កាសែតថៃបានទម្លាយឱ្យដឹងនៅថ្ងៃសុក្រនេះថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានបង្កើនសម្ពាធឱ្យរដ្ឋាភិបាលខ្លួនគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់នានា ដែលបានសម្របសម្រួលដោយអាស៊ាន ខណៈកម្ពុជាអះអាងថាថៃបានបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ រំលោភបទឈប់បាញ់ ហើយបើកការឈ្លានពានកម្ពុជាយ៉ាងកំរោលជាថ្មីទៀតចំនួន១៣ថ្ងៃមកនេះ បង្កឱ្យជនស៊ីវិលខ្មែរស្លាប់និងរបួសកើនឡើង ។
នៅថ្ងៃទី១៩ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥នេះ សារព័ត៌មានថៃ ខាវសុត បានដកស្រង់សម្តីរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបទេសថៃ លោក សីហាស័ក្តិ ភុងកេតកែវ ថា រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក លោក Marco Rubio បានខលទូរស័ទ្ទផ្ទាល់ជំរុញឱ្យភាគីថៃត្រូវវិលទៅរកតុចរចា អនុវត្តនូវបទឈប់បាញ់ដែលធ្វើឡើងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។
ប្រភពថា រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសថៃ លោក សីហាស័ក្តិ និយាយថា សហរដ្ឋអាមេរិកបានជំរុញភាគីថៃ ត្រូវត្រឡប់ទៅអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងគូឡាឡាំពួឡើងវិញ ដើម្បីសន្តិភាពនិងស្ថេរភាពក្នុងតំបន់។
ប្រភពនិយាយក្នុងសម្តីដើមថា៖ «ខ្ញុំបានទទួលទូរស័ទ្ទផ្ទាល់ពី លោក Marco Rubio រដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាមេរិក ជំរុញភាគីថៃយើងត្រូវតែត្រឡប់ទៅអនុវត្តកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពនៅគូឡាឡាំពួឡើងវិញ ដើម្បីបន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹង និងដើម្បីស្តារសន្តិភាព ស្ថេរភាព»។
យ៉ាងនេះក្តី អ្នកនាំពាក្យក្រសួងការពារជាតិកម្ពុជា អ្នកស្រី ម៉ាលី សុជាតា និយាយនៅថ្ងៃទី១៩ខែធ្នូនេះ ថា យោធាថៃ នៅតែបន្តប្រើអាវុធធុនធ្ងន់កម្រិតបំផ្លាញខ្ពស់ ដូចជា នាវាចម្បាំង យន្តហោះចម្បាំង គ្រាប់បែកចង្កោម ផ្សែងពុល ឈ្លានពានកម្ពុជា ចំនួន១៣ថ្ងៃមកនេះ រំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ ហើយទម្លាក់កំហុសដាក់កម្ពុជា ដើម្បីបិទបាំងមហិច្ឆតាឈ្លានពាន។
អ្នកស្រីថា៖ «ទង្វើឈ្លានពានរបស់កម្ពុជាដ៏ឃោរឃៅ រួមទាំងប្រើប្រាស់អាវុធយុទ្ធោបរណ៍ និងមានកម្រិតបំផ្លាញខ្ពស់ ដូចជា យន្តហោះចម្បាំង នាវាចម្បាំង កាំភ្លើងធំគ្រប់ប្រភេទ គ្រាប់បែកចង្កោម ផ្សែងពុល ដ្រូន គ្រប់ប្រភេទ និងអាវុធធុនធ្ងន់ជាច្រើនទៀត វាយប្រហារមកលើកម្ពុជា ជាពិសេសលើជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់ និងបេតិកភណ្ឌដែលជាសម្បត្តិមនុស្សជាតិ»។
ជុំវិញបញ្ហានេះ តំណាងរាស្រ្តបក្សប្រឆាំង លោក អ៊ុំ សំអាន ប្រាប់VODថា សហរដ្ឋអាមេរិកកំពុងតែមើលឃើញថា អ្នកដែលបង្កសង្រ្គាមពិតប្រាកដ គឺភាគីថៃ ព្រោះថៃបានប្រើអាវុធទំនើបៗដើម្បីឈ្លានពាន។
លោកបន្តថា មូលហេតុដែលរដ្ឋមន្រ្តីការបទេសអាមេរិក លោក Marco Rubio ខលទៅរដ្ឋមន្រ្តីការបទេសថៃ ព្រោះភាគីថៃជាអ្នកប្រកាសលុបចោលកិច្ចព្រមព្រៀងសនិ្តភាពនៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួមុន។ លោកថា ទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ ត្រូវបានអន្តរជាតិ រួមទាំងអាមេរិកមើលឃើញថា ជាចេតនាឈ្លានពាននិងធ្វើបាបកម្ពុជាដែលជាប្រទេសទន់ខ្សោយជាងខ្លួន។
លោកថា៖ «អាមេរិកគេដឹងថា ថៃជាអ្នកផ្ដើមធ្វើសង្គ្រាមមុន ថៃឈ្លានពានកម្ពុជា ហើយអ្នកដែលចង់លុបចោលសេចក្ដីប្រកាសរួមនៅម៉ាឡេស៊ីហ្នឹងក៏ថៃ ជាអ្នកប្រកាសជាសាធារណៈផងដែរ ហើយមួយទៀត គេយល់ថា កម្ពុជាយើងធ្លាប់ជួបប្រទះនូវសង្គ្រាមស៊ីវិលជាច្រើនទសវត្សរ៍ ហេតុដូច្នេះកម្ពុជាមិនចង់មានសង្គ្រាមនោះទេ ដូច្នេះមិនអាចលាក់បាំងអាមេរិក ឬក៏ពិភពលោកបាននោះទេ ដែលថៃបង្កសង្គ្រាមមុនដែលចាប់ផ្ដើមបាញ់ប្រហារមុនមកលើភាគីកម្ពុជា»។
នាយកកម្មវិធីតស៊ូមតិរបស់អង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរនៅអូស្ត្រាលី លោក សេង វណ្ណលី និយាយថា ជាការពិត ក្នុងកិច្ចព្រមពៀងសន្តិភាពនៅគូឡាឡាំពួ មានហត្ថលេខា លោក ត្រាំ ដូច្នេះបើថៃមិនគោរព ហើយបន្តបាញ់ប្រហារលើកម្ពុជា មានន័យថា ថៃកំពុងមើលងាយសហរដ្ឋអាមេរិក។
លោកថា នេះមិនមែនជាលើកទី១ទេ ដែលអាមេរិកជំរុញឱ្យភាគីថៃគោរពកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ខណៈប៉ុន្មានសប្តាហ៍មុន លោក ត្រាំ ក៏បានខលទូរស័ទ្ទទៅនាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ លោក អនុទីន ម្តងហើយ ជំរុញឱ្យថៃគោរពបទឈប់បាញ់ និងកិច្ចព្រមព្រៀងនានា ធ្វើឡើងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី។
លោកបន្តថា ក្រោយចប់សន្ទានាជាមួយលោក អនុទីន លោក ត្រាំ ក៏បានផុសក្នុងបណ្តាញ X របស់លោកថា ករណីទាហានថៃជាន់មីនដាច់ជើងនៅតាមបន្ទាត់ព្រំដែនកម្ពុជា គឺជារឿងឧទ្ទវហេតុប៉ុណ្ណោះ។
លោកថា៖ «សហរដ្ឋអាមេរិក ក្រោយអំពីការដាក់សម្ពាធតាមរយៈការបញ្ចេញសាររបស់លោករដ្ឋមន្ត្រីការបរទេស និងការហៅទូរស័ព្ទរបស់លោក ដូណាល់ ត្រាំ កាលពីថ្មីៗនេះ អាស្រ័យទៅលើយន្តការច្បាស់លាស់ ថាតើបើសិនជាថៃនៅតែបន្តសកម្មភាពគឃ្លើន ហើយនឹងប្រើកម្លាំងក្នុងការរំលោភបំពានលើដែនអធិបតេយ្យកម្ពុជា ហើយគ្មានឆន្ទៈក្នុងការដោះស្រាយដោយឈរទៅលើយន្តការសន្តិវិធី តើសហរដ្ឋអាមេរិកគួរដាក់សម្ពាធនៅក្នុងទម្រង់បែបណា! សម្រាប់ខ្ញុំមើលឃើញថា បើសិនជាសហរដ្ឋអាមេរិកដាក់សម្ពាធតាមរយៈការដំឡើងពន្ធនាំចេញផលិតផលទៅទីផ្សារសហរដ្ឋអាមេរិក នឹងដំឡើងកម្រិតខ្ពស់ វាអាចនឹងប៉ះពាល់ដល់អ្នកប្រើប្រាស់ក្រុមហ៊ុនផលិតនាំចេញរបស់ថៃ ទៅកាន់ទីផ្សារសហរដ្ឋអាមេរិក ព្រោះទីផ្សារសហរដ្ឋអាមេរិកទីផ្សារសំខាន់សម្រាប់ប្រទេសថៃ»។
កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា នាយករដ្ឋមន្រ្តីថៃ លោក អនុធិន ចាន់វិរៈគុណ ថ្លែងក្នុងសន្និសីទកាសែតថា កិច្ចព្រមព្រៀងសនិ្តភាពនៅកូឡាឡាំពួ ត្រូវបានបញ្ចប់ គឺលុបចោលហើយ ថៃមិនអនុវត្តតាមទៀតទេ។
លោកបន្តថា ថៃបានត្រៀមកងកម្លាំងដើម្បីការពារ និងទាមទារទឹកដីបន្ថែមទៀតតាមព្រំដែន តាមផែនការរបស់ក្រុមយោធាជួរមុខ ហើយថៃក៏លែងខ្វល់នឹងរបាំងពន្ធគយរបស់សហរដ្ឋអាមេរិកទៀតដែរ។
លោកអះអាងថា សន្តិភាពកម្ពុជា-ថៃ ត្រូវបានបញ្ចប់ គ្រប់យ៉ាងដំណើរការតាមគោលនយោបាយយោធាថៃ ទាមទារនិងការពារទឹកដី មិនខ្វល់ពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព ហើយក៏មិនរាយការណ៌ទៅលោក ត្រាំ។
សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ស្តីពីសន្តិភាពកម្ពុជា-ថៃ ត្រូវបានធ្វើឡើងនៅប្រទេសម៉ាឡេស៊ី កាលពីថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ក្រោមយន្តការអាស៊ាន និងមហាអំណាចសហរដ្ឋអាមេរិក ដែលក្នុងនោះមានការចុះហត្ថលេខា ពីនាយករដ្ឋមន្ត្រីកម្ពុជា និងនាយករដ្ឋមន្ត្រីថៃ និងប្រធានអាស៊ានប្តូរវេន លោក អ៊ានវ៉ា អ៊ីប្រាហ៊ីម និងប្រធានាធិបតី ត្រាំ ធ្វើជាសាក្សីលើការពង្រឹងបទឈប់បាញ់នេះផងដែរ និងក្រោយមានការប្រកាសគាំទ្រពីប្រទេសបារាំង និងជប៉ុនផងដែរ។
នៅក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមស្តីពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពមាន ៨ចំណុច តម្រូវឱ្យភាគីទាំងពីរឯកភាពគ្នា បន្ធូរបន្ថយភាពតានតឹងផ្នែកយោធា និងស្តារទំនុកចិត្តជាមួយគ្នាឡើងវិញ បន្តអនុវត្តការបោសសម្អាតមីនតាមព្រំដែន ចៀសវាងនូវការគំរាមកំហែងដោយប្រើប្រាស់កម្លាំង ឬការញុះញង់។ ការប្តេជ្ញាចិត្តដោះស្រាយជម្លោះដោយសន្តិវិធី និងគម្រោងដោះលែងវីរកងទ័ពខ្មែរទាំង១៨នាក់ផងដែរ។
ឯកភាពគ្នាក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាទំនាស់ព្រំដែន តបតាមច្បាប់អន្តរជាតិ ដោយចៀសវាងការគំរាមកំហែងប្រើប្រាស់ ឬការប្រើប្រាស់កម្លាំង និងទង្វើញុះញង់ ដើម្បីស្តារ និងរក្សាទំនុកចិត្ត ការជឿទុកចិត្តគ្នាទៅវិញទៅមក និងសន្តិភាពតាមបណ្តោយព្រំដែនរវាងប្រទេសទាំងពីរកម្ពុជា-ថៃ។
ប៉ុន្តែចាប់ពីមានបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥ និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួម ស្តីពីសន្តិភាពកម្ពុជា ថៃ ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ ដែលមានហត្ថលេខាប្រធានាធិបតី ត្រាំ និងប្រធានអាស៊ានប្តូរវេនផងនោះ ថៃមិនបានគោរពនោះទេ ។
ការណ៍នេះ កម្ពុជាចោទថា ថៃតែងតែបង្កើតលេស ដើម្បីប្រើកងកម្លាំងឈ្លានពានកម្ពុជា ទោះកម្ពុជាប្រកាសគោរពបទឈប់បាញ់មិនតបតដោយកម្លាំងអាវុធក្តី។
ការអត់ធ្មត់របស់កម្ពុជានេះ ថៃបានចូលរាយបន្លាលួសព័ទ្ធយកដីខ្មែរជាច្រើនកន្លែង ដូចជា នៅប្រាសាទតាមាន់ធំ តំបន់អានសេះ ភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ជាដើម និងបើកការបាញ់សម្លាប់ពលរដ្ឋខ្មែរនៅភូមិព្រៃចាន់ បណ្តាលឱ្យស្លាប់ម្នាក់ និងរបួស៣នាក់ កាលពីថ្ងៃទី១២ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ២០២៥ ក៏កម្ពុជាមិនតបត។
រហូតមកដល់ថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥នេះ យោធាថៃបើកការបាញ់ផ្លោង ឈ្លានពានកម្ពុជា ជាទ្រង់ទ្រាយធំជាថ្មីទៀត នៅសមរភូមិទិសព្រះវិហារ និងទីតាំងមួយចំនួនទៀត រហូតមកដល់ថ្ងៃទី៩ខែធ្នូ ពោលគឺពីរថ្ងៃបន្ទាប់ ទើបកម្ពុជាប្រកាសឱ្យតបតប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួន ដើម្បីការពារទឹកដី។
យ៉ាងណា ក្រុមអ្នកតាមដានជម្លោះព្រំដែននេះ ផ្តល់យោបល់ថា ដើម្បីទប់ស្កាត់មហិច្ឆតាឈ្លានពានរបស់ថៃ និងទប់ស្កាត់ការបង្ហូរឈាមគ្នារយៈពេលយូរ ក្រៅពីប្រើសិទ្ធិការពារខ្លួន កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវប្តឹងថៃទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិ(ICC) រួមទាំងប្តឹងទៅសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឱ្យកោះប្រជុំបន្ទាន់ ទើបអាចទប់ស្កាត់បាន ។
ពួកគេសំអាងថា ប្រទេសថៃបានចិញ្ចឹមចិត្តឈ្លានពានដែលអធិបតេយ្យកម្ពុជា ច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយ ។ ហើយថាពួកគេនឹងមិនបញ្ចប់ត្រឹមនេះ បើកម្ពុជាមិនប្រើច្បាប់អន្តរជាតិដែលកម្ពុជាមាន ដើម្បីទប់ទល់នឹងមហិច្ឆតាឈ្លានពាននេះទេនោះ៕
