ដីខ្មែរច្រើនកន្លែងតាមបន្ទាត់ព្រំដែន មានប្រាសាទតាក្របី និងភូមិជោគជ័យជាដើម ដែលពួកសៀមបង្ហាញវីដេអូថា បានដណ្តើមកាន់កាប់ក្រោយសង្គ្រាមឈ្លានពានចំនួន២១ថ្ងៃមកនេះ ត្រូវគេជឿថា នឹងបាត់បង់ជារៀងរហូត បើរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនមិនប្តឹងសត្រូវឈ្លានពាននេះទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ (ICJ) ដើម្បីបង្ហាញពីការទទួលខុសត្រូវ ចំពោះបូរណភាពទឹកដីខ្មែរទេនោះ។
ក្តីបារម្ភនេះ ខណៈបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមាននៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ថៃបានបញ្ចេញវីដេអូជាច្រើន ដែលគ្រប់គ្រងដីខ្មែរ ដូចជា ប្រាសាទខ្នា ប្រាសាទតាក្របី នៅខេត្តឧត្តរមានជ័យ ភូមិជោគជ័យ និងភូមិព្រៃចាន់ ក្នុងខេត្តបន្ទាយមានជ័យ និងតំបន់អានសេះក្នុងខេត្តព្រះវិហារ រួមទាំងទីតាំងមួយចំនួនទៀត។
ជុំវិញបញ្ហានេះ នាយករដ្ឋមន្រ្តីកម្ពុជា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នៅថ្ងៃទី២៩ ខែធ្នូ នេះ បានផ្ញើសារដ៏វែងអន្លាយមួយលើហ្វេសប៊ុកពីកិច្ចព្រមព្រៀងបទឈប់បាញ់ ក្រោយរងការរិះគន់ថាថៃនឹងច្បាមយកដីខ្មែរបានជោគជ័យ តែលោកមិនបញ្ជាក់រឿងប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការ(ICJ)នោះទេ។
លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត គូសបញ្ជាក់ថា ក្រោយពីព្យាយាមចរចាដោយភាពអត់ធ្មត់ខ្ពស់បំផុត កម្ពុជា និងថៃ បានឯកភាពអនុវត្តបទ«ឈប់បាញ់ភ្លាមនៅនឹងកន្លែង» ដែលចូលជាធរមានចាប់ពីម៉ោង១២ថ្ងៃត្រង់នៅថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥តទៅ។
លោកថា ការអនុវត្តបទឈប់បាញ់នេះ មិនមែនមានន័យថា កម្ពុជាចុះចាញ់ ឬសុខចិត្តយកបូរណភាពទឹកដី ទៅដូរយកសន្តិភាពឡើយ ហើយរឹតតែមិនមែនមានន័យថា កម្ពុជាអស់សមត្ថភាព ឬបោះបង់សិទ្ធិស្វ័យការពារខ្លួននោះដែរ។
តែលោកថា ការរក្សាកងកម្លាំងឈរជើងនៅតាមទីតាំងជាក់ស្តែងនេះ គឺត្រូវបានទទួលស្គាល់ជាផ្លូវការដោយភាគីទាំងសងខាងថា គ្មានការពាក់ព័ន្ធដល់ការកំណត់ខណ្ឌសីមាព្រំដែន រវាងប្រទេសទាំងពីរនោះឡើយ។
បើតាម លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត ខ្សែព្រំដែនអន្តរជាតិរវាងកម្ពុជា និងថៃ នៅតែត្រូវបានកំណត់ដោយសន្ធិសញ្ញា និងអនុសញ្ញាដែលមានស្រាប់ ហើយកម្ពុជានៅតែរក្សាបានពេញលេញនូវសិទ្ធិក្នុងការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែននេះជាមួយនឹងភាគីថៃ អនុលោមតាមច្បាប់អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញា អនុសញ្ញា និងយន្តការទ្វេភាគីទាំងឡាយដែលមានជាធរមាន។
យ៉ាងណា តំណាងរាស្រ្តគណបក្សសង្រ្គោះជាតិ លោក អ៊ុំ សំអាន យល់ថា បទឈប់បាញ់នេះ គឺខ្មែរចាញ់ប្រៀបថៃ ក្រោយថៃឈ្លានពានកម្ពុជា២១ថ្ងៃមកនេះ កាន់កាប់បានទីតាំងមួយចំនួន ហើយខ្មែរនឹងមិនអាចទាមទាមកវិញបានទេ បើបន្តចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃនោះ។
អ្នកឃ្លាំមើលកិច្ចការព្រំដែនរូបនេះ ឱ្យដឹងថា ទីតាំងដែលថៃកំពុងទីតាំងជាច្រើនលើទឹកដីកម្ពុជា រួមមាន ប្រាសាទតាក្របី ភូមិជោគជ័យ ភូមិព្រៃចាន់ ប្រាសាទខ្នារ ច្រកកអានសេះ ថ្មដា និងភ្នំ៥០០ជាដើម។
បើតាមលោក សំអាន ជាបទពិសោធន៍ថៃបានគ្រប់គ្រងកោះគុត ផ្ទះតាម៉ុក និងប្រាសាទតាមាន់តូចនាពេលកន្លងទៅ ហើយថៃមិនប្រគល់ឱ្យកម្ពុជាទេ ទោះចរចាទ្វេភាគីក្តី ដែលការណ៍នេះទាល់តែប្តឹងថៃទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ(ICJ) ទើបអាចទាមទារទឹកដីទាំងនោះមកវិញបាន។
លោកថា៖ «កម្ពុជាយើងអាចប្ដឹងទៅកាន់តុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិICJ ដើម្បីទាមទារដីមកវិញហើយទី៣យើងអាចប្តឹងទៅកាន់សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ដើម្បីទាមទារទឹកដីទាំងអស់ហ្នឹងមកវិញ ប៉ុន្ដែយើងជឿថា លោក ហ៊ុន ម៉ាណែត នឹងមិនប្ដឹងទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្ដរជាតិICJ សហប្រធាននៃកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសឆ្នាំ១៩៩១ ដើម្បីទាមទារទឹកដីហ្នឹងមកវិញនោះទេ គាត់នឹងចរចាទ្វេភាគីដើម្បីកាត់ទឹកដីខ្មែរយើងដែលថៃឈ្លានពានក្នុងអំឡុងពេលសង្គ្រាមជាងដប់ថ្ងៃហ្នឹង ដើម្បីកាត់ទៅឲ្យថៃទៅដូរយកសន្តិភាពនិងអំណាច»។
ជាមួយគ្នានេះ ប្រធានក្រុមប្រឹក្សាឃ្លាំមើលកម្ពុជា លោក ម៉ែន ណាត យល់ថា បើរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុនចរចាទ្វេភាគីជាមួយថៃ ហើយកាត់ទឹកដីឱ្យថៃ ដូចដែលធ្លាប់ធ្វើជាមួយវៀតណាមនោះ គ្រួសារហ៊ុននឹងរងការចោទថា ជាជនក្បត់ជាតិ។
ក្នុងន័យនេះ លោកថា ដើម្បីជម្រះមន្ទិលរឿងកាត់ដីឱ្យបរទេសនេះ រដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន ត្រូវ តែដាក់ពាក្យប្តឹងថៃទៅការតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិទាំងតុលាការ ICJ និងICC។
លោកថា៖ «បើសិនជាភាគីខ្មែរហ្នឹង! ទទួលយកលក្ខខណ្ឌរបស់ថៃ បានន័យថា យើងមេដឹកនាំហ្នឹងចោលម្សៀតហើយ។ ការប្ដឹងរឿងព្រំដែនគឺទៅតុលាការយុត្តិធម៌អន្តរជាតិ ហើយប្ដឹងរឿងសងការខូចខាតប្រាសាទអីហ្នឹង វាអាចប្ដឹងទៅតុលាការ ICJដែរ។ ចំណែកឯរឿងបញ្ហាជនស៊ីវិលបញ្ហាអ្នកណាបង្កសង្គ្រាម គឺយើងប្ដឹងទៅតុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្ដរជាតិICC។ រដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាហ្នឹង ជាប្រវត្តិសាស្ត្ររបស់ លោក ហ៊ុន សែន ដោះស្រាយហ្នឹង គឺគាត់ឈិនឆាយជាមួយយួនវិញអ៊ីចឹង ហើយជាមួយសៀមហ្នឹង ក៏បង្កើតឲ្យមានមន្ទិលសង្ស័យដែរ ថាតើដោះស្រាយតាមបែបដូចយួន ឬក៏បែបទាមទារយុត្តិធម៌ដោយស្មោះត្រង់ជាមួយជាតិជាមួយពលរដ្ឋ»។
កម្ពុជា និងថៃ បានសម្រេចចុះហត្ថលេខាលើបទឈប់បាញ់បណ្ដោះអាសន្ន ក្នុងរយៈពេល ៧២ម៉ោង ចាប់ពីម៉ោង១២ថ្ងៃត្រង់ ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ តទៅ ដែលកិច្ចព្រមព្រៀងនេះ បានបញ្ជាក់ថា ភាគីថៃនឹងដោះលែងយោធាកម្ពុជាចំនួន១៨នាក់វិញ ដែលថៃឃុំខ្លួនជាង៥ខែមកនេះ បើបទឈប់បាញ់នេះមានប្រសិទ្ធភាពតាមរយៈពេលកំណត់។
យ៉ាងណា អ្នកវិភាគឯករាជ្យ និងជាអ្នកច្បាប់ លោក វ៉ន ចាន់ឡូត ហៅលទ្ធផលនេះថា ថៃនៅតែអាចដណ្ដើមយកកូនសោររក្សាទុកក្នុងដៃ មានន័យថា បិទ ឬបើក នៅតែអាស្រ័យលើភាគីថៃដដែល។
លោកថា ២១ថ្ងៃ នៃសង្គ្រាមជុំទី២នេះ កម្ពុជាគួរតែអាចវាយតម្លៃកម្លាំងយោធាថៃដឹងច្បាស់ហើយ ដូច្នេះចន្លោះពេលនេះ ត្រូវប្រញាប់បំពេញចំណុចខ្វះខាត ដោយកុំឱ្យកងទ័ពក្លាយជាកណ្ដុរនៅតែក្នុងរូង ត្រូវបានដុតចម្អិនដោយគ្រាប់បែក និងដែនអាកាសល្ហល្ហេវ មានតែអង្គភាពបង្កើតមន្ដ្រីដេកស៊ីតែប្រាក់ខែ។ ជុំទី៣នៃសង្គ្រាមនឹងអាចកើតឡើងដោយជៀសពុំផុត គ្រាន់តែពេលវេលាវែង ឬខ្លី។
លោកសង្កត់ធ្ងន់ថា កំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅ និងច្បាស់លាស់ ត្រូវតែចាប់ផ្ដើម រីឯការពង្រឹងសាមគ្គីជាតិ និងឯកភាពជាតិ ដោយដោះលែងអ្នកទោសនយោបាយ និងលើកលែងការចោទប្រកាន់ទាំងអស់ ហើយបើកចំហឱ្យខ្មែរគ្រប់ទិសទីបានចូលស្រុកទេសជួយជាតិ ជាការចាំបាច់ផង និងសំខាន់ផង។ ថៃពិតជាមានលទ្ធភាពគ្រប់គ្រាន់ផ្ដួលរំលំមេដឹកនាំកម្ពុជា តាមការប្ដេជ្ញាចិត្តរបស់ពួកគេ ព្រោះតែការបែកបាក់ជាតិ ពលរដ្ឋរងគ្រោះ ព្រោះរបៀបដឹកនាំ និងអយុត្តិធម៌សង្គម និងអន្ដរជាតិមើលមកកម្ពុជា ជាដែនដីឧក្រិដ្ឋកម្ម។
ការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃក្នុងរយៈពេល២១ថ្ងៃនេះ ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ ខែធ្នូ បានសម្លាប់ពលរដ្ឋស្លូតត្រង់កម្ពុជា ៣១នាក់ និងរងរបួសជិត ១០០នាក់ រួមទាងមានពលរដ្ឋភៀសខ្លួនចំនួនជិត៧០ម៉ឺន ព្រមទាំងបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលជាច្រើន មានផ្ទះ វត្តអារាម សាលារៀន កាស៊ីណូ ស្ពានថ្នល់ និង ប្រាសាទបុរាណ ជាដើម៕
