ខណៈរដ្ឋាភិបាលគ្រួសារហ៊ុន បានបង្ហាញឱ្យឃើញពីភាពអសមត្ថភាព និងទន់ខ្សោយយ៉ាងខ្លាំង សូម្បីតែការផ្គត់ផ្គង់សព្វាវុធទំនើប ការហូបចុករបស់កងទ័ពជួរមុខ និងការស្លៀកពាក់ ក៏មានសភាពរយីករយាកតោកយ៉ាក និងខ្វះខាតយ៉ាងខ្លាំង ដែលធ្វើឱ្យកងទ័ពសៀម ដែលមានសព្វាវុធទំនើបជាង និងមានការផ្ទត់ផ្គង់គ្រឿងហូបចុកសម្លៀកបំពាក់ពេញបរបូជាង មានប្រៀបក្នុងការចូលមកឈ្លានពានដណ្តើមកាន់កាប់ទឹកដីកម្ពុជា អ្នកជំនាញ និងអ្នកនយោបាយក្រៅរដ្ឋាភិបាល បន្តជំរុញឱ្យរដ្ឋាភិបាលឯកបក្សនៃគ្រួសារហ៊ុន ចាំបាច់ត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋ លុបបំបាត់អំពើពុករលួយបំផ្លាញថវិកាជាតិ ដើម្បីអាចឈានទៅធ្វើទំនើបកម្មកងទ័ពដើម្បីការពារជាតិ។
លោក ឱក សេរីសុភ័ក្រ អ្នកជំនាញផ្នែកអភិបាលកិច្ច បានថ្លែងថា បញ្ហាអយុត្តិធម៌សង្គម មិនអាចនៅបណ្តោយឱ្យគ្រប់គ្នាអាចមើលឃើញនៅនឹងមុខដូចមុនទៀតបានទេ។ អ្នកដែលមានអំណាច មានខ្សែ មានលុយកាក់ធ្វើអ្វីៗស្រេចតែនឹងចិត្ត បង្ហាញនូវរូបភាពអំណាចរូបភាពមានបានលើគំនរទ្រព្យសម្បត្តិ តាំងពីការរៀបពិធីការកូន និងជិះឡានប្រណីតៗជាដើម។ លោកថា អ្នកធ្វើការដែលជាទូទៅ ត្រូវបម្រើរាស្ត្រនោះគឺមិនបានបម្រើរាស្ត្រអ្វីទេ ឃើញតែពីធ្វើខ្លួនបង្ហាញអំណាចបង្ហាញទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងប្រណីតៗ ខណៈរាស្ត្រកំពុងក្រលំបាកវេទនា។
លោកថា៖ «អំពើកៀបសង្កត់ប្រើអំណាច ប្រើទឹកលុយហ្នឹង មិនអាចមានតទៅទៀតបានទេ ត្រូវតែធ្វើរឿងអ្វីមួយ ដើម្បីទប់ស្កាត់រឿងទាំងអស់នេះ។ យុត្តិធម៌សង្គមកាលណាអត់មានទេ ហើយវានៅនឹងមុខៗពេកវានឹងនាំឱ្យមានការប្រឆាំងជាមិនខាន ជាពិសេសនៅក្នុងសភាពការណ៍ដែលមានការរំខាន ដែលមានការយាយី ដែលមានមហិច្ឆតាលេបទឹកដីយើង ពីខាងក្រៅមក។ ហើយយើងបាននិយាយហើយទាំងអស់គ្នាបាននិយាយហើយ ប្រជាពលរដ្ឋបានជូនយោបល់ហើយថា ត្រូវតែធ្វើកំណែទម្រង់ស៊ីជម្រៅណាស់ ខ្ញុំក៏ធ្លាប់បាននិយាយដែរនៅក្នុងរឿងនេះ»។
លោកលើកឡើងថា ចាប់ពីពេលនេះទៅ កម្ពុជាមិនអាចមានអំពើពុករលួយជោគជាំបែបនេះទៀតទេ គឺត្រូវតែកាត់បន្ថយឱ្យបានច្រើនជាអតិបរមា។ ពួកមន្ត្រីដែលមានជីវភាពស្តុកស្តម្ភ ល្មមចេះឆ្អែតល្មមចេះគ្រប់គ្រាន់ហើយ និងត្រូវធ្វើយ៉ាងណាចែកចាយធនធាន និងភោគទ្រព្យសម្បត្តិរបស់ជាតិ ជូនប្រជាពលរដ្ឋ បម្រើប្រជាពលរដ្ឋដោយសុទ្ធចិត្ត ដោយស្មើភាព ដោយមានយុត្តិធម៌នៅក្នុងសង្គម។
លោកថា៖ «អំពើពុករលួយនេះ តែប្រយុទ្ធអត់បានប្រឆាំងអត់បានធ្វើអ្វីទៀតក៏អត់បានដែរ។ ដល់ពេលហើយ ខ្នងទល់ជញ្ជាំងហើយ មិនអាចទិញពេលវេលាបានតទៅទៀតទេ ព្រោះគ្រោះថ្នាក់មកពីថៃមិនយូរមិនឆាប់នឹងមកម្តងទៀត។ ហើយរឿងដែលយកលុយតាមរបៀបទុច្ចរិត មានបានតាមរបៀបទុច្ចរិតដូចជា រឿងScam រឿងឧក្រិដ្ឋកម្មអនឡាញគ្រប់ទីកន្លែង អគារធំៗសុទ្ធតែដាក់មនុស្សបង្ខាំង ដើម្បីធ្វើScamអនឡាញហ្នឹង បិទទៅឈប់ទៅ តែមិនឈប់បន្តិចទៀតនឹងពិភពលោកចាប់ផ្តើមលែងហៅ Cambodia ហើយហៅ Scam Cambodia។ ខ្ញុំឮពាក្យនេះ ឈឺចាប់មិនគួរស្រុកយើងក្លាយទៅជាអ៊ីចឹង»។
ប៉ុន្តែយ៉ាងណាក្តី អ្នកជំនាញអភិបាលកិច្ចរូបនេះ និយាយថា ប្រទេសដទៃទៀត ក៏មានScamអនឡាញនេះដែរ តែត្រូវតែលុបបំបាត់ ខណៈមានចលនាពិភពលោក ដើម្បីប្រយុទ្ធប្រឆាំងនឹង Scam អនឡាញនេះ។ ដើម្បីឱ្យកម្ពុជាធ្វើរឿងអ្វីផ្សេងៗទៀតបាន លោក ឱក សេរីសុភ័ក្រ លើកឡើងថា កំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈដែលលោកនិយាយ ហើយនិយាយទៀត គឺត្រូវតែធ្វើឱ្យបានស៊ីជម្រៅ ឱ្យមានកិច្ចសហប្រតិបត្តិការជាមួយដៃគូសង្គមស៊ីវិល ហើយនឹងអ្នករកស៊ីឱ្យច្បាស់លាស់។
លោកបន្តថា នៅក្នុងរឿងទាំងអស់នឹងបើរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចង់ធ្វើទំនើបភូបនីយកម្មនៃកងទ័ព គឺជារឿងធំណាស់ ពីព្រោះត្រូវធ្វើការរៀបចំឡើងវិញពីស្ថាប័នយោធាទាំងអស់ ចាប់ពីលើដល់ក្រោមដើម្បីចៀសវាងភាពអយុត្តិធម៌។ ត្រូវតែរៀបចំក្រសួងការពារជាតិ អគ្គបញ្ជាការកងទ័ព រៀបចំថ្នាលបណ្តុះបណ្តាលបង្វឹកជំនាញកងទ័ពដល់កងទ័ពឱ្យមានចំណេះជំនាញជាចាំបាច់ ដើម្បីត្រៀមការពារជាតិទប់ទល់នឹងសត្រូវបរទេសឈ្លានពាន។
ជាមួយគ្នានេះ លោក អ៊ូ ច័ន្ទរ័ត្ន សហស្ថាបនិកគណបក្សកែទម្រង់កម្ពុជា បានថ្លែងថា នៅក្នុងវេលានេះកម្ពុជាត្រូវតែសម្អាតខ្លួនសម្អាតកេរ្តិ៍ឈ្មោះ និងត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់លើវិស័យអាទិភាពនានា ជាពិសេសត្រូវបើកលំហប្រជាធិបតេយ្យ ការគោរពសិទ្ធិមនុស្ស និងពង្រឹងនីតិរដ្ឋ ពីព្រោះបញ្ហាទាំងនេះ វាជាចំណុចចាំបាច់ដែលត្រូវធ្វើ ដើម្បីឱ្យប្រទេសកម្ពុជារឹងមាំមានការអភិវឌ្ឍពិតប្រាកដ មានឯកភាពជាតិពិតប្រាកដ។ លោក ច័ន្ទរ័ត្ន គាំទ្រចំពោះការជំរុញរបស់អ្នកជំនាញនានា ឱ្យរដ្ឋាភិបាលធ្វើកំណែទម្រង់ប្រព័ន្ធដឹកនាំរដ្ឋ បើទោះបីជានៅក្នុងស្ថានភាពប្រថុចញ៉ុចនេះ មិនអាចធ្វើបានទាំងស្រុងក៏ដោយ ក៏ត្រូវតែចាប់ផ្តើមធ្វើដែរ ដើម្បីឈានទៅធ្វើឱ្យកម្ពុជាខ្លាំង មានសមត្ថភាពអាចការពារទឹកដីរបស់ខ្លួនបាន ខណៈជម្លោះព្រំដែនកម្ពុជា-ថៃនៅតែមានភាពផុយស្រួយនៅឡើយ។
លោកថា៖ «ក្នុងស្ថានភាពប្រថុចញ៉ុចនេះ ខ្ញុំគិតថា មានតែសម្រួលកងទ័ពត្រៀមលក្ខណៈ ដើម្បីការពារខ្លួនការពារបូរណភាពទឹកដី ព្រោះយើងដឹងហើយតំបន់មួយចំនួន ដែលថៃគេឈរជើងអាចមានជម្លោះបន្តទៅទៀត ពីព្រោះយើងទាមទារឱ្យគោរពទៅតាមសន្ធិសញ្ញាបារាំង-សៀមអីជាដើម ហើយថៃហាក់ដូចមិនយល់ព្រមជាមួយយើងទេ។ ឃើញប្រកាសញយៗថា គេបានកាន់កាប់ទឹកដីទាំងអស់ហ្នឹង ជាដែនអធិបតេយ្យរបស់គេ គេយល់ថាអ៊ីចឹង ហើយគេមិនបានឈ្លានពានមកលើទឹកដីកម្ពុជាទេ។ គេយល់ថា ជាតំបន់ដែលកម្ពុជាទៅរស់នៅលើទឹកដីគេ ហើយបានទម្លាប់ខ្លួនដោយថា ខ្លួនរស់នៅលើទឹកដីខ្លួនឯង។ នេះជាភាសាមេទ័ពថៃ»។
ជាមួយគ្នានេះ លោក មាជ សុវណ្ណារ៉ា ប្រធានគណបក្សជំនាន់ថ្មី ថ្លែងថា បន្ទាប់ពីថៃបើកការឈ្លានពានមកលើដែនអធិបតេយ្យភាពកម្ពុជា ក្នុងរយៈពេល២១ថ្ងៃចុងក្រោយនេះ វាចាំបាច់ដែលរដ្ឋាភិបាលត្រូវតែលុបបំបាត់អំពើពុករលួយ បក្ខពួកនិយម ហើយត្រូវធ្វើកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ និងអភិបាលកិច្ចល្អ ដើម្បីដឹកនាំនិងគ្រប់គ្រងរដ្ឋឱ្យមានប្រសិទ្ធភាពខ្លាំង។
លោកថា៖«ក្នុងសណ្តាប់ធ្នាប់បែបថ្មីក្នុងការគ្រប់គ្រងរដ្ឋសេដ្ឋកិច្ចខ្លាំង ទាក់ទងទៅនឹងអំពើពុករលួយត្រូវតែបញ្ចប់ ហើយអភិបាលកិច្ចនៃកំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ ក្នុងការដឹកនាំឱ្យប្រទេសខ្លាំងរឹងមាំ គឺបញ្ហាការពារជាតិ ដើម្បីរក្សាអធិបតេយ្យភាពបូរណភាពទឹកដី ទៅលើបញ្ហាជាច្រើនដែលយើងត្រូវធ្វើ ទី១កំណែទម្រង់រដ្ឋបាលសាធារណៈ ដែលមន្ត្រីរាជការ កងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ក្រសួងស្ថាប័នហ្នឹងវាស្អេកស្កះពេក កាលណាវាស្អេកស្កះទៅ វាមិនបានធ្វើឱ្យប្រទេសជាតិហ្នឹង មានលំនឹងសេដ្ឋកិច្ច លំនឹងជីវភាពលំនឹងនៃការដឹកនាំប្រទេស វាបែរទៅជាគេហៅថា រដ្ឋាភិបាលក្បាលធំជាងខ្លួន ក្រសួងស្ថាប័នហ្នឹងវាមិនដឹងថាមានសណ្តាប់ធ្នាប់យ៉ាងណា ដើម្បីឱ្យមានរបៀបដឹកនាំ ការងារមានវិន័យ មានសណ្តាប់ធ្នាប់ ហើយបំបាត់នូវអំពើពុករលួយ បក្ខពួក គ្រួសារនិយមទៅ យើងមានរដ្ឋបាលសាធារណៈ ក្នុងការអភិបាលកិច្ចល្អ វាបាត់អំពើពុករលួយ វាបាត់បក្ខពួកគ្រួសារ»។
វីអូឌី មិនអាចទាក់ទងលោក ប៉ែន បូណា ប្រធានអង្គភាពអ្នកនាំពាក្យរដ្ឋាភិបាល ដើម្បីស្នើសុំធ្វើអត្ថាធិប្បាយលើបញ្ហានេះបានទេនៅថ្ងៃទី៥មករានេះ។
យ៉ាងណាក្តី បើទោះបីជាមានការជំរុញជាញឹកញាប់ ឱ្យរដ្ឋាភិបាលកាត់បន្ថយចំនួនក្រសួង កាត់បន្ថយចំនួនមន្ត្រីដ៏ច្រើននៃរដ្ឋាភិបាល ដែលមានក្បាលធំសំពីងសំពោង ចាយថវិកាជាតិច្រើនខ្ជះខ្ជាយយ៉ាងណាក្តីក៏រហូតមកដល់ពេលនេះ គេមិនឃើញមានសញ្ញាណាមួយ ដែលរដ្ឋាភិបាលបានបង្ហាញពីឆ្ទៈក្នុងការធ្វើកំណែទម្រង់ ដើម្បីអាចធ្វើឱ្យកម្ពុជាខ្លាំងនោះទេ។
លោក ប៉ែន បូណា បានថ្លែងកាលពីពេលថ្មីៗនេះ ដោយហាក់ការពាររដ្ឋាភិបាលដែលមានក្រសួងច្រើន និងមន្ត្រីច្រើន ហើយចាយថវិកាជាតិច្រើននេះ។
លោកថា៖ «ទម្រាំនឹងយើងបានមានសាលារៀនល្អ យើងមានមធ្យោបាយធ្វើដំណើរ យើងមានអាហារហូបចុកគ្រប់គ្រាន់ ភ្នំពេញយើងជិះទៅចង្អៀតរកកន្លែងធ្វើដំណើរមិនបានរាល់ថ្ងៃនេះ នឹងហើយជាផ្លែផ្កាដែលកើតចេញពីរាជរដ្ឋាភិបាលដែលយើងកំពុងគិតថា ខ្លួនតូចក្បាលធំ ហើយអ្នកណាជាស្ថាបត្យករក្នុងការចាត់ចែងរឿងហ្នឹង គឺសម្តេចតេជោ ហ៊ុន សែន ចឹងត្រូវមើលអាហ្នឹងឱ្យឃើញ បានយើងដឹងថាមានតម្លៃយ៉ាងម៉េច»។
នៅពេលមានសង្គ្រាមឈ្លានពានពីថៃចំនួន២លើកក្នុងឆ្នាំ២០២៥នេះ មានការបង្ហោះ និងចែកចាយពីទុក្ខលំបាកយ៉ាងខ្លាំងរបស់កងទ័ពជួរមុខ សូម្បីតែអាហារទឹកក៏ពុំមានហូបពុំមានផឹកគ្រប់គ្រាន់ សម្លៀកបំពាក់រយីករយាក កងទ័ពខ្លះត្រូវគេបាញ់សុះខ្លួន ដោយសារពុំមានអាវក្រោះពាក់ការពារគ្រាប់ សម្លៀកបំពាក់រយីករយាក ពាក់ស្បែកជើងផ្ទាត់ជាដើម។ល។ សូម្បីតែជំនួយរបស់សប្បុរសជនជួរក្រោយ ដែលផ្ញើជូនដល់កងទ័ពជួរមុខ ក៏ភាគតិចណាស់ដែលបានដល់ដៃកងទ័ពជួរមុខ ដោយសារតែអំពើពុករលួយរបស់មន្ត្រីយោធា និងមន្ត្រីអាជ្ញាធរមួយចំនួន។
មន្ត្រីយោធាកងទ័ពជើងគោកម្នាក់ ធ្លាប់បានប្រាប់វីអូឌីក្នុងលក្ខខណ្ឌមិនបញ្ចេញឈ្មោះកាលពីពេលថ្មីៗនេះថា នៅពេលដែលថៃបើកការឈ្លានពានទឹកដីកម្ពុជា គេរកឃើញទាហានឈ្មោះខ្មោចជាង ៦០០នាក់ដែលមានឈ្មោះបើកប្រាក់ខែ ប៉ុន្តែមិនមានទាហានពិតប្រាកដនោះទេ។
លោកបណ្ឌិត មាស នី អ្នកសិក្សាស្រាវជ្រាវ និងជាអ្នកវិភាគ បានសរសេរលើបណ្តាញសង្គមរបស់លោកថា ឪពុករបស់លោកជានាយទាហានក្នុងរដ្ឋាភិបាលលោកលន់ ណុល ហើយធ្លាប់និយាយប្រាប់លោកថា កាលពីសម័យសាធារណរដ្ឋខ្មែរពីឆ្នាំ១៩៧០ ដល់ឆ្នាំ១៩៧៥ កងទ័ពលោកលន់ ណុល ច្បាំងចាញ់ខ្មែរក្រហមដោយសារ ទី១ ទាហានហ្វិកហ្វឺនតិចតួចពេលបញ្ជូនទៅសមរភូមិ និងទី២ ទាហានមានតែចំនួនតួលេខ តែមនុស្សមិនគ្រប់ ឧទាហរណ៍គេប្រកាសថា បញ្ជូនទាហាន ៥០០ នាក់ ទៅសមរភូមិ ប៉ុន្តែចំនួនពិតមានតែ២៥០ ឬ៣០០នាក់ប៉ុណ្ណោះ ។
សម្រាប់ លោក វន ចាន់ឡូត ជាអ្នកសិក្សាផ្នែកច្បាប់ ថ្លែងថា៖ «គួរបញ្ឈប់ទៅរដ្ឋាភិបាលក្បាលធំ ហើយជាក្បាលទាទៀតចាក់ទឹកមិនជ្រាប»។
លោកថា ប្រសិនបើសង្គ្រាមពីរលើកក្នុងឆ្នាំ២០២៥នេះ មិនអាចឱ្យកម្ពុជាផ្លាស់ប្ដូរខ្លួនឯងទេ មានន័យថា កម្ពុជានឹងប្រឈមទៅនឹងការបាត់បង់ប្រទេសទាំងស្រុង។ លោកបន្តថា ការឈ្លានពានពីសំណាក់ប្រទេសថៃនាពេលចុងក្រោយនេះ ស្ដែងឱ្យឃើញថា មកពីខ្មែរស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពនៃការបែកបាក់ជាតិ យកការដឹកនាំអាស្រ័យលើបុគ្គល។ ដោយមើលឃើញពីចំណុចខ្សោយនេះហើយ មហិច្ឆតាឈ្លានពានរបស់សៀមអាចសម្រេចបានយ៉ាងលឿន និងសបញ្ជាក់ថា អំណាចបែបបុគ្គលនិយមរបស់គ្រួសារហ៊ុន មិនអាចការពារជាតិ ទឹកដី និងសេចក្ដីសុខសាន្ដរបស់ពលរដ្ឋបានឡើយ៕
