ្វើ។ ខ្ញុំមិនដឹងថា បានធ្វើឬមិនបានធ្វើទេ ពីព្រោះឃើញសារព័ត៌មាន មានអ្នកលើកឡើងខ្លះអីហ្នឹងហាក់ដូចជានៅមានមន្ទិលសង្ស័យថា យើងមិនព្រមធ្វើដូច្នេះយើងត្រូវតែចាប់ផ្តើមធ្វើ»។
លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន ក៏កត់សម្គាល់ផងដែរថា បើទោះបីជាថៃបានប្រើកម្លាំងទ័ពឈ្លានពានកម្ពុជាម្តងហើយម្តងទៀតយ៉ាងណាក្តី ក៏រហូតមកដល់ពេលនេះ ប្រទេសផ្សេងៗហាក់ដូចជាមិនទាន់មានប្រទេសណាមួយចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសប្រទេសថៃនៅឡើយទេ គឺបណ្តាប្រទេសនានា ហាក់នៅក្នុងជំហ៊ានមួយប្រយ័ត្នប្រយែងខ្លាំង ដូច្នេះមានតែកម្ពុជាត្រូវបន្តធ្វើកិច្ចការទូតឱ្យបានជាប់លាប់មែនទែន។
លោកថា៖ «ហើយអ្វីដែលសំខាន់សម្រាប់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរគ្រប់និន្នាការ គឺការរួបរួមគ្នាឯកភាពជាធ្លុងមួយ ក្នុងការប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹងអំពើឈ្លានពាននេះ ហើយទៅអនាគតយើងត្រូវតែត្រៀមលក្ខណៈឱ្យមែនទែនហើយ ដើម្បីត្រៀមលក្ខណៈបានល្អប្រសើរ ទាល់តែប្រទេសយើងមានមាគ៌ាមួយច្បាស់លាស់សម្រាប់ទាំងអស់គ្នា មិនសម្រាប់តែក្រុមណាមួយទេ»។
យ៉ាងណាក្តី ក្រសួងអឺរ៉ុប និងការបរទេសបារាំង និងអ្នកនាំពាក្យក្រសួងការបរទេសចិន កាលពីថ្ងៃទី១៤និងទី១៥ខែធ្នូ បានសម្តែងការព្រួយបារម្ភយ៉ាងខ្លាំង ចំពោះការកើនឡើងនៃការប្រឈមមុខដាក់គ្នាកាន់តែក្តៅរវាងថៃ និងកម្ពុជា និងបានជំរុញឱ្យប្រទេសទាំងពីរ ធ្វើការអត់ធ្មត់ឱ្យបានខ្ពស់បំផុត និងងាកទៅរកតុចរចាដោយសន្តិវិធីដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះ។
វិលទៅសំណួរខាងដើមដែលថា មានមូលហេតុចម្បងអ្វីបានជិតកន្លះឆ្នាំហើយ អន្តរជាតិមិនថ្កោលទោសថៃឈ្លានពានខ្មែរ?
ត្រង់ចំណុចនេះ លោក ស៊ឹង សែនករុណា លើកឡើងថា ការដែលរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន បានដឹកនាំប្រទេសងាកចេញឆ្ងាយពីគន្លងប្រជាធិបតេយ្យ ដោយរំលាយប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋតាមបែបប្រជាធិបតេយ្យតាមរយៈការរំលាយគណបក្សសង្គ្រោះជាតិកាលពីចុងឆ្នាំ២០១៧ ដែលផ្ទុយទៅនឹងកិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស ដែលមានការទទួលស្គាល់និងគាំទ្រជាអន្តរជាតិ អាចជាមូលហេតុមួយដែលធ្វើឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិមានការខកចិត្ត ហេតុដូច្នេះហើយទើបពួកគេហាក់ព្រងើយកន្តើយចំពោះកម្ពុជា។
លោកថា៖ «បើសិនជាចាប់តាំងពីពេលនោះមក យើងចាប់ផ្តើមកសាងប្រទេសដោយមានការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងគោរពលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យត្រឹមត្រូវ ម្ល៉ោះហើយក្នុងការវាយចូលរបស់ថៃពេលនេះ ខ្ញុំគិតថា ថៃក៏មិនហ៊ានប្រមាថមើលងាយមកលើកម្ពុជាដែរ ពីព្រោះកម្ពុជាមានខែលការពារប្រទេសជាច្រើនដូចជាកិច្ចព្រមព្រៀងក្រុងប៉ារីស និងថៃ ក៏ជាសមាជិកមួយដែលទទួលស្គាល់នូវបូរណភាពទឹកដី និងអធិបតេយ្យជាតិកម្ពុជាដែរ។ ប៉ុន្តែការដឹកនាំរបស់មេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន គាត់ធ្វើឱ្យមានការងាករេចេញពីការគ្រប់គ្រងប្រទេស តាមបែបប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងការបណ្តោយឱ្យឧក្រិដ្ឋជនជាច្រើន មករំលោភបំពាននូវច្បាប់កម្ពុជា និងច្បាប់អន្តរជាតិ ដែលធ្វើឱ្យរងការរិះគន់ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ និងបាត់បង់ទំនុកចិត្តពីសហគមន៍អន្តរជាតិ»។
លោក ករុណា លើកជាឧទាហរណ៍ថា ក្នុងឆ្នាំ២០០៨ ថៃបានរំលោភលើដែនដីកម្ពុជានៅតំបន់ប្រាសាទព្រះវិហារ ហើយរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាបានដាក់បណ្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ហើយទីបំផុតកម្ពុជាក៏ទទួលបានជ័យជំនៈ ដែលនេះមកពីកាលនោះកម្ពុជានៅដើរតាមគន្លងប្រជាធិបតេយ្យ និងការគោរពសិទ្ធិមនុស្សដែលមានការទទួលស្គាល់ដោយសហគមន៍អន្តរជាតិ។
សម្រាប់ លោក គឹម សុខ អ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលស្រមោល២៣តុលានៅក្រៅប្រទេស បានថ្លែងថា កម្ពុជាកំពុងតែខាតបង់យ៉ាងដំណំ ដោយសារសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃ។ ប៉ុន្តែលោកបានចោទសួរថា ហេតុអ្វីភាគីថៃមិនខ្លាចវ៉ៃឈ្លានពានកម្ពុជា បើទោះបីជាមានអន្តរាគមន៍របស់ប្រធានាធិបតីសហរដ្ឋអាមេរិកលោក ដូណាល់ ត្រាំ ក្តី?។
លោកថា៖ «ថៃវ៉ៃកម្ពុជាថៃមានឈ្មោះជាភាគីឈ្លានពាន យ៉ាងណារឿងមួយគឺក្រុមលោក ហ៊ុន សែន និងលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត មានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន ដែលការពារពួកម៉ាហ្វីយ៉ាឧក្រិដ្ឋជនអន្តរជាតិ ដូចជា ចេន ហ្ស៊ី ជាដើម ដែលសហរដ្ឋអាមេរិកប្រទេសប្រជាធិបតេយ្យនានា អង់គ្លេស កូរ៉េខាងត្បូង ជប៉ុន និងសហភាពអឺរ៉ុបជាដើម កំពុងតែធ្វើកិច្ចសហប្រតិបត្តិការណ៍តាមចាប់។ មួយមានឈ្មោះជាអ្នកឈ្លានពានគឺថៃ ចំណែកខាងនៅកម្ពុជាមានឈ្មោះជារដ្ឋាភិបាលឧក្រិដ្ឋកម្មឆ្លងដែន។ ដូច្នេះសហរដ្ឋអាមេរិកក្តី សហគមន៍អន្តរជាតិ ប្រជាធិបតេយ្យក្តី គេពិបាកសម្រេចចិត្តថានៅខាងណាណាស់។ នេះជាមូលហេតុដែលពួកគេនៅស្ងៀម មិនថ្កោលទោសថៃនៅពេលដែលថៃឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា»។
ជ្រុងមួយទៀតនៃបញ្ហានេះ ក្រុមអង្គការសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា និងថៃ ជាង៣០ស្ថាប័ន ថ្មីៗនេះ បានចេញសេចក្តីប្រកាសរួមមួយ ដោយទាមទារឱ្យកងទ័ពថៃ និងកម្ពុជា បញ្ឈប់សង្គ្រាមជាបន្ទាន់ ដោយចាត់ទុកសង្គ្រាមនេះថា គឺបង្កឡើងដោយអ្នកនយោបាយទុច្ចរិតពីប្រទេសទាំងពីរ ដែលបានបង្កឱ្យមានមហន្តរាយ និងការឈឺចាប់ដល់កងទ័ព និងប្រជាជននៃប្រទេសទាំងពីរ។
អ្នកជំនាញជាតិ និងអន្តរជាតិមួយចំនួន ក៏យល់ស្របទៅនឹងការលើកឡើងនេះផងដែរ ដោយបន្ថែមថា សង្គ្រាមរវាងប្រទេសជិតខាងទាំងពីរនេះ គឺកើតឡើងដោយសារតែទំនាស់ផលប្រយោជន៍ ជាពិសេសពាក់ព័ន្ធល្បែងអនឡាញរបស់អ្នកនយោបាយថៃនិងកម្ពុជា។ ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី អ្នកវិភាគមួយចំនួនលើកឡើងថា នៅលើពិភពលោកនេះ ប្រទេសតូចហើយក្រីក្រ តែងតែទទួលរងការរំលោភបំពានពីប្រទេសធំ ពីប្រទេសអ្នកមាន ហើយប្រទេសមហាអំណាច ជាពិសេសចិន និងរ៉ុស្ស៊ី រួមទាំងសហរដ្ឋអាមេរិកផងដែរ ជានិច្ចកាលតែងតែធ្វើមិនដឹងមិនឮចំពោះប្រទេសធំ ឬប្រទេសអ្នកមាន ដែលរំលោភបំពានទៅលើប្រទេសអ្នកក្រ ដោយសារតែផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ច ដូចជា ចិន នឹងសហរដ្ឋអាមេរិក គឺទទួលបានផលប្រយោជន៍សេដ្ឋកិច្ចពីថៃច្រើនជាងពីកម្ពុជាជាដើម៕
