អង្គការសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជាជាង១០០ ប្រកាសពីការធ្វើការរួមគ្នាក្នុងការប្រមែប្រមូលព័ត៌មាន ក្របខណ្ឌគតិយុត្តិ និងភស្តុតាងនានា ក្នុងការតស៊ូមតិជាមួយបណ្តាស្ថានទូតបរទេស និងស្ថាប័នអន្តរជាតិនានា រួមទាំងប្រើប្រាស់យន្តការអន្តរជាតិ ដើម្បីទាមទារឱ្យប្រទេសថៃទទួលខុសត្រូវ និងផ្តល់សំណងខូចខាតចំពោះប្រជាពលរដ្ឋ និងប្រទេសកម្ពុជា ដែលរងគ្រោះដោយសារសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ប្រទេសថៃ ក្នុងរយៈពេលជាង២០ថ្ងៃកន្លងមកនេះ។
ការប្រកាសនេះ ធ្វើឡើងនៅក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មានរួមគ្នាដោយអង្គការសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា ស្តីពីការឆ្លើយតបវិបត្តិព្រំដែន ការរកឃើញពីការវាយតម្លៃរហ័ស និងសកម្មភាពបន្ទាប់ ដែលធ្វើឡើងនៅមជ្ឈមណ្ឌលកម្ពុជាដើម្បីប្រព័ន្ធផ្សព្វផ្សាយឯករាជ្យ (CCIM) នាព្រឹកថ្ងៃទី០៥ ខែមករា ឆ្នាំ២០២៦នេះ។ អង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងនោះ មានដូចជា អង្គការCCIM វេទិកាមិនមែនរដ្ឋាភិបាលស្តីពីកម្ពុជា សមាគមចលនាកុមារនិងយុវជនកម្ពុជាដើម្បីសិទ្ធិកុមារ និងខេមបូចាជាដើម។
ក្នុងសន្និសីទសារព័ត៌មាននោះ លោក សឿង សារឿន នាយកប្រតិបត្តិវេទិកាមិនមែនរដ្ឋាភិបាលស្តីពីកម្ពុជា បានលើកឡើងថា សង្គ្រាមឈ្លានពានអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ពីសំណាក់ប្រទេសថៃ កាលពីខែធ្នូនេះ បានបណ្តាលឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរស្លាប់និងរបួសជាង ១០០នាក់ ធ្វើឱ្យពលរដ្ឋត្រូវភៀសសឹកជាង ៦០ម៉ឺននាក់ រួមទាំងខូចខាតនូវផ្ទះសម្បែង ទ្រព្យសម្បត្តិ ហេដ្ឋារចសម្ព័ន្ធផ្សេងៗ រួមទាំងប្រាសាទបូរាណខ្មែរផងដែរ។
លោកថា ទង្វើឈ្លានពានរបស់ថៃ ជាការរំលោភលើច្បាប់អន្តរជាតិ អមនុស្សធម៌ និងរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ មកលើពលរដ្ឋ និងប្រទេសកម្ពុជា ដែលការណ៍នេះ កម្ពុជាចាំបាច់ត្រូវរួមគ្នាក្នុងការទាមទារនូវយុត្តិធម៌ និងសំណងខូចខាតដោយសារឧក្រិដ្ឋកម្មសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ។
លោកថា៖ «អីចឹងយើងឃើញថាការខាតបង់របស់គាត់ ទាំងផ្ទះសម្បែង ទាំងជីវភាពរស់នៅរបស់គាត់ ទាំងភាពភ័យខ្លាច សុខភាពរបស់គាត់ ហើយនិងទ្រព្យសម្បត្តិផ្សេងៗហ្នឹង យើងត្រូវការទាមទារឱ្យមានភាពយុត្តិធម៌សម្រាប់ប្រជាជនហ្នឹងផង ហើយចូលរួមទាមទារយុត្តិធម៌សម្រាប់កម្ពុជាយើង ក៏ដូចជាពិភពលោក ឧទាហរណ៍ដូចជា ទាក់ទងនឹងប្រាសាទបេតិកភណ្ឌពិភពលោក យើងឃើញមានប្រាសាទព្រះវិហារ និងតំបន់ព្រះវិហារ ហើយនិងប្រាសាទតាក្របី ហើយនិងប្រាសាទតាមាន់តូច តាមាន់ធំហ្នឹងត្រូវបានបំផ្លាញយ៉ាងខ្លាំងក្លាតែម្តង ហើយយើងមើលឃើញថា ដូចមិនមែនជាមនុស្សជាតិទេ អ្នកដែលបំផ្លាញយើងហ្នឹង ទាហានថៃដូចមិនមែនជាមនុស្សជាតិ ដូចជាសត្វ អីចឹងយើងត្រូវតស៊ូមតិយ៉ាងណាដើម្បីឱ្យមានយុត្តិធម៌សម្រាប់បេតិកភណ្ឌពិភពលោកហ្នឹងផង»។
លោក សឿង សារឿន បន្តថា ដើម្បីធានានូវការបញ្ចប់សង្គ្រាម ការការពារជនស៊ីវិល ការធានានូវនិរន្តរភាពសន្តិភាព និងការផ្តល់យុត្តិធម៌ដល់ពលរដ្ឋ និងប្រទេសរងគ្រោះ ដែលជាប្រទេសកម្ពុជានេះ អង្គការសង្គមស៊ីវិលទាំងនោះ បានបញ្ជាក់ពីជំហរធ្វើការរួមគ្នាជាយុទ្ធសាស្ត្រចំនួន ៥ចំណុចសំខាន់ៗ ក្នុងនោះ ទី១ បន្តចូលរួមជាមួយរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីឆ្លើយតបតម្រូវការជាមូលដ្ឋានរបស់ពលរដ្ឋភៀសសឹក ដែលកំពុងត្រូវការជំនួយមនុស្សធម៌ជាខ្លាំង ទី២ ការតស៊ូមតិផ្នែកការទូតជាមួយបណ្តាតំណាងស្ថានទូតបរទេសប្រចាំនៅកម្ពុជា ដៃគូរពាក់ព័ន្ធក្នុងកម្រិតអាស៊ាន និងភ្នាក់ងារអង្គការសហប្រជាជាតិ រួមទាំងបណ្តាប្រទេសធំៗមួយចំនួនក្នុងពិភពលោក ជាមួយការបង្ហាញភស្តុតាងជាក់លាក់ ពីការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃមកលើទឹកដីកម្ពុជាផងដែរ។
ទី៣ អង្គការសង្គមស៊ីវិលកម្ពុជា ក៏នឹងចុះប្រមែប្រមូលព័ត៌មាន ប្រើប្រាស់នូវយន្តការ និងក្របខណ្ឌគតិយុត្តិសំខាន់ៗជាង១០ ក្នុងនោះមានដូចជា ធម្មនុញ្ញអង្គការសហប្រជាជាតិឆ្នាំ១៩៤៥ តុលាការឧក្រិដ្ឋកម្មអន្តរជាតិ(ICC) ច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ យន្តការសិទ្ធិមនុស្ស និងអនុសញ្ញាអន្តរជាតិនានា ដើម្បីទាមទារឱ្យថៃទទួលខុសត្រូវ និងស្វែងរកយុត្តធម៌សម្រាប់ពលរដ្ឋខ្មែរ និងប្រទេសកម្ពុជាដែលរងគ្រោះដោយសារសង្គ្រាមឈ្លានពាននេះ។ ចំណែកចំណុចទី៤ និងទី៥ គឺយន្តការនៃការកសាងសន្តិភាព ការផ្សះផ្សាទំនាក់ទំនងរវាងប្រជាជនកម្ពុជានិងថៃ ដើម្បីស្តារសេដ្ឋកិច្ច និងសង្គម ព្រមទាំងគៀងគរនូវថវិកាដើម្បីជួយដល់ប្រជាពលរដ្ឋងាយរងគ្រោះ។
លោកថា៖ «យើងក៏នឹងដាក់ពាក្យបណ្តឹង ក៏ដូចជាការតស៊ូមតិតាមលក្ខណៈការទូត ជាមួយនឹងភាគីពាក់ព័ន្ធដូចខ្ញុំបានលើកឡើងខាងដើម មានភាគីជាច្រើនដែលយើងនឹងធ្វើការតស៊ូមតិទាំងផ្លូវការក្តី ទាំងក្រៅផ្លូវការក្តី គឺដើម្បីឱ្យពួកគាត់ទទួលយកករណីពីកម្ពុជាយើងទៅហ្នឹង ដើម្បីជាអាទិភាពដោះស្រាយជាប្រព័ន្ធ ដើម្បីចាប់ឱ្យប្រទេសដែលឈ្លានពានយើង គឺប្រទេសថៃហ្នឹងគាត់ទទួលខុសត្រូវ ហើយខ្ញុំសង្ឃឹមថា យើងនឹងទទួលបានភាពយុត្តិធម៌ដោយពិតប្រាកដ ទោះបីពេលវេលា ហើយនិងយន្តការនេះត្រូវការពេលវេលារៀងយូរបន្តិចក្តី ប៉ុន្តែយើងសង្ឃឹមថានឹងបានជោគជ័យ»។
បើតាម លោក សារឿន ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរម្នាក់ៗ ជាពិសេសពលរដ្ឋដែលរងគ្រោះផ្ទាល់ក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃនេះ ក៏អាចចូលរួមតស៊ូមតិជាលក្ខណៈបុគ្គល ឬក៏ដាក់ញតិរួមគ្នាទៅស្ថាប័នពាក់ព័ន្ធ ដើម្បីចាប់ឱ្យអ្នកដែលប្រព្រឹត្តអំពើឈ្លានពានទឹកដីនេះ សងសំណង និងទទួលខុសត្រូវចំពោះមុខច្បាប់ផងដែរ។
លោក រស់ សុដ្ឋា នាយកប្រតិបត្តិអង្គការសម្ព័ន្ធភាពការពារសិទ្ធិមនុស្សកម្ពុជា មានប្រសាសន៍ក្នុងសន្និសីទដែរថា ការវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់ក្នុងសង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃមកលើទឹកដីកម្ពុជា ដែលសង្គមស៊ីវិលធ្លាប់បានចុះវាយតម្លៃជាបឋមដោយផ្ទាល់ កាលពីអំឡុងខែកក្កដានោះ ឃើញថា មានផលប៉ះពាល់ធ្ងន់ធ្ងរទៅលើបរិស្ថាន សុខភាពពលរដ្ឋ សត្វពាហនៈនិងសត្វស្លាប និងភូមិឋានជនស៊ីវិលជាង ១២០ភូមិ ក្នុងខេត្តព្រះវិហារ និងឧត្តរមានជ័យ ព្រោះយោធាថៃ បានប្រើប្រាស់នូវផ្សែងពុល គ្រាប់បែកចង្កោម និងសព្វាវុធគ្រប់ប្រភេទ។
លោកបន្តថា សង្គ្រាមឈ្លានពានរបស់ថៃជាថ្មីទៀត ដែលមានទ្រង់ទ្រាយធំ រយៈពេល២១ថ្ងៃក្នុងខែធ្នូកន្លងទៅនេះ យោធាថៃក៏បានបន្តប្រើប្រាស់សារធាតុគីមី និងសព្វាវុធដែលបង្កនូវប៉ះពាល់កាន់តែធ្ងន់ធ្ងរមកលើកម្ពុជា ដែលជាការរំលោភយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរដល់សិទ្ធិមនុស្សអន្តរជាតិ សេចក្តីប្រកាសជាសកលស្តីពីសិទ្ធិបរិស្ថាន និងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិជាដើម។
លោកថា៖ «យោងតាមសញ្ញាណនៃការប៉ះពាល់ទង្វើរបស់រដ្ឋាភិបាលនិងកងទ័ពថៃ មកលើកម្ពុជាហ្នឹង គឺយើងសង្ខេបមកថា គឺអមនុស្សធម៌ និងរំលោភច្បាប់អន្តរជាតិយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ។ ហើយយើងក៏មានមូលដ្ឋានពិធីសារហ្សឺណែវអនុសញ្ញាអាវុធគីមី ដែលហៅថា CWC ច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ សន្ធិសញ្ញាសិទ្ធិមនុស្ស បរិស្ថានអន្តរជាតិ ហាមឃាត់គ្រោះថ្នាក់ឆ្លងដែន និងកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសពាក់ព័ន្ធនឹងអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ដូច្នេះទេវាការរំលោភសិទ្ធិមនុស្ស សិទ្ធិស៊ីវិល និងកងទ័ព និងបរិស្ថានកម្ពុជា ហើយជាការរំលោភសន្តិសុខក្នុងតំបន់ និងអន្តរជាតិផងដែរ»។
បើតាម លោក សុដ្ឋា សម្រាប់ផលប៉ះពាល់ក្នុងសង្គ្រាមលើកទី២ក្នុងខែធ្នូកន្លងទៅនេះ អង្គការសង្គមស៊ីវិល ក៏គ្រោងនឹងចុះទៅសិក្សា និងវាយតម្លៃពីផលប៉ះពាល់បន្ថែមទៀត ដែលគ្រោងធ្វើឡើងចាប់ពីថ្ងៃទី១៩ ដល់ថ្ងៃទី២២ ខែមករា ខាងមុខនេះ។
វីអូឌី មិនអាចសុំការអត្ថាធិប្បាយជុំវិញករណីនេះ ពីអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា លោក ប៉ែន បូណា បានទេនៅរសៀលថ្ងៃទី០៥ ខែមករានេះ។
យ៉ាងណា លោក ប៉ែន បូណា បានលើកឡើងក្នុងសេចក្តីថ្លែងការណ៍ ស្តីពី «បច្ចុប្បន្នភាពស្ដីពីការវិវត្តន៍ស្ថានការណ៍ព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃ» នៅព្រឹកថ្ងៃចន្ទនេះថា ទាហានថៃ បាននិងកំពុងបន្តបំផ្លិចបំផ្លាញផ្ទះសម្បែង និងហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិល នៅលើទឹកដីកម្ពុជាឥតឈប់ឈរ ដែលការបំផ្លិចបំផ្លាញនេះ បានធ្វើឡើងដោយការវាយប្រហារសំដៅគោលដៅស៊ីវិល កាលពីក្នុងអំឡុងសង្គ្រាមពេញបន្ទុក ចន្លោះពីថ្ងៃទី៧ ដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ផង និងបន្តបំផ្លាញដោយកម្លាំងគ្រឿងចក្រ និងកម្លាំងមនុស្ស ក្រោយពេលបទឈប់បាញ់ចូលជាធរមានផង។
លោកបន្តថា លើសពីនេះ ទាហានថៃថែមទាំងបានព័ទ្ធយកដីធ្លី និងផ្ទះសម្បែងប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើន ហើយបាននិងកំពុងបំផ្លាញចោលជាបន្តបន្ទាប់ និងបានលួចប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយ៉ាងអនាធិបតេយ្យបំផុត ដែលជាសកម្មភាពអមនុស្សធម៌ មិនអាចទទួលយកបាន និងត្រូវបានហាមឃាត់នៅក្រោមច្បាប់អន្តរជាតិ។
លោកថា៖ «អ្នកនាំពាក្យរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា សូមប្រកាសថ្កោលទោសយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរបំផុត ចំពោះសកម្មភាពបំពានច្បាប់អន្តរជាតិ និងច្បាប់មនុស្សធម៌អន្តរជាតិ និងអំពើរំលោភសិទ្ធិមនុស្សយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរ ព្រមទាំងអំពើប្លន់យកទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ពលរដ្ឋខ្មែរពីសំណាក់ទាហានថៃ និងទាមទារឱ្យថៃបញ្ឈប់ជាបន្ទាន់នូវរាល់សកម្មភាពយោធា ប្រកបដោយអរិភាពបែបនេះ និងសូមភាគីថៃគោរពអាណត្តិរបស់គណៈកម្មការចម្រុះខណ្ឌសីមាព្រំដែនគោកនៃប្រទេសទាំងពីរ ក្នុងការកំណត់ខណ្ឌសីមាព្រំដែន ដោយផ្អែកលើកិច្ចព្រមព្រៀងដែលមានស្រាប់ និងច្បាប់អន្តរជាតិ»។
សម្រាប់ ប្រធានក្រុមអ្នកច្បាប់អមរិន្ទ លោកមេធាវី សុក សំអឿន ធ្លាប់បានពន្យល់នៅលើបណ្តាញសង្គម កាលពីថ្ងៃទី០២ខែមករាថ្មីៗនេះថា ដើម្បីដាក់ពាក្យបណ្តឹងទាមទារសំណងពីការខូចខាតដោយសារសង្រ្គាម គឺប្រទេសដែលត្រូវគេឈ្លានពានអាច ផ្ញើរកំណត់ការទូត ទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ និងអគ្គលេខាធិការអង្គការសហប្រជាជាតិ។
លោកបន្តថា កំណត់ការទូតទាំងនេះ ត្រូវចែងពីការខូចខាត និងទំហំនៃការខូចខាត និងភស្តុតាងដែលបង្ហាញថា ប្រទេសម្ខាងទៀតជាអ្នកឈ្លានពាន និងតើការឈ្លានពាននោះអាចនឹងបង្កគ្រោះថ្នាក់ដល់សន្តិភាព និងសន្តិសុខអន្តរជាតិផង។ បន្ទាប់មកគឺស្នើសុំទៅក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិ ឱ្យដាក់បញ្ចូលបញ្ហារបស់កម្ពុជា ទៅក្នុងរបៀបវារៈប្រជុំរបស់ក្រុមប្រឹក្សា និងសុំឱ្យក្រុមប្រឹក្សាសម្រេចលើបណ្តឹងនោះ ហើយត្រូវភ្ជាប់ជាមួយនូវរាល់ភស្តុតាង គាំទ្របណ្តឹង និងភ្ជាប់ទៅនឹងសមត្ថកិច្ចរបស់ក្រុមប្រឹក្សាសន្តិសុខអង្គការសហប្រជាជាតិផង។
លោក សុក សំអឿន បន្តថា ក្នុងករណីបើថៃបានរំលោភលើទឹកដីខ្មែរ ប្រហែលជាត្រូវដាក់ពាក្យបណ្តឹងទៅតុលាការអន្តរជាតិ ប្រសិនបើថៃមិនព្រមគោរព និងប្រើយន្តការគណកម្មការដោះស្រាយវិវាទព្រំដែន ដែលធ្លាប់បានបង្កើតឡើងរវាងថៃ និងកម្ពុជានោះទេ។
គួរបញ្ជាក់ថា ការឈ្លានពានរបស់យោធាថៃក្នុងរយៈពេល២១ថ្ងៃនេះ ចាប់ពីថ្ងៃទី៧ ដល់ថ្ងៃទី២៧ ខែធ្នូ ឆ្នាំ២០២៥ បានសម្លាប់ពលរដ្ឋខ្មែរស្លូតត្រង់ ៣៣នាក់ និងរងរបួសជិត១០០នាក់ រួមទាំងមានពលរដ្ឋភៀសខ្លួនចំនួនជិត ៧០ម៉ឺននាក់ ព្រមទាំងបានបំផ្លាញហេដ្ឋារចនាសម្ព័ន្ធស៊ីវិលជាច្រើន មានផ្ទះ វត្តអារាម សាលារៀន ស្ពានថ្នល់ និង ប្រាសាទបុរាណ ជាដើម៕
