ការដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ការស្ដារសិទ្ធិមនុស្ស និងចាប់ខ្លួនមេឧក្រិដ្ឋជនឆបោក ជាដើម ត្រូវគេជឿថា ជាជម្រើសមួយឆ្លើយតបទៅបំណងប្រាថ្នារបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ ដែលអាចឱ្យពួកគេយកចិត្តទុកដាក់នឹងមេដឹកនាំកម្ពុជា ជុំវិញការអំពាវនាវឱ្យជួយទប់ស្កាត់ការឈ្លានពានរបស់ថៃ នាសម័យទំនើបនេះ។
ការលើកឡើងបែបនេះ ចំពេលរដ្ឋាភិបាលចេញសេចក្តីថ្លែងការណ៍ថ្កោលទោសការឈ្លានរបស់ថៃថាបានរំលោភលើបទឈប់បាញ់ និងរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិ និងទាមទារឱ្យបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់។
លើសពីនេះ លោក ស សុខា រដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងក្រសួងមហាផ្ទៃ បាននិយាយនៅថ្ងៃនេះថា គិតចាប់ពីតាំងពីថ្ងៃទី០៧ ខែធ្នូ មកដល់ម៉ោង៦ល្ងាចថ្ងៃទី២៤ខែធ្នូនេះ អំពើឈ្លានពានរបស់រដ្ឋាភិបាល និងយោធាថៃ ជាពិសេសការផ្លោងគ្រាប់ និងទម្លាក់គ្រាប់គ្រប់ប្រភេទ និងគ្រប់ទម្រង់ ចូលតំបន់ស៊ីវិល បានបណ្តាលឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរសរុបចំនួន ៣០នាក់ បានស្លាប់ ក្នុងនោះបូកបញ្ជូលទាំងពលរដ្ឋភៀសសឹកចំនួន ៩នាក់ ដែលបានស្លាប់ជាបន្តបន្ទាប់នៅជំរំភៀសសឹកខេត្តសៀមរាប ខណៈអ្នករងរបួស បានកើនដល់ ៨៧នាក់។
ចំណែក ជនស៊ីវិលដែលភៀសសឹកវិញ កើនដល់ជាង ៦៣ម៉ឺននាក់ (៦៣៦ ៥៣៦នាក់) ក្នុងនោះមានស្ត្រីជាង ៣៣ម៉ឺននាក់ (៣៣១ ៧០៧នាក់) និងកុមារជាង ២០ម៉ឺននាក់ ( ២០២ ៤៥៥នាក់) កំពុងនៅជំរំសុវត្ថិភាពក្នុងខេត្តព្រះវិហារ ឧត្តរមានជ័យ បន្ទាយមានជ័យ បាត់ដំបង ពោធិ៍សាត់ កោះកុង សៀមរាប និងកំពតជាដើម។
សម្រាប់ករណីបំផ្លិចបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធរូបវន្តជនស៊ីវិលវិញ ខូចខាតផ្ទះពលរដ្ឋ ១២៥ខ្នង អគារឯកជន សណ្ឋាគារ សាលារៀន មណ្ឌលសុខភាព ប្រាសាទបុរាណមួយចំនួន និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធជាច្រើនទៀត។
ក្រសួងថា៖ «មកដល់ពេលនេះ មានប្រជាជនកម្ពុជាជាងកន្លះលាននាក់ រួមមានស្ត្រីជាង ៥០ភាគរយ និងកុមារជាង៣០ភាគរយ កំពុងរងទុក្ខ »។
ជុំវិញបញ្ហានេះ ក្រសួងមហាផ្ទៃ អំពាវនាវដល់មិត្តបរទេស ជាពិសេសអាមេរិក ចិន ម៉ាឡេស៊ី និងមិត្តអាស៊ានបន្តសកម្មភាពជួយជ្រោមជ្រែងពន្លត់ភ្លើងសង្គ្រាមជាស្ថាពរ ។
ជុំវិញបញ្ហានេះ អ្នកឃ្លាំមើលការរំលោភសិទ្ធមនុស្ស បានផ្ដល់យោបល់ប្រហាក់ប្រហែលគ្នាថា ការអំពាវនាវរកសហគមន៍អន្តរជាតិឱ្យជួយទប់ស្កាត់ទង្វើថៃឈ្លានពាននេះ មិនមានប្រសិទ្ធភាពទេ បើកម្ពុជាមិនព្រមប្ដឹងថៃជាផ្លូវការទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌ ICC រួមទាំងមិនព្រមស្ដារលទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យ សិទ្ធិមនុស្ស និងចាប់មេឧក្រិដ្ឋជនឆបោកដែលសហគមន៍អន្តរជាតិ បានចង្អុលបង្ហាញដូចជា លោក ចេន ហ្ស៊ី លោក កុក អាន លោក លី យ៉ុងផាត់ និងលោកហ៊ុន តូ ជាដើម។
សម្រាប់តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្គ្រោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន សាទរចំពោះការអំពាវនាវឱ្យមានបញ្ចប់សង្រ្គាម ប៉ុន្តែលោកថា ត្រឹមការអំពាវនាវគឺមិនគ្រប់គ្រាន់ទេ ដោយរដ្ឋាភិបាលលោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ត្រូវតែចាប់យកច្បាប់អន្តរជាតិមកអនុវត្ត ដើម្បីដាក់សម្ពាធឱ្យថៃព្រមអនុវត្តបទឈប់បាញ់ និងបញ្ចប់ការឈ្លានពានកម្ពុជា ។
លោកថា៖ «កាលណាយើងដោះលែងលោក កឹម សុខា អ៊ីចឹង យើងចោទអាមេរិកនៅពីក្រោយខ្នងលោក កឹម សុខា ផ្តួលរំលំរដ្ឋាភិបាល អ៊ីចឹងអាមេរិកម៉េចចង់ជួយយើង ដូច្នេះយើងត្រូវលាងជម្រះរឿងហ្នឹងឲ្យស្អាត ទើបសហគមន៍អន្តរជាតិគេជួយយើង ហើយមួយទៀត គឺកម្ពុជាត្រូវប្ដឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិICJ តុលាការព្រហ្មទណ្ឌអន្តរជាតិICC ទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាព ទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១»។
ចំណែក ប្រធានអង្គការប្រជាធិបតេយ្យខ្មែរ លោក ស៊ឹង សែនករុណា និយាយថា ការអំពាវនាវតែលើក្រដាសតែមិនមានសកម្មភាពអនុវត្ត គឺស្មើនឹងគ្មានប្រសិទ្ធភាព ដូច្នេះដើម្បីឱ្យសហគមន៍អន្តរជាតិងាកមកជួយអន្តរាគមន៍ក្នុងជម្លោះកម្ពុជាថៃនេះបាន លុះត្រាតែកម្ពុជាបង្ហាញភាពស្អាតស្អំ តាមរយៈការស្ដារសិទ្ធិមនុស្ស បើកលំហសេរីភាព លទ្ធិប្រជាធិបតេយ្យពិតប្រាកដ និងចំណាត់ការលើមេខ្លោងឧក្រិដ្ឋជនដែលសហគមន៍អន្តរជាតិរកឃើញថា កំពុងសង្ងំលាក់ខ្លួនក្នុងប្រទេសកម្ពុជា តាមបំណងរបស់សហគមន៍អន្តរជាតិ។
លើសពីនេះ លោកថា រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ដាច់ខាតត្រូវតែដាក់ពាក្យបណ្ដឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ និងតុលាការព្រហ្មទណ្ឌ ICC អង្គការសហប្រជាជាតិ ដែលគេមានលទ្ធភាពបើកការស៊ើបអង្កេត និងទំនាក់ទំនងច្បាប់អន្តរជាតិ ដើម្បីដោះស្រាយជម្លោះកម្ពុជានិងថៃ ។
លោកថា៖ «កិច្ចសហប្រតិបត្តិការរបស់មេដឹកនាំបច្ចុប្បន្ន មិនបានធ្វើឲ្យសហគមន៍អន្តរជាតិ មានទំនុកចិត្ត ចឹងហើយបានជាសហគមន៍អន្តរជាតិ ហាក់ដូចជាមិនទាន់មានចំណាត់ការណាមួយ ក្រៅពីចេញនូវសេចក្ដីអំពាវនាវ សេចក្ដីថ្លែងការណ៍ ចឹងយើងចង់ឃើញចំណាត់ការច្បាស់លាស់ ត្រូវបង្ហាញពីការជឿជាក់ក្នុងចំណាត់ការទៅលើឧក្រិដ្ឋជន ដែលគេចោទប្រកាន់ថា កម្ពុជាគឺជាប្រទេសមួយដែលជាមេខ្លោងនៃបទល្មើសឆបោកអនឡាញ ជាមួយទៅនឹងសកម្មជននានាដែលកំពុងជាប់ឃុំហ្នឹង ឲ្យគេមានសេរីភាព ហើយទម្លាក់ចោលរាល់បទចោទប្រកាន់ ទៅលើសកម្មជនទាំងឡាយ ចេញពីកម្ពុជាខ្លួនឯងជាមុនសិន ហើយនិងទទូចទៅដល់សហគមន៍អន្តរជាតិ តាមរយៈយើងប្រើប្រាស់នូវបណ្ដឹងជាផ្លូវការទៅដល់តុលាការទាំងពីរហ្នឹង គឺICCនិងICJ»។
ទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ ក៏ជំរុញឱ្យព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា បញ្ចេញប្រតិកម្មថ្កោលទោសដែរ។ បើយោងតាមសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ចុះថ្ងៃទី២៥ខែធ្នូនេះ ឱ្យដឹងថា ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ថ្កោលទោសយ៉ាងខ្លាំងក្លាបំផុត ចំពោះអំពើឈ្លានពានដ៏សាហាវ យង់ឃ្នង និងខុសច្បាប់ ដែលបង្កឡើងដោយកងទ័ពថៃ មកលើបូរណភាពទឹកដីនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។
សម្រាប់ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ ដល់ថ្ងៃទី២៤ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធថៃ បានបើកការវាយប្រហារយ៉ាងខ្លាំងក្លា និងដោយឥតរើសមុខ ដោយប្រើប្រាស់កាំភ្លើងធំធុនធ្ងន់ យន្តហោះចម្បាំងប្រភេទ F-16 និង T-50TH ព្រមទាំងអាវុធដទៃទៀត មកលើប្រជាជនស៊ីវិលស្លូតត្រង់កម្ពុជា នៅតាមបណ្តាខេត្តជាប់ព្រំដែន ដែលបណ្តាលឱ្យមានមនុស្សស្លាប់ របួស ភៀសខ្លួន និងបំផ្លិចបំផ្លាញយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់ផ្ទះសម្បែង ហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធសាធារណៈ ប្រាសាទបុរាណ ទ្រព្យសម្បត្តិរដ្ឋ និងបរិស្ថាន។
សកម្មភាពទាំងនេះ គឺជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរលើមាត្រា ២(៤) នៃធម្មនុញ្ញនៃអង្គការសហប្រជាជាតិ (ឆ្នាំ១៩៤៥) អនុសញ្ញាក្រុងហ្សឺណែវឆ្នាំ១៩៤៩ និងពិធីសារបន្ថែមនៃអនុសញ្ញានេះ ព្រមទាំងវិធាននៃច្បាប់ទំនៀមទម្លាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ ដែលត្រូវបានកំណត់ក្នុងការសិក្សារបស់គណៈកម្មាធិការ កាកបាទក្រហមអន្តរជាតិ (ICRC)។
ការវាយប្រហារលើទីតាំងបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ ក៏ជាការរំលោភបំពានបន្ថែមទៀតលើអនុសញ្ញាយូណេស្កូ (UNESCO) ស្តីពីការការពារបេតិកភណ្ឌវប្បធម៌ និងធម្មជាតិពិភពលោក(ឆ្នាំ១៩៧២)។ សកម្មភាពរបស់ប្រទេសថៃ ក៏បានបង្ហាញពីការមិនគោរពចំពោះសាលដីការបស់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ស្តីពីរឿងក្តីប្រាសាទព្រះវិហារ (ឆ្នាំ១៩៦២) ដែលបានបញ្ជាក់យ៉ាងច្បាស់នូវអធិបតេយ្យរបស់កម្ពុជា លើប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ជុំវិញប្រាសាទនេះ។
អំពើឈ្លានពាននេះ ជាការរំលោភបំពានយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុតលើកិច្ចព្រមព្រៀងឈប់បាញ់ ថ្ងៃទី២៨ ខែកក្កដា ឆ្នាំ២០២៥, សេចក្តីថ្លែងការណ៍រួមស្តីពីកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពកម្ពុជា-ថៃ ចុះថ្ងៃទី២៦ ខែតុលា ឆ្នាំ២០២៥ នៅទីក្រុងគូឡាឡាំពួរ, ធម្មនុញ្ញអាស៊ាន(ឆ្នាំ២០០៧) និងសន្ធិសញ្ញាមិត្តភាព និងកិច្ចសហប្រតិបត្តិការ នៅតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ (TAC ឆ្នាំ១៩៧៦) ដែលឧបករណ៍គតិយុត្តទាំងនេះ សុទ្ធតែបានចែងជា កាតព្វកិច្ចឱ្យរដ្ឋនានា ត្រូវគោរពអធិបតេយ្យ បូរណភាពទឹកដី និងការដោះស្រាយវិវាទដោយសន្តិវិធី។
លើសពីនេះ ព្រឹទ្ធសភាកម្ពុជា សង្កត់ធ្ងន់ថា ចំពោះសកម្មភាពខុសច្បាប់របស់ប្រទេសថៃ និងសូមអំពាវនាវដល់សហគមន៍អន្តរជាតិឱ្យថ្កោលទោសដោយឥតងាករេ លើការរំលោភបំពានទាំងនេះ ព្រមទាំងទាមទារឱ្យប្រទេសថៃទទួលខុសត្រូវទាំងស្រុងចំពោះមុខច្បាប់ និងបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់ រាល់សកម្មភាពអរិភាពទាំងឡាយ ដែលកំពុងគំរាមកំហែងដល់សន្តិភាព និងស្ថិរភាពរបស់កម្ពុជា ក៏ដូចជាក្នុងតំបន់។
យ៉ាងណា អ្នកជំនាញផ្នែច្បាប់ លោកមេធាវី សុក សំអឿន បង្ហោះសារលើហ្វេសប៊ុករបស់លោកនៅថ្ងៃនេះ ក្នុងន័យដើមថា ប្រាសាទព្រះវិហារត្រូវបានចុះបញ្ជីជាបេតិភណ្ឌពិភពលោកទៅហើយ ហើយតំបន់នោះ ក៏មានផ្លាកសញ្ញាថាជាតំបន់បេតិភណ្ឌពិភពលោកដែរ។ ដែលមានន័យថា មិនអាចមានប្រទេសប៉ះពាល់បាននោះទេ។ ដូចនេះ ប្រសិនបើថៃបានធ្វើឱ្យខូចខាត ដោយបាញ់ ឬផ្លោងគ្រាប់កាំភ្លើងចូលតំបន់នោះ ហើយបណ្តាលឱ្យមានការខូចខាតនោះ នោះប្រាកដជាទទួលខុសត្រូវក្នុងការសងការខូចខាតហើយ។ ប៉ុន្តែ ថៃប្រាកដជាអះអាងថា កម្ពុជាបានដាក់កងទ័ពនៅតំបន់នោះ ដាក់កំាភ្លើងផ្លោងក្នុងតំបន់ហើយបានបាញ់ទៅលើវា ហើយបានជាវាផ្លោងកាំភ្លើងធំចូលតំបន់នោះ។ កាលបើថៃមានភស្តុតាងបង្ហាញថា មានទ័ពកម្ពុជានៅក្នុងតំបន់នោះមែននោះ នោះកម្ពុជាទៅជាអ្នកទទួលខុសត្រូវចំពោះការខូចខាតនោះទៅវិញទេ។
លោកបន្តថា ដូចនេះ ជាការសំខាន់ណាស់ ដែលកម្ពុជាត្រូវមានភស្តុតាងរឹងមាំ បង្ហាញពីទ្រង់ទ្រាយពេលប្រាសាទមិនទាន់មានការខូចខាត បង្ហាញភស្តុតាងឱ្យឃើញថានៅទីនោះមិនមានវត្តមានកងទ័ព ឬ កាំភ្លើងរបស់កម្ពុជានោះទេ បង្ហាញឱ្យឃើញថា គឺទ័ពថៃជាអ្នកធ្វើឱ្យខូចខាត ការខូចខាតមានទំហំប៉ុណ្ណាជាដើម។
អង្គការសហប្រជាជាតិទៀតសោត បានត្រឹមតែធ្វើការថ្កោលទោសតែប៉ុណ្ណោះ ដូចនេះដើម្បីទាមទារឱ្យមានការសងការខូចខាតនោះ កម្ពុជាត្រូវដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ICJ ទាមទារឱ្យថៃសងការខូចខាតថែមទៀត ព្រោះមានតែតុលាការទេ ដែលមានសិទ្ធិសម្រេចឱ្យសង ឬមិនសង ដូចនេះបើកម្ពុជាមិនដាក់ពាក្យប្តឹងទាមទារ ថៃប្រាកដជាមិនអើពើហើយ៕
