អ្នកតាមដានជម្លោះព្រំដែន និយាយថា អាស៊ានបានបរាជ័យម្តងហើយម្តងទៀត ក្នុងការរកយុត្តិធម៌ឱ្យកម្ពុជា ជុំវិញទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃ ដែលថៃប្រើទាំងយន្តហោះចម្បាំង ទម្លាក់គ្រាប់បែកចង្កោម បាញ់ផ្សែងពុល រំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ បង្កការរងគ្រោះថ្នាក់ដល់កម្ពុជា និងជនស៊ីវិលខ្មែរ។
ការណ៍នេះ ពួកគេជំរុញឱ្យមេដឹកនាំកម្ពុជា ចាំបាច់ត្រូវប្រើកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស និងរកការអន្តរាគមន៍ពីសហគមន៍អន្តរជាតិ មានអាមេរិកជាដើម ទើបអាចទប់ស្កាត់ទង្វើឈ្លានពានដ៏សាហាវពីសំណាក់ភាគីថៃនេះបាន។
ការលើកឡើងនេះ ក្រោយកិច្ចប្រជុំពិសេសរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ាននៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ បានបិទបញ្ចប់កាលពីថ្ងៃទី២២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥។ បើតាមសេចក្តីប្រកាសរបស់ប្រធានអាស៊ានពីលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំ ដែលមាន១០ចំណុចនោះ ក្រៅពីសម្តែងការព្រួយបារម្ភពីជម្លោះព្រំដែនបង្កឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ និងរបួស អាស៊ានជំរុញឱ្យកម្ពុជា-ថៃ បញ្ឈប់នូវអរិភាពទាំងឡាយ និងគោរពបទឈប់បាញ់ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា និងសេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឡើងវិញ។
បន្ថែមលើនេះ អាស៊ានក៏បានអំពាវនាវឱ្យកម្ពុជា-ថៃ វិលទៅរកយន្តការចរចាទ្វេភាគី និងប្រើប្រាស់ការសម្របសម្រួលរបស់ប្រធានអាស៊ានស្តារឡើងវិញ នូវកិច្ចសហប្រតិបត្តិការដោះមីនមនុស្សធម៌ និងកាត់បន្ថយភាពតានតឹងផ្នែកយោធានៅតាមព្រំដែន ក្រោមការសង្កេតរបស់ក្រុមអ្នកសង្កេតការណ៍អាស៊ាន។
ប៉ុន្តែអាស៊ាន មិនបានថ្កោលទោសទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃ មកលើកម្ពុជា ដែលថៃរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ ប្រើយន្តហោះចម្បាំងទម្លាក់គ្រាប់បែកចង្កោម បាញ់ផ្សែងពុល បង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់កម្ពុជា និងពលរដ្ឋស៊ីវិលខ្មែរ ដែលបានស្លាប់និងរបួសកើនឡើងដល់ជាង ១០០នាក់ គិតពីថ្ងៃដែលថៃឈ្លានពាន ចំនួន១៦ថ្ងៃមកនេះទេ។
ជុំវិញរឿងនេះ អ្នកនាំពាក្យប្រជាធិបតេយ្យជឿនលឿន លោក ប៉ោ មករា យល់ថា ការប្រកាសលទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំទាំង១០ចំណុចរបស់អាស៊ាន មិនបានដាក់កំហុសលើភាគីណាទេ ក្រៅពីការសម្របសម្រួល និងដាស់តឿនកម្ពុជា-ថៃ គោរពបទឈប់បាញ់។
ក្នុងន័យនេះ លោកថា ការដោះស្រាយតាមយន្តការអាស៊ាន ជាការបរាជ័យម្តងហើយម្តងទៀតមិនអាចរកយុត្តិធម៌ឱ្យកម្ពុជាបាន ខណៈថៃឈ្លានពានកម្ពុជា បាញ់សម្លាប់ជនស៊ីវិល បំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធ ប្រាសាទបុរាណខ្មែរ តាមទំនើងចិត្តដែលជាការរំលោភលើធម្មនុញ្ញអាស៊ាន និងធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិថែមទៀត។
យ៉ាងណា លោកឱ្យយោបល់ថា កម្ពុជាមានតែពឹងមហាអំណាចអាមេរិក ចិន និងសហគមន៍អន្តរជាតិ រួមទាំងប្តឹងទៅសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពក្រុងប៉ារីស ទើបអាចដាក់សម្ពាធឱ្យថៃឈប់ឈ្លានពានកម្ពុជាបាន។
លោកថា៖ «កិច្ចព្រមព្រៀងទីក្រុងប៉ារីស២៣តុលាហ្នឹង គឺសំខាន់ដែរ គឺត្រូវតែធ្វើការពាក់ព័ន្ធទៅនឹងបញ្ហាហ្នឹង ដើម្បីឲ្យសហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងហ្នឹង! កោះអញ្ជើញ ឬក៏រំឭកនូវកិច្ចព្រមព្រៀងឡើងវិញ ក្នុងភាពជាហត្ថលេខី មានន័យថា ប្រទេសថៃក៏ជាប្រទេសដែលស្ថិតនៅក្នុងប្រទេសហត្ថលេខី ក្នុងការគោរពនិងការការពារកម្ពុជាឲ្យផុតអំពីការរំលោភដែនអធិបតេយ្យភាពរបស់កម្ពុជា។ កិច្ចព្រមព្រៀងហ្នឹង ជាកិច្ចព្រមព្រៀងមួយដែលត្រូវបានលើកស្ទួយ និងគោរពសិទ្ធិមនុស្សនៅកម្ពុជា អ៊ីចឹងថៃក៏មានកាតព្វកិច្ចក្នុងការជំរុញ ឬក៏ការការពារហ្នឹងដែរ។ប៉ុន្តែដោយឡែកថៃបានរំលោភបំពានទៅលើអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា និងរំលោភលើសិទ្ធិជនស៊ីវិលរបស់កម្ពុជា តាមបណ្ដោយព្រំដែនហ្នឹង»។
សម្រាប់អ្នកប្រឹក្សាយោបល់ផ្នែកអភិវឌ្ឍន៍ផ្នត់គំនិត និងការស្រាវជ្រាវ លោក សេក សុជាតិ យល់ថា លទ្ធផលនៃកិច្ចប្រជុំនេះ ជារឿងមួយដ៏អាក្រក់សម្រាប់កម្ពុជា និងបង្ហាញថាអាស៊ានគ្មានគុណតម្លៃដោះស្រាយវិវាទក្នុងតំបន់ទេ ហើយកិច្ចប្រជុំនេះ គ្រាន់តែជាការបង្អួតសហគមន៍អន្តរជាតិប៉ុណ្ណោះ។
លោកគូសបញ្ជាក់ថា បើអាស៊ានឱ្យកម្ពុជាបន្តចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ហាក់បីដូចជាដូចបើកដៃឱ្យថៃឈ្លានពានដីខ្មែរដោយចំហរ ខណៈកន្លងទៅលោកថា ថៃមិនបានគោរពបទឈប់បាញ់ ហើយថៃមានជាប្រទេសអំនួតខ្លាំង តែងតែក្បត់ពាក្យសន្យារបស់ខ្លួនរហូតមក។
លោកថា៖ «ឲ្យកម្ពុជាទៅចរចាជាមួយនឹងប្រទេសថៃ ទ្វេភាគី ហើយប្រទេសទាំងអស់ មិនចូលរួមមិនដឹងឮ ហើយមិនមានឥទ្ធិពល ដូច្នេះការចរចាទ្វេភាគីរវាងកម្ពុជានិងថៃ គ្រាន់តែជាល្បិចពន្យារពេល ដើម្បីបើកផ្លូវឲ្យប្រទេសថៃឈ្លានពានដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជាតែប៉ុណ្ណោះ។ បើសិនជាពិភពលោកមើលឃើញអំពីភាពគឃ្លើនរបស់ភាគីថៃ ដែលបំពានមកលើកម្ពុជា គួរតែនិយាយដោយបើកចំហត្រង់ៗ ហើយនាំគ្នាដាក់គំនាបទៅលើប្រទេសថៃឲ្យបានគ្រប់ៗគ្នាទៅតាមលទ្ធភាព និងរូបភាព ដើម្បីពង្រឹងលក្ខណៈពិសេសរបស់សមាគមអាស៊ាន »។
ជាមួយគ្នានេះទីប្រឹក្សាច្បាប់មេធាវីអមរិន្ទ លោក សុក សំអឿន បង្ហោះសារលើហ្វេសប៊ុកលោកនៅថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូនេះថា អាស៊ានគ្រាន់តែជាសហគមន៍សេដ្ឋកិច្ចមួយប៉ុណ្ណោះ មិនមានយន្តការដោះស្រាយជម្លោះរវាងសមាជិក និងសមាជិក និងគ្មានវិធានការប្រើទ័ពអាស៊ាន ដើម្បីបញ្ចប់ជម្លោះរវាងសមាជិក និងសមាជិកដែរ។
បើតាម លោក សុក សំអឿន អាស៊ាន ខុសពីសហគមន៍អឺរ៉ុប។ សហគមន៍អឺរ៉ុប មានសម្ព័ន្ធណាតូ និងមានកិច្ចព្រមព្រៀងថាបើប្រទេសណាឈ្លានពានប្រទេសជាសមាជិក ប្រទេសផ្សេងទៀតនឹងបញ្ជូនទ័ពមកជួយ ហើយសហគមន៍អឺរ៉ុបមានតុលាការសិទ្ធិមនុស្ស ដែលអាចដាក់ទោសលើប្រទេសជាសមាជិករបស់ខ្លួន ដែលរំលោភសិទ្ធិពលរដ្ឋខ្លួនបាន ដែលខុសពីអាស៊ានដែលគ្រាន់តែមានសម្ព័ន្ធសេដ្ឋកិច្ច បើកសេរីផ្នែកសេដ្ឋកិច្ចរវាងប្រទេសសមាជិករបស់ខ្លួនតែប៉ុណ្ណោះ។
លោកពន្យល់ទៀតថា មូលហេតុដែលសមាគមអាស៊ានមិនអាចធ្វើបានដូចនៅអឺរ៉ុបទៅ ព្រោះតែសហគមន៍អឺរ៉ុបមានប្រទេសខ្លះរីកចំរើន ដែលអាចហៅថាបងធំ ហើយមានអាមេរិកជាជំហរក្នុងសម្ព័ន្ធណាតូថែមទៀត ចំណែកអាស៊ានមិនទាន់មានប្រទេសណាជាបងធំ ដែលអាចឱ្យសមាជិកផ្សេងគិតថានឹងទទួលផលប្រយោជន៍ច្រើនពីបងធំនោះទេ។
ដូចនេះ លោកថា អាស៊ានងាយនឹងបែកបាក់ណាស់ មិនអាចឈានទៅឱ្យដូចអឺរ៉ុបបានទេ ហើយត្រង់នេះហើយដែលជាមូលហេតុដែលថៃមិនស្តាប់អាស៊ាននោះទេ ហើយក៏មិនខ្វល់ថាត្រូវបែកចេញពីអាស៊ាននោះដែរ។
ជាមួយគ្នានេះ អ្នកតាមដានភូមិសាស្រ្តនយោបាយតំបន់អាស៊ីប៉ាស៊ីហ្វិក លោក សេង វណ្ណី បង្ហោះសារលើហ្វេសប៊ុកលោកថា ថៃមានប្រៀបក្នុងកិច្ចប្រជុំពិសេសរដ្ឋមន្ត្រីការបរទេសអាស៊ាន ដោយសម្រេចបានសំណើបទឈប់បាញ់នៅម៉ោង១២យប់របស់កម្ពុជាបរាជ័យ ដោយសារថៃដឹងច្បាស់ពីដែនកំណត់របស់អាស៊ាន ដូចជា គោលការណ៍មិនជ្រៀតជ្រែកកិច្ចការផ្ទៃក្នុងនិងគោលការណ៍កុងសង់ស៊ីស។
មួយវិញទៀត លោកថា កម្ពុជាមិនអាចជំរុញរបៀបវារៈនៃការប្រើប្រាស់រូបភាពផ្កាយរណប(ដែលមានការជួយជ្រោមជ្រែងពីអាមេរិក និងអ៊ីរ៉ុប ដើម្បីផ្ទៀងផ្ទាត់អ្នករំលោភបំពានបទឈប់បាញ់)។
ផ្ទុយទៅវិញ លោកថា ថៃស្នើប្រើកិច្ចប្រជុំគណកម្មការព្រំដែនទូទៅថ្ងៃទី២៤ ជាល្បែងថ្ពឹនភ្នែកសហគមន៍តំបន់ និងអន្តរជាតិ ដើម្បីឲ្យខ្លួនអាចឈ្លានពានកម្ពុជាបន្តទៀត ប្រើប្រាស់យន្តការទ្វេភាគីដែលសិទ្ធិសម្រេចលើកិច្ចការព្រំដែនស្ថិតនៅលើយោធាថៃ ហើយកន្លងមកបរាជ័យក្នុងការអនុវត្តម្តងហើយម្តងទៀត និងគេចវេសពី «អវសានវាទ» របស់អាមេរិកដែលកំណត់ឲ្យបញ្ឈប់រាល់ការប្រើកម្លាំងនៅថ្ងៃទី២៣ ខែធ្នូ។
ជារួម សម្រាប់ លោក សេង វណ្ណលី យន្តការអាស៊ានបន្តបរាជ័យក្នុងការបញ្ឈប់ថៃពីការឈ្លានពាន ហើយបើគ្មានដំណោះស្រាយសមស្របណាមួយពីអាមេរិក ចិន និងអង្គការសហប្រជាជាតិបន្ថែមទៀតនោះទេ ថៃនឹងនៅតែបន្តប្រើប្រាស់ការឈ្លានពានកម្ពុជាជារបៀបវារៈនយោបាយ សំដៅទាក់ទាញប្រជាប្រិយភាពក្នុងការបោះឆ្នោតក្នុងខែកុម្ភៈនេះ៕
